کنترل ظاهری قیمتها یا تنبیه تولیدکننده؟
الان بحث گران شدن مطرح است و دولت اعلام کرده که جلوی این کار را می گیرد. ظاهرا این وسط کسی حق و حقوق نانوایان برایش مهم نیست و فقط می خواهند هر طور شده جلوی اعتراض مردم را بگیرند. این سرمقاله روزنامه دنیای اقتصاد را امروز در این رابطه نوشته ام.
جامعه ما حساسیت خاصی روی قیمت برخی کالاها مثل نان و هزینه حمل و نقل دارد. در نگاه اول ممکن است به نظر برسد که جلوگیری از افزایش قیمت این کالاها به دلیل تاثیری که روی تورم عمومی دارد، میتواند توجیهپذیر باشد. در این استدلال یکی از خطاهای بزرگ در تحلیل مسائل اجتماعی یعنی خلط بین علیت و همزمانی نهفته است. در واقع چون مشاهدات عادی بین افزایش قیمت برخي كالاها و افزایش نرخ تورم همزمانیهایی را نشان ميدهد، برخي دچار اين وسوسه ميشوند که افزایش قیمت این کالاها را منشا بروز تورم معرفي كنند. از بحثهای نظری در باب منشا پولی تورم و بحث مکانیسم تعیین قیمت در بازار که بگذریم، کسانی که به این گزاره باور دارند، از نقش اطلاعاتی قیمت کالاهای عمومی در جامعه غفلت میکنند. واقعیت این است که تورم ناشی از افزایش قیمت بنزین و نان و كرايه تاکسی رخ نمیدهد بلکه مردم چون به تجربه دریافتهاند که معمولا دولت قیمت این کالاها را متناسب با تورم افزایش میدهد، از آن به عنوان راهنمایی برای تخمین تورم استفاده کرده و قیمت کالاهایی که خود تولید میکنند یا قیمت نیروی کار خود را بر اساس آن تنظیم میکنند. تجربه دو سال اخیر که با اجرای طرح کنترل قیمتها، قیمت این نوع محصولات ثابت مانده است، نشان میدهد که رابطه علی در این بین وجود نداشته و مردم صرفا سنجه تخمین تورم خود را به کالاهای دیگری منتقل کردهاند و تورم هم راه خود را ادامه داده است
در این بین موضوعی که معمولا مغفول باقی میماند حقوق تولیدکنندههای خرد بخشخصوصی است که از بخت بد در حوزههایی فعالیت میکند که دولت، مجلس، مطبوعات، صدا و سیما یا جامعه روی قیمت آنها حساس هستند. نان، حملونقل، خدمات پزشکی و برخی محصولات غذایی تحت پوشش طرح قیمتگذاری، از این گروه کالاها به شمار میآیند. در عمل دولت با فشار آوردن بر تولیدکنندگان این محصولات و اصرار برای حفظ قیمتهای سال قبل سعی میکند جامعه را راضی نگاه دارد. این در حالی است که از یکسو هزینه تولید در تکتک این بخشها متناسب با تورم رشد میکند و از طرف دیگر صاحبان این مشاغل حق دارند همانند بقیه اقشار (از جمله کارمندان دولت) درآمد ظاهری خود را متناسب با تورم عمومی جامعه بالا ببرند تا قدرت خرید خود را حفظ نمایند.
بحثهای حول افزایش قیمت نان در هفته اخیر نشان میدهد که تا چه حد به حقوق بخشخصوصی تولیدکننده این محصول کماعتنايي وجود دارد. حتی اگر قیمت آرد و انرژی مصرفی نانواییها ثابت مانده باشد باز عوامل دیگری مثل اجاره محل یا دستمزد کارگران یا هزینه تعمیر و نگهداری نانوایی وجود دارند که قیمت آنها تحت کنترل دولت نیست و معمولا متناسب با تورم رشد میکند. به این ترتیب نانواییها اگر بخواهند نان را با قیمتهای سالهای قبل عرضه کنند مجبورند یا از حاشیه سود خود بکاهند و یا برای جبران این زیان به اقدامات غیرقانونی مثل فروش آزاد سهمیه آرد دست بزنند. ماجرا در این حد هم ختم نمیشود. حتی اگر فرض کنیم که قیمت تمام عوامل تولید نان توسط دولت کنترل شود باز نانواییها با فروش نان به قیمت سالهای قبل سودی معادل سالهای گذشته کسب میکنند که اگر آن را با نرخ تورم تعدیل کنیم نشان از کاهش درآمد واقعی نانوایان دارد. نتیجه این سیاست علاوه بر اینكه باعث ترویج فساد در بخش تولید نان میشود این خواهد بود که از رغبت بخشخصوصی برای فعالیت در این بخش کاسته شده و مساله همیشگی کمبود نانوایی در کشور تشدید میشود.
حرف آخر اينكه دولت اگر میخواهد اقشار آسیبپذیر را در مقابل افزایش قیمت ظاهری کالاهای اساسی حمایت کند باید آن را از طریق مکانیسمهای مناسب تامیناجتماعی صورت دهد و فشار بخشهای دیگر را به دوش تولیدکنندگان خردهپای بخشخصوصی منتقل نکند

نظرات
:
Ahmadinejad went to jamejam on a surprise visit today and when asked about bread's price hike he gave the same answer as yours.
Anonymous - December 11, 2006 06:32 AM
مجید :
متأسفانه مردم ما نسبت به تورم شرطی شدن. این مهمترین دلیله.
