نروژيكردن نفت
اگر عرضه نفت در سطح جهاني بالا برود قيمت آن به مقدار قابل توجهي افت ميكند به اين دليل كه قيمت نفت حول نقطه تعادلهاي فعلي كاملا كششپذير است و با چيزي حدود يكي دو ميليون بشكه افزايش توليد در روز كاملا پايين ميرود. حالا با اين وصف اين حرف كه از ديد اقتصاد مالي استخراج سريعتر نفت ممكن است بهينه باشد كمي بيمعني ميشود. چرا كه استخراج سريعتر باعث كاهش قيمت و به هم ريختن تحليلها ميشود. اشكال كار كجا است؟
ماجرا اين است كه بازار نفت خصوصا با بودن اوپك حالت نوعي بازي بين اعضاء را دارد كه در عين حال كه خصوصيات كارتلي دارد در درازمدت يك بازي با جمع صفر هم است. كل توليد اوپك بهتر است همواره در سطحي تنظيم شود كه از يك طرف قيمت فروش براي عرضهكنندهها پايين نيايد و از طرف ديگر براي خريداران آن قدر بالا نرود كه باعث ركود در اقتصاد جهاني شده يا موجب فشار به مصرفكنندگان براي تغيير ساختار مصرف يا سرمايهگذاري بيشتر روي انرژيهاي جايگزين بشود.
پس ميتوانيم فرض كنيم كه كل توليد جهاني بر اساس منطق عرضه و تقاضا روي يك نقطه خاص بهينه ميشود ولي اين وسط سهم هر يك از اعضاء يازده گانه اوپك از ماجرا چيست؟ آيا نميشود استراتژي ملي را بر اساس چانهزني روي سهم بيشتر و در نتيجه توليد بالاتر طراحي كرد؟ در اين صورت كشور استراتژي استخراج سريعتر را دنبال ميكند بيآنكه قيمت افت كند. دقت كنيد كه در اين بازي همه كشورها نميتوانند به طور همزمان اين استراتژي را دنبال كنند. برگ برنده دست كسي است كه ظرفيتهاي مازاد بيشتري دارد و با اين كارت بازي ميكند.
از يك زاويه ديگر هم ميشود به مساله نگاه كرد. كشورهايي مثل نروژ و روسيه و مكزيك توليدكننده نفت هستند ولي عضو اوپك نيستند. رفتار آنها يك سواري مجاني جالب است. اوپكيها بر اساس ميزان كل عرضه براي اعضاء سهميه تعيين ميكند تا قيمت را بالا نگه دارند ولي غيراوپكيها ضمن استفاده از اين قيمت بالاتر هر قدر كه بخواهند توليد ميكنند. اگر اشتباه نكنم اولين بار دكتر درخشان بود كه استراتژي نروژيكردن سياست نفتي ايران را به عنوان يك گزينه قابل بحث پيشنهاد كرد و باعث كلي بحث و جنجال شد.

نظرات
majid saeedi :
ettefaghan too oon shomareye 34 e markaz pazhohesh haa ke too matlab e ghabli goftam, dr derakhshan ye maghale dare dar mroed e hamini ke man daram sa'y mikonam begam.
majid saeedi - February 11, 2006 03:08 AM
professor Zanbor :
This Hamed’s economy classes reminds me of a love sick man’s story that have posted a sign on his door saying “Teaching how to love” and of course an con artist knowing that there is no way to teach one how to love realized that this man must be a fool so he knocks at the door and tells him” well. I am a specialist in the art of love making and want to help you on this matter and these are my credentials.’ While the stupid man was busy reading his credentials, the con artist takes his wife to the bed and makes love to her, while coming out of the room zipping up his pants and his wife busy covering herself up, he starts talking bullshits about the theory of love and quoting from Plato and Aristotle. While the man that has already fucked his wife, laughing and saying “ keep reading.”
