در دفاع از سوبسيد نقدي
در دفاع از سوبسيد نقدي
انگليسیها ضربالمثلی دارند که اگر اشتباه ننويسمش میگويد:
To gift a man by money is better than to gift him by kind كه ترجمه غيرتحتالفظیاش میشود «کمک نقدی به از کمک جنسی (غيرنقدي)». معنی اين عبارت به زبان خيلی ساده اين است که اگر ما دو گزينه داشته باشيم: يکی اينکه به يک نفر يک سيب مجانی بدهيم و ديگری اينکه بهش صد تومان پول بدهيم و قيمت سيب را هم صد تومان تعيين کنيم، كاملا بهتر است كه گزينه دوم را انتخاب کنيم. دليلش هم ساده است. وقتی يک سيب به طرف بدهی فقط و فقط به او يک سيب دادهای ولی اگر صد تومان بدهی او میتواند يا همان سيب را بخرد يا چيز ديگری بخرد که آنرا به سيب ترجيح میدهد. لذا رفاهش در حالت دوم حداقل به اندازه حالت اول (و به احتمال خيلی زياد بالاتر از آن) خواهد بود.
اين يك استدلال مهم در مقابل استدلال كسانی مثل احمد توكلی برای پايين نگه داشتن قيمت بنزين و البته ساير كالاها مثل نان يا آب و برق است. كشور ساليانه پنج تا ده ميليارد دلار برای سوبسيد بنزين و مبالغی كمتر برای سوبسيد ساير كالاها میدهد. البته سوبسيد كالاهايی مثل برق و آب پنهان است. چرا كه قيمت واقعی آنها كه همان هزينه توليد در درازمدت است از مردم دريافت نمیشود و اين باعث میشود كه در طولانی مدت ظرفيت توليد آنها پايين آمده و نهايتا مصرفكنندگان متضرر شوند.
به نظر من در مقابل طرفداران پرداخت سوبسيد روی قيمت كالاها كه وضعيت را چنان تصوير میكنند كه انگار اگر سوبسيدها نباشد كل شيرازه مملكت به هم میريزد بايد از پرداخت سوبسيد نقدی به همگان دفاع كرد. اولين قدم در اين راه اين است كه همه پرداختهای آشكار و پنهان دولت كه صرف سوبسيد كالاها میشود قطع شده و به صورت مستقيم و مساوی بين مردم تقسيم شوند. اين كار نيازمند سيستم شناسايی اقشار آسيبپذير هم نيست كه مدافعان سوبسيد به بهانه نبود آن بر ادامه وضع موجود تاكيد كنند. با توجه به اينكه سرانه مصرف كالاهايی مثل آب و برق و بنزين اتفاقا در سمت اقشار مرفهتر بيشتر است و تنها سرانه مصرف نان است كه در اقشار فقير بيشتر است يك كاسه كردن همه سوبسيدها و پرداخت برابر آن به همه نه تنها بهرهمندي اقشار فقير از سوبسيدها را كمتر نمیكند بلکه به احتمال زياد آنرا بيشتر هم خواهد کرد. با اين روش اين مردم هستند كه تصميم خواهند گرفت با اين چند هزار ميليارد تومان بنزين بخرند يا نان اضافی را دور بريزند يا شير آب را باز بگذارند يا چيز ديگری بخرند كه مصرف آنها را ترجيح میدهند.
اين نكته هم مهم است كه كالاهايی مثل آب و برق و بنزين شبيه كالاهايی مثل شير نيستند كه مصرفشان مفيد باشد و دولت بخواهد با پرداخت سوبسيد مستقيم روی قيمت آن مردم را تشويق به مصرف كند. حتی اگر پول نقد به مردم بدهيم و سرپرستان خانوادهها آنرا صرف سيگار يا تفريحات خود كنند باز بهتر از اين است كه با پايين نگه داشتن قيمت آب و برق و بنزين محيط زيست كشور را نابود كنيم.
پ.ت : با آقای دکتر احمد سيف هم بحثی در کامنتها داشتيم که فکر کنم به روشن شدن مساله کمک کند.

