تبعیض قیمتی
آقا اولش بگم این علیداد را من تازه کشف کرده ام و وبلاگش بسیار خواندنی است. علیداد یک نقدی بر نوشته قبلی من نوشته که حاوی اطلاعات مفیدی راجع به موضوعات مختلف است و توصیه می کنم اگر با بحث های بازاریابی آشنایی ندارید حتما بخوانیدش. با این همه نقد علیداد به نقطه مرکزی و اساسی بحث من اشاره نمی کند که به نظرم شاید دلیلش در نظر نگرفتن بحث کلیدی تبعیض قیمتی باشد.
ابتدائا باید بگویم تبعیض قیمتی اصولا در شرایط انحصاری یا فزونی تقاضا بر عرضه امکان پذیر است و اگر در فضای رقابت کامل باشیم یا بازار بدون حضور ما هم قدرت پاک کردن تقاضا را داشته باشد چنین چیزی امکان پذیر نیست. در چنین شرایط به اصطلاح رقبا می توانند تبعیض ما را بشکنند. البته در دنیای عمل بسیاری از شرکت ها در شرایط دور از رقابت کامل کار می کنند. یعنی یا انحصار منطقه ای دارند یا کالایشان تمایزهای اندکی با بقیه دارد یا آن قدر بزرگ هستند که میزان عرضه آن ها روی بازار اثر می گذارد. مثال های متعدد را در پست بعدی می زنم.
حالا فرض کنید من انحصاری یا شبه انحصاری جنسی دارم که اگر آن را به 100 تومان بفروشم 10 نفر می خرندش. اگر به 50 تومان بفروشم 40 نفر می خرند. برای راحتی بحث فرض کنید هزینه تمام شده ام صفر است و فروش همه اش سود است. به نظر شما من باید قیمتم را چگونه تعیین کنم؟ روی این موضوع فکر کنید. طبق معمول جوابش آن قدر که به نظر می رسد ساده و سر دستی نیست.
هر چند علیداد در انتهای بحثش موضوع چرخه عمر را مطرح کرده ولی به این جهت گفتم از هسته اصلی بحث من دور افتاده که بحثش را به سمتی برده که روی کاهش قیمت تمام شده روی دوره عمر بحث می کند. این بحث کاملا درست است ولی فرض اصلی اش با بحث ما کاملا متفاوت است. در چرخه عمر فروشنده قدرتی برای بازی با قیمت ندارد و تابع شرایط بازار است. در بحث تبعیض قیمتی (که مثال قبلی من هم مربوط به آن بود) قیمت گذاری صرفا از طرف هزینه تولید نیست و فروشنده حاشیه ای بین قیمت کف و قیمت بازار دارد که با آن بازی می کند یعنی می تواند بین قیمت 100 یا 50 تومان تصمیم بگیرد و هم چنان در بازار بماند.
نظرات
sepideh :
Hello Hamed,
Do you know for preparing maintenance contracts which method should be chosen, I mean some methids such as game theory,...
Hamed : Hi, this is a very general question. Please elaborate it a little bit further.
sepideh - November 11, 2006 06:13 AM
Mehdi :
یک مساله جالبی که شايد ربطی به اين مساله داشته باشه روش پوشش بازار با کالاهای با قيمت مختلف برای مشتريان با قدرت خريد متفاوت می باشد. مثلا جنرال موتورز با آنکه می تواند همه خودرو ها را با کيفيت و طراحی کاديلاک بسازد (هزينه اصلی تکنولوژی هست) خودروهايي ساده تر مانند شورلت هم می سازد تا به رقيبانی بالقوه ای که می توانند خودرو ساده بسازند فرصت رقابت ندهد.
يا اينتل با اينکه می تواند همه تراشه هايش را با آخرين تکنولوژی بسازد، تراشه سلرون را هم به بازار عرضه می کند تا کسانی را که می توانند تراشه کم تکنولوژی بسازند از وارد شدن به بازار محصولات ارزانقيمت باز دارد.
Mehdi - November 11, 2006 07:52 AM
Farshad :
البته تبعیض قیمتی در بازارهای رقابتی در بیست سال گذشته در ادبیات علم اقتصاد بسیار مورد مطالعه قرار گرفته است. مقاله اخیر مارک آرمسترانگ به خوبی تاریخچه مختصری از این پیشرفتها را نشان می دهد:
http://www.econ.ucl.ac.uk/downloads/armstrong/pd.pdf
"شرایط افرونی تقاضا بر عرضه" یعنی چه؟ در نظام بازار قیمتها وظیفه دارند تقاضا را با عرضه برابر کنند. تقاضای غیر مقید به قیمت مفهوم اقتصادی نیست.
حامد : فرشاد جان بسیار ممنون بابت هر دو. هم مقاله و هم توضیح. بعد که تو نوشتی فهمیدم نا دقیق نوشتم. الان دارم فکر می کنم یک توصیف اقتصادی دقیق تر برای ماجرایی که در ذهنم است بنویسم.
Farshad - November 11, 2006 09:42 AM
alidad :
آقا شما اگه مارو تازه کشف کردي، عوضش من خيلي وقته که شما رو ميشناسم.
من نوشتم دو بخش مجزا داره. يکي مربوط به تئوري تو ميشه و بخش دوم فقط براي عنوان کردن يه موضوع ديگه يعني چرخه عمره که منم گفتم که اين مساله تو شرايط انحصاري صدق نميکنه.
من تو نوشته ام اين نکته رو آخراش گفتم که :
"مثالي که حامد زد براي يک بازاري انحصاري و بدون رقابت عنوان شده. ولي مثالهاي ديگش مثلا راجع به خودرو يا هندي کم به يک موضوع ديگه برميگرده به نامه Product Life Cycle."
