نامههايی به رييس جمهور منتخب
نامههايی به رييس جمهور منتخب : بخش سوم، نرخ بهره
جناب آقای دکتر احمدینژاد
جنابعالی در برنامههای انتخاباتیتان به مساله نرخ بهرهای اشارهای داشتيد و مخالفت ضمنی خود را با نرخ بهره رايج در نظام بانکی کشور اعلام نموديد. تا جايی که من از مواضع مشاورين محترمتان اطلاع دارم ايشان نيز همواره بر کاهش نرخ بهره تاکيد نمودهاند. موضوع نرخ بهره در ايران حساسيت فوقالعادهای دارد و سياستهای نامناسب در اين زمينه میتواند در درازمدت اثرات منفی جدی بر اقتصاد کشور برجای بگذارد. اگر از خود مفهوم نرخ بهره شروع کنيم میتوانيم بگوييم نرخ بهره شاخص مناسبی از کميابی سرمايه است. در واقع سرمايه نيز همانند هر کالای ديگری در اقتصاد عرضه و تقاضای خود را دارد و هر چند نسبت تقاضا به عرضه آن بيشتر باشد قيمت آن - يعنی همان نرخ بهره - نيز بيشتر خواهد بود. به همين دليل است که در کشورهای توسعه يافته و ثروتمند، از يکسو به علت بالا بودن درآمد ملی و در نتيجه مقدار پساندازها و از سوی ديگر به علت اشباع بودن فرصتهای سرمايهگذاری در بسياری زمينهها، سرمايه مازاد قابل توجهی وجود دارد و در نتيجه نرخ بهره نيز بسيار نازل است. در مقابل در کشورهای فقير و توسعه نيافته به علت همين کميابی سرمايه و البته دلايل ديگری مثل ضعيف بودن نهادهای مالی، نرخ بهره واقعی (پس از کسر تورم) معمولا خيلی بالاتر از کشورهای توسعهيافته است.
۱) اين استدلال که چون کشورهای غربی مثل آمريکا و ژاپن نرخ بهرههای پايينی دارند و حتی آنرا کاهش هم میدهند ما نيز بايد همين کار را بکنيم گرتهبردای نادقيق و بدون توجه به شرايط بومی ايران است. کشورهای غربی عمدتا در دوره رکود -که کسی متقاضی سرمايهگذاری يا خريد نيست- نرخ بهرههای خود را کاهش میدهند تا شرکتها و مردم را به دريافت بيشتر وام بانکی تشويق کنند. در واقع وضعيت آنها مشابه فروشندههايی است که جنس خود را حراج میکنند تا مردم را به خريد آن تشويق کنند. شاهد مثال اين موضوع هم سهولت دريافت وام و کارتهای اعتباری از بانکهای خارجی است. در حالی که ما در ايران در وضعيتی کاملا برعکس آن قرار داريم. بر خلاف کشورهای غربی که وام فراوان است و متقاضی وام کم، ما در ايران با کمبود منابع در اختيار بانکها و تقاضای فراوان برای دريافت وام مواجه هستيم. زمان انتظار طولانی برای دريافت وام و رابطهبازیهايی که بعضا در دريافت وام وجود دارد مويد اين ادعا است. وضعيت ما در ايران شبيه فروشندهای است که مقدار موجودیاش کمتر از تقاضای مردم است و لذا صفی طولانی جلوی مغازهاش تشکيل شده است. حال اگر او به تقليد از مغازه ديگری که به علت کسادی اجناسش را حراج کرده، قيمت را پايين بياورد فقط صف مقابل مغازهاش را طولانیتر کرده است. در عمل نيز بيشترين کردن فاصله بين نرخ بهره بانکی و نرخ بهره واقعی بازار، نتيجهای جز افزايش رانتخواری و فساد در سيستم بانکی که جنابعالی برای مبارزه با آن کمر همت بستهايد نخواهد داشت.