professor Zanbor - February 11, 2006 03:12 AM
احمدسیف :
حامد گرامی: براساس تحلیل خودت، غیر اوپکی ها نمی توانند هرقدر که بخواهند تولید کنند. چون اگر این کار را بکنند قیمت نفت برای همه تولید کنندگان- اوپک وغیر اوپک- افت می کند. من یک باردیگر هم نوشتم من بر این گمانم که پرسش اصلی ما در پیوند با نفت باید این باشدکه با این دلارهای نفتی چه می کنیم؟ اگر به همین شیوه این 40سال گذشته ادامه بدهیم، نه، با تو موافق نیستم که بیشتر استخراج بکنیم( البته می دانم خودت هم موافق نخواهی بود) ولی اگر بخواهیم یا دلارهای نفتی را در بازارهای مالی جهان سرمایه گذاری کنیم یا با هزینه کردن آن، زیرساخت های لازم را در ایران توسعه بدهیم( چیزی که خودت هم نوشته ای) آن بحث دیگری است.
احمدسیف - February 11, 2006 03:41 AM
مهدی علی مددی :
خسته نباشی حامد جان. در مورد نفت یک مطلبی توی وبلاگ بازار مالی نوشته ام که البته یک مقداری طولانی است!
مهدی علی مددی - February 11, 2006 08:45 AM
hamed ghoddusi :
مجيد جان همه كامنتهات را خوندم و فكر كنم فهميدم چي ميگي. ممنون از توضيحاتت. حالا من يك چيزهايي اضافه ميكنم به حرفهاي تو:
اين طوري كه من فهميدم تو ميگي يك سياست بهينه S1 و متناسب با اون يك نرخ بهينه فني R1 هست كه از ديد فني باعث ميشه كه در يك دوره زماني بلندمدت هزينه كل استخراج نفت مينيمم بشه (نفت ته مخزن مونده را بخوايم بيرون بكشيم خيلي پرهزينه است). درسته؟ اين حرفي است كه تو ميزني و من هم كاملا ميفهمم چي ميگي.
من ميگم از ديد اقتصاد مالي يك سياست بهينه S2 هست كه ارزش روز داراييها را با نرخ R2 بهينه ميكنه. فكر كنم تو هم ميفهمي من چي ميگم.
حالا من با يك مساله بهينهسازي ديناميكي مواجه هستم كه دارم سعي ميكنم تركيب اين دو تا را بهينه كنم. اگر نرخ توليد را پايين بيارم هزينه فرصت سرمايه ته زمين ميره بالا و اگر نرخ توليد را خيلي بالا ببرم هزينه استخراج در درازمدت بالا ميره. يك جايي روي R3 بهينه ميشم كه ممكن است جايي *بين* اين دو مقدار قبلي باشه.
حالا معني حرفم چيه؟ سياست توليدي كه بر اساس بهينهسازي فني طراحي شده لزوما مقدار بهينه تركيبي را نميده. با لحاظ كردن همه حرفهايي كه تو ميزني استدلال من در اساس هيچ تفاوتي نميكنه فقط موقع محاسبه قيمت آتي يك هزينه استخراج آتي هم در نظر ميگيرم كه تابعي از توليد امروز است. به نظرت يك قدم جلو رفتيم؟
hamed ghoddusi - February 11, 2006 10:31 AM
پرویز گیلانی :
من پرویز گیلانی هستم.سهامداریورس تهرانم وبه نوشتن هم علاقه زیادی دارم.پیش ازاین درروزنامه های شرق-همشهری-پول و...ستون نویس بوده ام.درحال حاضر درنشریه تازه متولدشده "نسیم هراز" مطلب می نویسم.دوست دارم مردم اقتصادرا به زبان ساده بفهمند
پرویز گیلانی - February 11, 2006 03:18 PM
Majid :
hamed jaan, mamnoon az javabet. man motevajjeh misham ke to dar mored e halat e behine ye pooli ke gharar e dast e keshvar biad (ba dar nazar gereftan e hazine ye forsat albate) estedlal mikoni va bahash ham kamelan movafegham. vali hamoon tor ke goftam yeki az paye haaye mohemm e in estedlal bahs e fanni sh e ke khodet ham gofti. tafavoti ke dar hazine ye estekhraj gofti fanni nist. dastan ine ke age tolid bekhad az ye haddi bere bala tar, "recovery factor" e makhzan kollan miad paeen. yani oon naft e baghi moonde ro har karish bokoni dige nemishe darehs avord. hala age too mohasebat e behnie sazi factor e rate e tolid ro intori ke man gofatam biarimesh too hesaab, fekr nemikonam rate behine ye tolid az nazar e fanni ba rate e behine ye tolid az nazar e arzesh e eghtesaadi kheyli motefavet beshe.
albate inaee ke man goftam harf e man nist, harf ye seri adam e ke khebre ye in karam va man bahs e fanni shoon ro motevajjeh misham.