نظرات
سید ماجد طاهری :
یک نکته کاملا بی ربط:
کانتر NedstatBasic قدیم و Webstats4U جدید، که در پایین صفحه داری، از زمانی که مالک شرکتش عوض شده، کارهای جدیدی می کنه، از جمله باز کردن Pop-up های فراوان (که شاید خود شما هم متوجه شده بودین ولی نمی دونستین از کجا است)
با توجه به سرویس Google Analytics که دیروز راه افتاد، با خیال راحت میتونی بیخیال Nedstat بشی
سید ماجد طاهری - November 16, 2005 10:13 PM
احمدسیف :
من برخلاف تو نظرم اين است که سوبسيد را نگه بداريم ولی با تصحيح نظام مالياتی از طبقات مرفه بيشتر ماليات بگيريم. اين حرف من هم گفتن اش ساده است و در يطن خويش اين فرض را نهفته دارد که برای هر بهبودی بايد نهاد دولت در ايران کارآمد بشود که متاسفانه اين گونه نيست.
موفق باشي
احمدسیف - November 16, 2005 10:35 PM
احمدسیف :
آقای قدوسی عزيزم:بدون اين که بخواهم وارد جزئيات بشوم بايد بگويم که اين بحث تو اين جا يک اشکال کوچک دارد و آن اين که وقتی می گوئی سوبسيد را نقدی کنيم و به همگان بدهيم در عمل اندکی خنده دار مي شود که مثلا به جناب هاشمی رفسنجانی و يا آقای تسلطی که خودش گفته است ثروتم ۲۰ ميليارد تومان است بخواهيم از اين سوبسيد هابدهيم ( حتما خیلی ها دیگر هم در این دسته هستند که من نمی شناسم). نتيجه اين که در عمل ناچاری گروه هائی که بايد سوبسيد بگيرند را مشخص کنی. اين جاست که در عمل مشکل ٫پیش می آيد. يعني هستند کسانی که سزاوار سوبسيد هستند ولی در عمل برای دريافت اش اقدام نمی کنند. حالا يا « عزت نفس» دارند يا غرور و يا هرچه های ديگر....پيش خودمان بماند با اندکی شوخی می گويم داری یواش یواش به مواضع خنده دار آقای کروبی نزديک می شوی....( او البته می خواست به همه که بالای ۱۸ سال سن دارند ماهی ۵۰ هزار تومان بدهد).
احمدسیف - November 16, 2005 10:35 PM
hamed ghoddusi :
آقای دکتر سيف عزيز سلام. ممنون از کامنتتان. راستش من انتظار چنين نقدی را دارم و نقد شما به روشن شدن موضع من کمک میکند. استدلال من برای دفاع از سوبسيد نقدی اين است که :
۱) هيچ ابزار سياستگزاری خالی از خطا و هزينه نيست. در نتيجه سوبسيد نقدی هم خطای خاص خودش را خواهد داشت.
۲) در حال حاضر هم آقای هاشمی و آقای محصولی (نه آقای تسلطی) نوعی دارند از سوبسيد بهره میبرند. يعنی ماشينشان را با بنزين ۸۰ تومان پر میکنند و قبض آب و برق خانه و ويلايشان را با نرخ پايين پرداخت میکنند و اتفاقا (که نکته مهم همينجا است) بسيار بيشتر از مردم فقيرتر از سوبسيد بهرهمند میشوند.
۳) با نقدی کردن سوبسيد اتفاقا کمک میکنيم که چنين بهرهمندی کمتر شود چرا که طبقات ثروتمندتر هزينه فرصت بيشتری دارند و تمايل کمتری خواهند داشت تا مثلا با ايستادن در صف سوبسيد نقدی (مثل کوپن) را دريافت کنند.
۴) نکته بسیار بسیار مهم این است که سوبسید نظام قیمتها را مختل میکند. در نتیجه آب و برق به قیمتی بسیار کمتر از هزینه تولید نهایی دست مصرفکننده میرسد و مصرفکننده تابع رفاهش را اشتباه انتخاب میکند. ضمنا کلی هم ریخت و پاش میکند.
hamed ghoddusi - November 16, 2005 11:09 PM
hamed ghoddusi :
۵) در نتيجه هر چند که با سوبسيد نقدی هم بلاخره همگان از آن بهرهمند میشوند ولی اتفاقا شانس اينکه اقشار محرومتر بهره بيشتری از آن ببرند به نسبت سيستم جاری بيشتر میشود.
۶) بر اساس مقدمه نوشتهام وقتی به اقشار فقیر پول نقد بدهیم و قیمت کالاها را واقعی کنیم تابع رفاهشان به شدت بیشتر میشود. چرا که یک خانواده فقیر میتواند تصمیم بگیرد که فیالمثل با سوبسید بنزین ماهیانهاش بنزین بخرد یا برای تغذیه بچهها شیر و لبنیات.