۲) اين استدلال که با کاهش نرخ بهره در ايران ميزان سرمايهگذاری و توليد بيشتر میشود يک اشکال مهم دارد. اين موضوع درست است که با کاهش نرخ بهره تمايل سرمايهگذاران برای سرمايهگذاری افزايش میيابد (طرف تقاضا) ولی صرف تمايل عامل تعيين کننده ميزان سرمايهگذاری واقعی نيست. يک عامل مهم و کليدی در اينجا کل سرمايهای است که میتواند در اختيار سرمايهگذاران قرار گيرد و يا به عبارت ديگر عرضه سرمايه است. با کاهش نرخ بهره اعطای وام و با فرض ثابت نگاه داشتن نرخ بهره پرداختی به سپردهگذاران، سرمايه در اختيار بانکها ثابت میماند در حالیکه تقاضا برای دريافت وام بسيار بيشتر شده است. به اين ترتيب بانکها مجبور خواهند بود تعداد بيشتری از متقاضيان را رد کرده و نهايتا در مجموع به همان ميزان قبلی به عدهای از متقاضيان وام بدهند. اجازه بدهيد از يک مثال شهری بهرهگيری نمايم. اگر در شهر تهران محدوده طرح ترافيک حذف شود (درست مشابه کاهش نرخ بهره) ولی عرض خيابانها ثابت بماند تعداد تعداد اتومبيل عبوری و ميزان تردد مردم تغييری نخواهد کرد چرا که خيابانها قبلا نيز با حداکثر ظرفيت خود کار میکردند و در شرايط جديد فقط تعداد اتومبيلهای متقاضی استفاده از آنها بيشتر شده است. طبيعی است که تقاضای سفر از يک محدوده بسيار شلوغ، تاثيری بر حداکثر جريان عبوری از معبر نخواهد داشت. در مورد وام بانکی هم وقتی بانکهای ما تا ريال آخر وامهای تکليفی بخش صنعت يا ساختمان را وام میدهند و همواره عده زيادی متقاضی ناکام از دريافت وام وجود دارد کاهش نرخ بهره کمکی به افزايش کل سرمايهگذاری در کشور نخواهد کرد. در واقع گلوگاه واقعی در جای ديگری يعنی در بخش عرضه سرمايه است که يک راه بهبود وضعيت آن، گسترش نهادهايی است که امکان اتصال سپردهگذاران و وامگيرندگان را فراهم میکنند. بانکهای خصوصی نمونهای از اين نهادها هستند که توانستهاند در عرض زمان کوتاهی نرخ بهره بالای ۶۰ درصد بازار غيررسمی را به کمتر از ۳۰ درصد برسانند.
۳) کاهش نرخ بهره به مقداری کمتر از نرخ تورم در واقع پرداخت جايزه به وام گيرندگان به جای دريافت هزينه فرصت سرمايه از آنها است. در يک مثال ساده میتوان تصور کرد که کمترين کاری که يک توليدکننده میتواند با وام دريافتی انجام دهد، خريد مواد اوليه و فروش آنها بعد از يک سال است. در اين صورت توليدکننده جنس خود را حداقل به اندازه نرخ تورم گرانتر میفروشد و پس از پرداخت نرخ بهره بازهم سودی بسيار راحت در جيب وی باقی میماند. اين عمل يعنی پرداخت سود از جيب ملت به توليدکنندهای که قادر به دريافت وام شده است و پوشاندن ضعفهای مديريتی وی از اين طريق است. وامهای بانکی دو تا پنج درصدی در کشورهای غربی به اين دليل معقول است که تورم ساليانه بسياری از آنها نزديک به صفر و يا حول و حوش يک درصد است. اتفاقا اگر به متوسط تورم کشور در سالهای اخير (بيش از ۱۵ درصد) توجه کنيم و نرخ بهره بانکی (حدود ۱۶ تا ۲۰ درصد) را با آن مقايسه کنيم خواهيم داد که نسبت نرخ بهره در کشور ما به نرخ تورم بسيار پايينتر از اين نسبت در کشورهای غربی است. حال اگر انشاا... دولت آينده موفق شود که در گرو سياستهای مثل انضباط پولی و مالی و جلوگيری از افزايش نقدينگی نرخ تورم کشور را کاهش دهد، نرخ بهره نيز میتواند به طور معقول و منطقی کاهش يابد.
