ضريب جيني(Gini)
احتمالا در بحثهاي مربوط به عدالت اجتماعي و توزيع ثروت اسم ضريب جيني را شنيدهايد. ضريب جيني عددي است بين صفر و يك (يا صفر و صد درصد) كه در آن صفر به معني توزيع كاملا برابر درآمد يا ثروت و يك به معناي نابرابري مطلق در توزيع است. دقت كنيد كه ضريب جيني فقط از برابري عددي صحبت ميكند و ربطي به عدالت به معناي فلسفي آن ندارد. شكل زير تصويري از اين مفهوم را ارائه ميكند.
خط چهل و پنج درجه مقدار تجمعی ثروت در شرايط توزيع كاملا برابر را نشان میدهد. در اين شرايط مثلا سی درصد اول جمعيت كشور سی درصد ثروت جامعه را خواهند داشت و پنجاه درصد بعدی پنجاه درصد را و الخ. در مقابل منحنی لورنتس نشانگر توزيع واقعی ثروت در يك جامعه است. طبيعی است كه اين منحنی از خط قبلی فاصله داشته باشد. منحنی نشان میدهد كه اگر افراد را بر حسب ثروتشان مرتب كنيم بيست درصد پايين مثلا ممكن است ده درصد ثروت را داشته باشند و پنجاه درصد اول سی درصد و الخ. توی شكل فرضی بالا ده درصد آخر حدود سی درصد كل ثروت جامعه را در اختيار دارند.
ضريب جيني در واقع نسبت تفاوت مساحت زير خط چهل و پنج درجه و زير منحني لورنتس (ناحيه زرد) به كل مساحت مثلت را اندازه ميگيرد. اگر به اول صحبت برگرديم در شرايط توزيع كاملا برابر ثروت منحني توزيع درست روي خط چهل و پنج درجه ميافتد و لذا اختلاف مساحت صفر ميشود. حال اگر توزيع نابرابرتر شود منحني لورنتس در دهكهاي پايين به محور افقي نزديك تر ميشود و از خط فاصله ميگيرد و لذا ضريب جيني بزرگتر ميشود. در يك حالت حدي كه فقط يك نفر همه ثروت را در اختيار داشته باشد منحني لورنتس روي محورهاي مختصات ميافتد (99.99 درصد جامعه صفر درصد ثروت را دارند) و لذا ضريب جيني يك ميشود.
تا جايي كه من ميدانم ضريب جيني براي ايران حدود 45 درصد است كه ظاهرا در سالهاي گذشته تغيير چنداني نكرده است. البته من تا به حال منبع رسمي براي اين عدد نديدهام اين معنياش اين نيست كه لزوما چنين منبعي وجود ندارد فقط من نديدهام. دقت كنيد كه محاسبه ضريب جيني كار نسبتا پيچيدهاي است و نياز به تخمينهاي آماري دارد و لذا ممكن است اعداد متفاوتي براي آن اعلام شود. ضمن اينكه دادههاي خام آن يعني ثروت خانوارها كه از نمونهگيري به دست ميآيد معمولا با خطاي نسبتا بزرگي همراه است چون مردم دارايي خود را درست اعلام نميكنند.
در بين كشورهاي دنيا كشورهاي اسكانديناوي معمولا به پايين بودن ضريب جيني معروفند و اين رقم براي آنها زير بيست درصد است. در مقابل كشورهاي آمريكاي لاتين و آفريقا كه يك اقليت فوق العاده ثروتمند و قشر كثيري از فقرا را دارند ضريب جينيهاي بالاتر از شصت درصد دارند. وضع ايران چيزي بين اين دو سر طيف و نزديك به آمريكا و هند است.
نظرات
ب.ن.ن :
You might find it interesting: The Gini coefficient of household wealth for the United States is about %80, based on the Survery of Consumer Finance 2001.
ب.ن.ن - December 21, 2005 09:50 AM
hamed ghoddus :
Borghan, I saw your number but when I looked in this reference it anounced Gini for the States as 40% so I took the conservative estimate.
http://www.lisproject.org/publications/liswps/272.pdf
anyway thanks, clarifying comment.
hamed ghoddus - December 21, 2005 09:58 AM
احمدسیف :
حامد گرام: اگر به Human Development Report 2005مراجعه بکنی در جدول 15 ضریب جینی کشورها را به دست می دهد و میزانش برای ایران براساس این جدول 0.43 است که با اندکی تفاوت، همانی است که خودت نوشته بودی.
احمدسیف - December 21, 2005 11:38 AM
hamed ghoddus :
ايرج جان ممنون از راهنماييات. راستي شب يلدا مبارك.
hamed ghoddus - December 21, 2005 11:41 AM
hamed ghoddus :
Borghan in HDR2005, the Gini for US is 40%.
hamed ghoddus - December 21, 2005 11:51 AM
داريوش :
آقاجان! از آن يادداشت خانمت و اين نوشتهی خود سخت معلوم است که داری خودت رو با درس خفه میکنی! انصافاً ما که از اين قلنبه سلنبههای علمی چيزی نمیفهميم!!
داريوش - December 21, 2005 01:38 PM
ب.ن.ن :
I've not checked HDR2005, but the paper you've linked is talking about GINI coefficient of INCOME; the one I reported is wealth, which is usually higher. If I understand correctly in your post you're talking about wealth distribution not income distribution.
ب.ن.ن - December 21, 2005 05:10 PM
alireza :
mitonid tozih dahid ke chera omghe ekhtelafe tabaghati rabti be adalet nadare?
alireza - December 21, 2005 05:27 PM
ب.ن.ن :
Again the Gini coefficient of %40.8 for the US, reported in page 7 of
http://hdr.undp.org/reports/global/2005/pdf/HDR05_chapter_2.pdf is for income distribution and not wealth distribution.
The Gini coefficient of the wealth distribution of the US for 2001 is about %80, and it was %74 in 1998. The increase is mostly attributed by stock market boom of the US. My source is Survey of Consumer Finance.
ب.ن.ن - December 21, 2005 06:24 PM
mahmoud ahmadinejad :
bardar Hamed: ma Iraniha to hame chi bayad aval beshim. gorbone oun estedadt, kari kon ke in shomareye jenne ma be navad ye lagal be hashtad berase, ounvaght ye borsi ham az bodjeye Jamkaran nasibat khahad shod.
mahmoud ahmadinejad - December 22, 2005 04:48 AM
هادی :
سلام. آمارهای مربوط به ضریب جینی توسط مراجع مختلف داخل در ایران تهیه می شود و فکر کنم در سایت بانک مرکزی هم قابل دسترسی باشد.
در ضمن فکر می کنم به خاطر مشکلات مربوط به محاسبه میزان ثروت و درآمد، از معیار مخارج برای محاسبه استفاده می کنند. علت آن نیز واضح است. خانوارها تخمین های دقیق تری از میزان مخارج خود دارند.
هادی - December 24, 2005 04:46 AM
پینوکیو :
برام خیلی جالب بود! ولی فکر کنم یک پارامتر خیلی ساده تر هم باشد. شاید تو بدونی که استفاده می شود یا نه.
اگر نمودار توضیع ثروت رو در مقیاس لگاریتم-لگاریتم رسم کنیم، احتمالا یک خط می شود با شیب منفی. شیب این خط باید بتواند کار این ضریب جینی را بکند. به این معنی که هرچه کمتر باشد، عدالت بیشتر است. و جالب این است که برای عدالت مطلق شیب منفی بینهایت می شود!
پینوکیو - December 25, 2005 11:13 PM