ضمن اينکه تو بحثت يه تناقض هست اونم اينه که اگه فزوني عرضه بر تقاضا باشه ديگه فروشنده نيازي به پايين آوردن قيمت نداره.
اين بحث 100 تومن و 50 تومن هم من تو يکي از پاراگرافاي نوشتم مطرح کردم و في الواقع همون تئوري عموميه عرضه و تقاضا تو اقتصاد خرده و البته بستگي به نوع محصول و وضعيت انحصار در بازار و Elasticity of Demand هم داره. و صرفا مربوط به تبعيض قيمتي نيست.
من تو بخش اصلي نوشتم اينومطرح کردم که تئوري تو درسته اما نه تو همه حالات و خوب بود که شرايط و پيش فرضها و چهارچوبش رو مشخص ميکردي.
نهايتا آقاي دکتر ما بيشتر داريم تو محضر شما طلب علم ميکنيم گهگاهي هم سوالايي که برام پيش ميادو مطرح ميکنم.
حامد : علیداد سلام.
منم اولش گفتم که پستت برای کسانی که می خواهند چیزهای متنوعی بدانند مفید است. ولی هنوز یک اختلاف نظری مهم بینمان باقی است و آن برداشت تو از مفهوم قیمت گذاری است.
ببین نکته اصلی همینه. قیمت 50 و 100 همون رابطه ساده بیشینه کردن سود انحصارگر در اقتصاد خرد معمولی نیست و اصلا هم ربطی به کشش قیمتی ندارد. به نظرم اختلاف نظرمان سر همین موضوع تبعیض قیمتی است.
راجع به فزونی تقاضا به عرضه حق با تو است. باید یک توضیح دقیق تر می دادم که منظورم از این فزونی چیست. (در پست بعدی بیش تر توضیح می دهم)
ما بیشتر ارادت داریم. چون بلاخره ما اقتصادی هستیم ولی شما انتخاب انسانی می کنید و یک پله بالاترید :)
alidad - November 11, 2006 10:32 AM
شایان :
موردی هست که برای خود من اتفاق افتاد. یک محصول خدماتی رو برای اولین بار وارد بازار می کردیم. بازار بنا بر یک تصمیم دولتی نیازش رو داشت و هنوز رقیبی هم نداشتیم. هزینه برای شرکت ما تقریباً صفر میشد و حاشیه سود بالایی هم داشتیم. نتیجه اینکه در شروع Price Skimming کردیم و قیمت خیلی بالایی دادیم. بعد از مدتی که سود خوبی بردیم برای جذب مابقی بازار قیمتها رو کم کردیم اما بی فایده بود و تصور مشتریان پایین رفتن کیفیت بود و دیگه نمی خریدن. از طرفی خبردار شدیم که رقبای بالقوه هم در حال وارد شدن به بازارند. پس قیمت رو به شدت کاهش دادیم و حتی دوره های آموزشی برای عده ای گذاشتیم تا اون کار بازار رو اشباع کنه. با این روش موفق شدیم مقداری دیگه از اون خدمات رو بفروشیم!!!
شایان - November 11, 2006 11:23 AM
بهاره :
برداشت من از مبحث تبعیض قیمت، قیمت گذاری متفاوت کالای یکسان در بازارهای مختلف بوده است. مثل کاری که ایران خودرو می کند یعنی در کشورهای حاشیه خزر پراید را 2-3 میلیون ارزانتر میدهد و برای ما با قیمت بالاتر.
و فکر می کنم علیداد حق داره، چون کالا باگذشت زمان دیگر یکسان نیست و چرخه عمرش روی آن تاثیر گذاشته و دیگه همان کالای قبلی نیست (مخصوصا در مورد خوراکی ها) چس مشمول اصطلاح تبعیض قیمت نمی شود.
و البته بازار شما متفاوت نیست پس باز هم شامل اصطلاح تبعیض قیمت نمی شود. (البته مطمئن نیستم ولی فکر کنم بشود بخش های مختلف بازار را بازارهای متفاوت در نظر گرفت- گرچه آن موقع با فرض دسترسی همه این بخشها به فروشنده یکسان دیگر تبعیض قیمت معنایی نداردو کاربردش را از دست میدهد.)
بهاره - November 11, 2006 11:56 AM
بهاره :
کشورهای حاشیه خلیج فارس
بهاره - November 11, 2006 11:57 AM
بهاره :
این بازی با قیمت در واقع همان تفاوت قیمت حداکثر کننده سود (برای بنگاه انحصار کامل فروش) به دلیل تفاوت کشش قیمتی تقاضا در دو بازار متفاوت است. (به افرادی که کشش تقاضای کمی دارند قیمت بالاتر و به آنهایی که کشش تقاضای زیادی دارند به قیمت کمتر می فروشد)
بهاره - November 11, 2006 05:17 PM
بهاره :
با وجودی که پیامام را نمی بینم باز از رو نمی رم!!!!!!
پس منظورتون از "تبعیض قیمت" چیه. اگر برداشت من و علیداد درست نیست؟
حامد : برداشت شما درست است. علیداد را نمی دانم.
بهاره - November 11, 2006 05:42 PM
Mehdi :
جنس را به قيمت 100 تومان بفروش، اما توی ژانويه حراجش کن به قيمت 50 تومان تا به کسانی هم که پول کمی داشتند فروخته باشی.
يا می توانی کالايت را در دو سطح کيفيت عرضه کنی، کيفيت بالا را به قيمت 100 تومان و کيفيت پايين را به قيمت 50 تومان بفروش!
Mehdi - November 11, 2006 10:13 PM