ادامه خواهد داشت، اگر خدا بخواهد ...
نظرات
answer :
salam, rastesh man eghtesaddan nistam vali akhbar va ettefaghat eghtesadi torkiye va akhbar eghtesadi jahani ro taa ye haddi taghib mikardam. fekr mikonam maa mitunim az ettefaghaati ke dar torkiye oftad darshaaye khubi beghirim: 1. inke chand sanat ro komak konim(ke baayad deghat kard ke komak kardan be ma'ni pool dadan ya hazf varedat nist!) taa be onvaan charkh eghtesaad iran shelk beghirand mitune kheyli matlub bashe. tu torkiye sanat khodro va sanat nassaji do sanat mohkam hastand. turism ham be ellat hemaayat va BARNAMERIZI kheyli jedi dolat dare roshd kheyli sari mikonee. entezareshun inne ke az 6 m dolar dar sal haye ghable 2000 be 60 m dollar dar 2010 beresan. hazf e moshkelat karghari va sarmayegozari khareji va paziroftan eghtesad dolati kuchak va bazar azad nokat kheyli mosbati mitune dashte bashe.
answer - June 29, 2005 01:03 AM
answer :
dar morede rant khari va ekhtelas va ... nokkat kheyli shabihi beyn maa va torkiye vojud dare(nokar motafavetti ham vojud dare!) yeki az mohemtarinmasael dar mobareze ba mafased eghtesadi natarsundan sarmayeghozar haast. kahesh borokrasi ham mitune kheyli moaser bashe. usulan harche sisytem sade va shafaf tar bashe emkan raftarhaaye mozer eghtesadi kamtar. begoz ta'aadolva adalat bayad be inhaa ham tavajoh kard.
answer - June 29, 2005 01:06 AM
answer :
dar morede hemayat az sanat khas ham bayad avval did ke che sanati ghabeliate sanate motor shodan baraye eghtesad ro dare va be andaze ye kafi kolli hast. bad bayad ba khod afrad un sanat haa neshast va did chi mikhan. tuye khoe sanat ham ghoruhhayi hast ke manafe'e motazad daran. bayad be khastehaye manteghi sanat pasokh daad ta roshd kone. doroste ke dolat ta hadde momken nabayad dar sanat vared beshe vali dar e'ne haal bayad say kone ke moshkelat roshd sanat ro ba hemayat haaye ghanun ghozari va .... tasri kone. fekr mikonam khosusi sazi aghelane va pele be pele mitune tu in mored komak kone. rafe tanesh haaye siasi mojud dakheli va khareji ham mitune taa hadde ziadi be sarmaye ghozari komak kone, amma dar kutah moddat ba'id be khater sharaayet khaas darun va khaarej keshvar ettefagh biyofte.
answer - June 29, 2005 01:13 AM
answer :
yek pishnahad yekseri jaleb mitune daadan yek seri emtiyaazat khas be BISH az YEK sherkat khareji baraay yek moddat moshakhas va mahhdud baraye sar maye ghozari dar bakhshhaaye gheyr fa''al keshvar bashe. amaa in ham fe'lan ba'id benazar mirese ettefagh biyofte. mobaareze baa mafased ham har chand be nazare to mitune ziad komak mostaghimi nakone vali fekr mikonam ke to ta'sir gheyre mostaghim in mas'ale ro darnazar nemighiri. dar mavarede dighe ham hamin tore(ghasd badi nadashtam:) har chand to be mian moddat neghah mikoni va didet be kutah moddat nist, va nataayej ro be surat manteghi barrasi mikoni, vali aslan be avvamel gheyr mostaghim kaarhaa tavajjoh nadari.