۷) حرفتان درست است. موضع من به موضع آقای کروبي نزديک است و در زمان انتخابات هم گفتم که من به لحاظ نظری (و نه اجرايی) از پيشنهاد آقای کروبی حمايت میکنم. در جايی که دولت ناکارآمد است بهتر است کمترين مداخله را داشته باشد و پول را مستقيم دست مردم بدهد.
شاد باشيد.
hamed ghoddusi - November 16, 2005 11:10 PM
احمدسیف :
حامد گرامی: ممنون از پاسخی که نوشته ای. هم چنین ممنون که اشتباه مرا تصحيح کردی. ولی فکر نمی کنی که وقتی دولت غير کارآمد است اقتصاد بازار آزاد هم کار نخواهد کرد! يعنی چه نظر من مطرح باشد که معتقدم باید با نظام مالیاتی این کارها را کرد و چه نظر تو که می گوئی باید نقدی پرداخت در هردو حالت کارآمد بودن دولت یکی از پیش فرض های اساسی است. یعنی در نبود یک دولت کارآمد تو اقتصادی مثل روسیه کنونی خواهی داشت که نه اقتصاد سرمایه داری به تعبیر متعارف آن است و نه آن نکبتی است که در گذشته بود! شاید می توان آن را نوعی اقتصاد مافیائی نامید. نکته ام این است که آیا فکر نمی کنی که باید اندکی تیغه انتقاد را به سمت و سوی دولت برد که مستقل از ساختار اقتصاد باید کارآمد بشود و اگر نشود هیچ کدام با توفیق همراه نخواهد بود. من هنوز سر اجرای اين برنامه تو کلی حرف دارم ولی مسئول ساختمان دانشکده امانم را بريده است. پس فعلا با اجازه
احمدسیف - November 16, 2005 11:43 PM
ویتمخ :
فایده ندارد، رشد جمعیت را بالا میبرد. بایستی سوبسید را موردی کرد و به خانوار داد. مثل کمک (در فورم برگردان مالیات و غیره) به خانوادههای فقیر برای خرید سوخت گرمایی در زمستان. موضوع ناکارآمدی دولت هم مهم است، در شرایط فعلی که تغییری رخ نخواهد داد.
ویتمخ - November 17, 2005 03:54 AM
odin :
من نمی گویم این سیستم بی نقص است. خیر . در این سیستم هم تخلف گاهی پیش می آید. آدم سرمایه دار کلان هم وجود دارد. اما اگر این آدم سرمایه دار هم می تواند باقی بماند از آن جا که دولت به او تحت شرایطی اختیار سرمایه گذاری می دهد وجودش سازنده و مفید هم هست. شاید بدانید که دانمارکی ها چهل درصد از درآمدشان را باید به دولت بپردازند. هیچ اعتراضی هم نیست. ضمن این که بخش عظیمی از درآمد حاصل از این بخش صرف امور مهاجرین می شود. که ذهن ایرانی هر چیزی را بفهمد این یکی را ابداً درک نخواهد کرد!
امیدوارم این بحث ادامه پیدا کند. چون خلا اقتصادی در ایران بهت برانگیز است . هرکسی هم در راس قرار می گیرد یک گوشه ی موفقی از دنیا را می گیرد و صرفاً یک رویکرد اقتصادی آن را می خواهد اعمال کند. آقای کروبی هم دقیقاً نظرشان مشروط به همین فرض بود. منظورم پنجاه هزار... است.
odin - November 17, 2005 10:59 PM
odin :
متاسفانه قسمت اول کامنت درج نشد!!از نو می نویسم.
اعمال سوبسید کم روی منابع طبیعی فقط موجب حیف و میل منابعی می شود که فقط به ما و امروز تعلق ندارند. خصوصاً این که ایرانی جماعت به اسراف عادت کرده و انگار برای غیر از این ساخته نشده. اما رویه ی پیشنهادی آقای سیف هم درست همانی است که ما در دانمارک تجربه می کنیم. محل اصلی درآمد دانمارک به غیر از کشاورزی که به آن افتخار می کنند، از مالیات است. دانمارکی هم با علم به اهمیت منابع طبیعی برای آیندگانشان این سیستم را پذیرفته اند.
odin - November 17, 2005 11:06 PM
سعيد :
آقا اينجوری باعث نميشه تورم بالا بره؟ در مقايسه با مثلا پرداخت سوبسيد روی واردات بنزين که پولی تو کشور نمياد؟
سعيد - November 18, 2005 04:05 AM