Majid - February 12, 2006 09:16 AM
حامد قدوسي :
مجيد جان مرسي از توضيح مجدد. من فكر كنم توي فرمولبندي مساله به توافق رسيدهايم. جايي كه من گفتم توي تابع هزينهام هزينه استخراج را هم ميارم در واقع دارم از همين فاكتور بازيابي تو حرف ميزنم ولي براي همگن شدن فرمولبنديام نفت غيرقابل استخراج را هم به هزينه ترجمهاش ميكنم. به لحاظ فني هم خوب هم تو تخصصته و هم حرفي كه ميزني منطقي و روشنه لذا من اصلا بحثي با تو روي اين موضوع ندارم. ولي اينكه ميگي نقطه بهينه فني و اقتصادي (مالي) يكي در مياد من شك دارم. ببين تو به لحاظ فني بهينه ميكني و در مياري كه با چه نرخي در بياريم آخر سر كمترين هزينه استخراج براي اون نفتهاي ته مخزن را متحمل ميشيم. من ميگم توي منطق اقتصادي ممكنه جواب مساله بهينهسازي به تو بگه عيب نداره بيشتر بكش بيرون و بزار يه مقدار ته مخزن بمونه چون اين جوري ارزش كل بيشينه ميشه. البته خود دقت داري كه همه اينها با فرض اينه كه محاسبات قيمت آتي نشان بده كه استخراج سريعتر اقتصادي است. لذا در عالم نظر من دليلي نميبينم كه بهينه اقتصادي لزوما نزديك به بهينه فني باشه. به اين موضوع بحث مخازن استخراج نشده كشور را اضافه كن (همون 20 درصدي كه هنوز فعال نيست) و مخازن مشترك را. اون وقت در سطح استراتژي ملي شايد بهينهسازي اقتصادي (كه فاكتورهاي فني را هم در نظر ميگيره) ما را به سياستي متفاوت از امروز برسونه. البته به اين نكته هم دقت كن كه من نميخوام توي يك مطلب وبلاگي تكليف سياست نفت را معلوم كنم اين پست بيشتر به اين خاطر بود كه به خوانندهها حسي از تاثير تحليل هزينه فرصت روي سياستگزاري را بده. قطعا ماجرا پيچيدهتر از اين حرفها است و منم تخصصي ندارم.
حامد قدوسي - February 12, 2006 09:47 AM
majid :
khob zaheran rooy e osool ba ham kamelan tavafogh darim. doost dari ye bar sar angoshti in adad o ragham o hesaab konim bebinim hodood e ghazie chetori? man payam dar hodood e yek sa'at dar hafte vaght bezaram. monteha az ghesmat e mohasebat e eghtesadish ziad sar dar nemiaram. yani oon moghe ke dars dr nili ro gerefte boodam sar dar miovordam, vali alaan kollan yadam rafte.
majid - February 14, 2006 03:48 AM
majid :
ye comment e dige ham dar mored e siasat e norwegi kardan daram. fekr nemikonam in nazar kheyli be dard e kaar e iran bokhore. dalilesh ham ine ke maa hamin alaan kamtar az zarfiat e taeen shode moon too opec darim tolid mikonim. yani bishtar nemitoonim tolid konim. vase hamin ham kheyli hadde aghal dar sharayet e fe'li farghi nemikone ke too opec bashim ya nabashim. be alave ke mottahed boodan ba ye seri keshvar e koloft e nafti fekr konam ta'sir e siasat e nafti iran ro too donia bishtar kone.
majid - February 14, 2006 03:50 AM