answer - June 29, 2005 01:21 AM
answer :
agher yek shekl akhlaagh eghtesadi khub tu keshvar shekl begire, va servatnad dorost va karkarde budan chize badi az nazare dolat nabashe va be onvane yek seri olgu matrah beshand, mitune moaaser bashe. dar morede baalaa bordan tavagho'e mardomham movafegham. inke tabagheye motavaset ro az beyn bebarim be esme inke darim az mostazafin defa mikonim, kare eshtebahiye. in baes khahad shod hazine tolid kalaahaa baalaa bere va saderat kaesh peydaa kone, dar halike saderat (be nazare shakh gheyre motakhases dar eghtesad) mohemtarinamel tuse sant va refah ejtemayiye. baayad farhangh tolid baraaye saderaat kheyli bishtar jaa biofte. az inke be onvan gheyr motekhases ezhaare nazar kardam ozr mikam, va in nokte ro bayad ezafe konam yeki az moshkelat keshvar maa inne ke hich chizi jaaye khodesh nist.
answer - June 29, 2005 01:29 AM
answer :
;) omidvaram be neveshtehaat hamishe edame bedi. in fekr konam tamam chizi bud ke man mitunestam begham. movvafagh va omidvar bashi. shayad unghadr ham ke avvalesh fekr mikardim bad nist, haalaa ke etefagh oftade va ghozashte baayad be ayande neghah konim, shayad raftari ke mikonand hatta khub bashe. :) (: har ke fekr mikonad khodaa dar in donya va akherat komakash nakhaahad kard, tanabi ba aseman bar arad va khod raa daar zanad, pas bengharad ke ayaa khashmash raa aaraam khaahad kard!)
answer - June 29, 2005 01:30 AM
سعید :
حامد عزيز اينجا واقعا برای من يک کلاس درس است.خواستم بگم حاضر!
سعید - June 29, 2005 03:07 AM
Sahand :
Dr. (soon to be) Goddusi: Please make my day and not only delete my comments but also block my IP, if you have difficulty finding the IP, I would more than happy to gave it to you, free of charge. Mr. Goddess: You can’t tolerate even a small criticism and in the past you have deleted others comments as well, claiming that, that was done by mistake. What gave you the right to advice the president of a big country but won’t allow others to criticize you. Are you really conscious of what you are doing? By writing these childish letters and giving an advice on alphabets of economy, you not only insulting Mr. Ahmadinejad’s intelligent but also all Iranian. Are you telling us that he or his advisers does not know the basics of economy? God’s sake he was the Governor and the mayor of one of the most troubling city in the surface of this planet. As I said in my previous comment, you have a larger picture of yourself. Please take a notice of it and STOP insulting Iranian and their president.
Sahand - June 29, 2005 03:40 AM
Sahand :
Mr. Goddusi: Let me be very clear. I am not saying that, you should not write these letters, of course they contain useful knowledge that some people may enjoy reading them but in my opinion addressing them to the Mr. Ahmadinejad and giving him advice is wrong, be har hal tou khod dani
Sahand - June 29, 2005 04:13 AM
مسافر :
در پست قبلی سوالی کرده بودم که بی پاسخ گذاشتی...
مسافر - June 29, 2005 04:44 AM
نسترن :
خيلی خوبه که اينها رو اينجا ثبت ميکنی. چون ظاهرا نظرات ايشون داره عوض ميشه که البته من اصلا مخالفتی ندارم اگر همينطور پيش بره.
نسترن - June 29, 2005 04:53 AM
پیمان :
Keep on dude but Sahand is also right, take the one you are talking to more seriously
پیمان - June 29, 2005 06:06 AM
مهرنوش :
اين آقای سهند اگر از خواندن اين مطالب کودکانه! اينقدر ناراحت می شود و احساس تحقير شدن می کند، می تواند اصلا اين وبلاگ را نخواند. فکر می کنم اين آقا در ايران زندگی نمی کند، والا به وضوح می ديد که آنها چه بديهياتی را نمی فهمند و متوجه می شد که بعيد است همين حرفها را هم بفهمند، علی رغم تلاش نويسنده و ذکر مثالهايی گويا و کافی...
مهرنوش - June 29, 2005 12:32 PM
ّآرش :
Dear Sahand,
I recommend you read some of the Economic alanysis and debates our Gov't officials have had during past 25 years and still have. You will realize that Hamed even overestimates their ability to grasp these basic concepts.
ّآرش - June 29, 2005 01:41 PM
مهدی :
به سهند: جنابعالی که حتی خبر نداريد در کشور سابقتان چی ميگذره و چه نوع سياستهای غلطی به عنوان نظرات علمی مطرح ميشه لااقل اينقدر با اعتماد حرفهای بی ربط خود را مطرح نکنيد. لااقل تو زمينه ای که تخصص نداريد و حرفی داخل موضوع بحث ندارید وقت بقیه را نگیرید!
مهدی - June 29, 2005 01:54 PM
مهدی :
آنچه مهم است نرخ بهره واقعی است. نرخ بهره واقعی نرخی است که از ميانگين نرخ بهره در بازار رسمی(بانکها) و بازار غير رسمی(صرافان) بدست می آيد. لازمه کاهش نرخ بهره بانکها کاهس نرخ سود سپرده گذاران خواهد بود. طبيعی است کاهش نرخ سود سپرده بانکها تمايل مردم به سپرده گذاری را کاهش ميدهد و لذا عرضه وام بانکها کاهش می يابد درنتيجه سرمايه گذاران مجبور می شوند سهم بالاتری از سرمايه مورد نياز خود را از بازار غير رسمی با نرخ بهره بسيار بالاتر تامين نمايند. در نتيجه سياستی که با هدف کاهش نرخ بهره رسمی اتخاذ شده در عمل نرخ بهره واقعی و هزينه سرمايه را افزايش می دهد.
مهدی - June 29, 2005 02:08 PM
Hamid :
سلام.اگه من رو شناختی؟
Hamid - June 29, 2005 05:13 PM
Taha :
واقعا فکر ميکنی اين اقايان اين چيزهای ساده را هم نمي دانند.
يک جوری حرف از رساندن اين مطالب به تيم احمدی ن. ميکنی که انگار نوشته هایت در ناياب است.
تصميمات اين اقايان که بر مبنای اقتصاد نيست. بر مبنای سياستهای پوپوليستی است!
Taha - June 29, 2005 06:43 PM
Hamid :
من شوهر مهتابم!
Hamid - June 29, 2005 07:06 PM
ehsan :
نکته ای که هست..دکتر نيلی در يک نمودار که همراه کتاب ؛اقتصاذ ايرانشان؛ عرضه ميکنند با در نظر گرفتن اطلاعات عينی نشان داده اند که اگر نرخ حقيقی بهره صفر يا منفی باشد..بر خلاف خواست سياستگزار سرمايه گذاری آن در بخش صنعت کمتر ميشود...يعنی ماکسيموم سرمايه کزاری در صنعت با نرخ بهره حقيقی نزديک ۲ يا ۳ درصد حاصل مشود...به گمانم در کشور ما نرخ رسمی تورم حدود ۱۵ درصد است که اين فقط شاخص تورم است و در بعضی از نهاده ها مانند مسکن تورم بسيار بيشتر است(گر چه مقطعی است)اين بايد در محاسبه نرخ اسمی بهره جدی گرفته شود...کلا علاوه بر محدوديت های طرف عرضه.در طرف تقاضا هم نرخ بهره ی کم موجب ناکامی سياستمدار در تشويق سرمايه گزاری های صنعتی ميشود
ehsan - June 29, 2005 09:51 PM
HH :
درست است كه نوشتن در وبلاگ يك جور يك طرفه به قاضي رفتن است, همين طور درست است كه شايد برخي طاقت شنيدن انتقاد رو نداشته باشند,اما ظاهرا طرفرداران اقاي دكتر احمدي نژاد(حيف كلمه دكتر,كه حتي علم هم در اين مملكت بر فنا رفت) هم مثل خود ايشان حتي نميخواهند اجازه بدهند كه بقيه نظرشان را بدهند چه برسد كه انتقاد پذيرباشند. جناب اقاي سهند يعني شما حتي با نظر دادن هم مخالف هستيد؟
HH - June 30, 2005 02:23 AM
Hamid :
برايت يك ايميل فرستادم ببين . مهتاب
Hamid - June 30, 2005 11:59 AM
علی صیقی :
خدا میدونه از کی ماه دیگه تا چهار سال بعد چی پیش میاد
اگر هم دوست داشتی به من سر بزن
علی صیقی - June 30, 2005 05:17 PM
M :
سلام آقاي قدوسي. شايد رئيس جمهور در اين زمان كوتاهي كه براي تشكيل كابينه دارد(با توجه به نداشتن تجربه) فرصت توجه كافي به نامه ها را پيدا نكند. گمان مي كنم خوب است از خوانندگان بخواهيد كه اگر ايران هستند سعي كنند متن نامه ها را به تعدادي از نمايندگان مجلس كه خودشان تحصيلكرده اقتصاد نيستند ولي منطق دارند، برسانند. نظرم تاثير روي راي اعتماد به كساني است كه مواضع مشخصي دارند كه شما در مورد ايرادهايش نوشته ايد. شايد ده دوازده نفر هم مفيد باشد(از نوع اجتماعي و داراي ارتباطات)
M - July 1, 2005 05:53 AM
Amir Hassan :
Hamed jan;
I enjoyed your firm reasoning and appreciate it.Keep on going!
dorood
Amir Hassan - July 1, 2005 08:33 AM
... :
یکی از برنامه های آقای احمدی نژاد رشد کشاورزی وصنايع کوچک است.
۱-حال اين وام های کم بهره نمی تواند باعث تشویق روستاییان به کشاورزی وگسترش صنایع بومی شود؟ (که از نتایج آن تمر کز زدایی از تهران وتوزیع بودجه بر اساس مناطق کم بر خوردار خواهد بود.)
۲-آيا نمی توان با در نظر گرفتن اولويت هايی برای متقاضيان،صف تقاضا را کوتاه تر کرد؟
۳-راه افزايش جنس های مغازه چيست؟آيا نبايد با حمايت صنايع قابل رشد صورت گيرد؟
... - July 1, 2005 02:33 PM
يك استراتژيست :
نبايد تاثير گذاري متغيرهاي مختلف در تصميمگيري گروههاي محتلف سرمايهگذار را فراموش كنيم. اگر 3 گروه اصلي سرمايهگذار يعني دولت، سرمايهگذار بخش خصوصي و سرمايهگذار خارجي را درنظر بگيريم موضوع تغييرات نرح بهره تقريبا فقط گروه دوم را متاثر خواهد كرد. در مطالعات مختلف( در ايران ) نشان داده شده است كه در برخي حالات كششپذيري تقاضاي سرمايهگذاري نسبت به تغييرات نرخ بهره خيلي بالا نيست. به عبارت ديگر متغيرهاي تاثيرگذارتري براي يك سرمايهگذار خصوصي درايران مطرح است كه غافل شدن ار آنها سياستگذاريهاي بازار پول را خنثي خواهد كرد.
يك استراتژيست - July 2, 2005 02:24 PM
علي :
I have wrote sth about interest rate in my weblog. you may find it interesting
علي - July 3, 2005 06:07 PM