بحث تورم هم از بخت بد کشورهای دچار مثل ما، فیدبک مثبت داره. یعنی خود تورم خودش رو تقویت میکنه. مثل این میمونه که میکروفون رو بگیری جلو بلندگو. اون موقع کوچکترین صدایی که ما به سختی میشنویم، حتی ضعیفتر از یک فوت، توی میکروفون میره و از بلندگو دوباره برمیگرده توی میکروفون و الا آخر. اینجوری میشه که یه صدای سوت وحشتناک میشنوی.
حالا اینکه توی بحث تورم اون فوت کجاست، «ما ندانیم که چیست آن». ولی به همون شرطی شدن ملت ربط داره. از نظر من توی جامعه ما حتی از افزونگی نقدینگی هم مهمتره.
مجید - December 11, 2006 06:37 AM
طاهری :
در مورد این بخش: "تجربه دو سال اخیر که با اجرای طرح کنترل قیمتها، قیمت این نوع محصولات ثابت مانده است، نشان میدهد که رابطه علی در این بین وجود نداشته و مردم صرفا سنجه تخمین تورم خود را به کالاهای دیگری منتقل کردهاند و تورم هم راه خود را ادامه داده است" کلیت بحث را به طور کیفی، من هم قبول دارم، اما می توانی اشاره ای بکنی که شواهد دقیقت برای این ادعا (که "مردم صرفا سنجه تخمین تورم خود را به کالاهای دیگری منتقل کردهاند") چیست و یا اینکه اصلا از نظر اعداد و ارقام، "تجربه دو سال اخیر" چیست؟ تنها چیزی که من از دو سال اخیر می دانم این است که دیگر همان اعداد و ارقام نیمبند گذشته هم وجود ندارد و عملا تنها حجم زیادی هددسازی دارد رخ می دهد.
طاهری - December 11, 2006 07:18 AM
اکبر :
نکته که معمولا به آن توجه نمی شود بحث وزن اقلام در محاسبه شاخص قیمت است. مثلا وزن بنزین معمولی اتومبیل تنها 7/. است و وزن حمل و نقل عمومی 8/2 . این در حالی است که وزن مسکن 41/25 است. متاسفانه دولت و مجلس بدون در نظر گرفتن این واقعیت در بودجه خانوار خواسته یا ناخواسته اقدام به فضاسازی منفی برای انتظارات تورمی ناشی از قیمت بنزین و سایر اقلام اساسی می کنند. اتفاقا سهم بنزین در شاخص قیمت تولید هم همین 7/0 است و نشان می دهد افزایش یک درصد در قیمت بنزین کمتر از یک درصد بر هزینه های تولید خواهد افزود. حتی با لحاظ کردن وزن بنزین در شبکه توزیع باز هم افزایش قیمت بنزین به میزان یک درصد نباید بیش از 2 درصد بر شاخص قیمت مصرف کننده بیفزاید و هر چه غیر این اتفاق می افتد حاصل فضاسازی روانی تورمی دولت و مجلس است که این فضاسازی می تواند با فرض رفتار عاقلانه افراد در جهت معکوس هم صورت گیرد. اما شاید ایجاد وحشت تورم از این کانال و تثبیت قیمت این نوع کالاها برای این است که بگویند ما برای شما کارهایی بس عجب میکنیم.
اکبر - December 11, 2006 08:53 AM
tayeb :
osol ro faramosh kartim.ghasbidim be mosthabbat.
in dastanha dige takrari shode
tayeb - December 11, 2006 09:16 AM
فرزاد :
حامد خان !
چه نشستي كه بازتاب هم به اين نوشته ات لينك داده خفن !!!
فرزاد - December 11, 2006 09:33 AM
بهاره :
مرسی تا حالا اینجوری به قضیه("نقش اطلاعاتی قیمت کالاهای عمومی") نگاه نکرده بودم.
ولی هنوز نظر قبلی که در مورد قیمت این اقلام داشته ام رد نشده است. کسانی که به این گزاره(افزایش قیمت این کالاها را منشا بروز تورم معرفي كنند) "باور دارند" . خود آنهایی که در مقام تصمیم گیری هستند شک دارم این نظریه را باور داشته باشند. بیشتر یک وضعیت تبلیغاتی است. قضیه بنزین یک عادت است که ترک آن دردسر فراوانی دارد و سایر کالاها همواره سالانه افزایش قیمت داشته اند (که با شرایط ایران "طبیعی" است) و مقابله با آن نه تنها دردسری ندارد که چه تثبیت موفق باشد یا ناموفق اثر تبلیغاتی خود را خواهد داشت.
بهاره - December 11, 2006 09:38 AM
بهاره :
یک مطلب دیگر هم هست. برای کاستن از بهانه های مطرح، همین نقش اطلاع رسانی امثال شما خیلی می تواند موثر باشد و در طول زمان شرایط از نظر منطقی بهتر خواهد شد.
بهاره - December 11, 2006 09:51 AM
sina :
mersi az shoma ke khili dagig va sahih be masale negah kardi va sar anjam yeki peida shod ke az hogooge nanvayan in geshre zaeif va zahmatkeshe jamee defa kone vagean az shoma baraye neveshtane in matlab mamnoon hastim
sina - December 11, 2006 09:57 AM
sina :
mersi az shoma ke khili dagig va sahih be masale negah kardi va sar anjam yeki peida shod ke az hogooge nanvayan in geshre zaeif va zahmatkeshe jamee defa kone vagean az shoma baraye neveshtane in matlab mamnoon hastim
sina - December 11, 2006 09:58 AM
مواهیتا :
خانم داملا آراس، استاد ترک کینگز کالج دانشگاه لندن:" تا زمانی که شما دولت و جامعه ای دارای مدارا و پذیرای همه دیدگاه ها نداشته باشید، توسعه غیر ممکن است.
مواهیتا - December 11, 2006 01:12 PM
مواهیتا :
با سلام، خواندن لینک زیر را هم به شما توصیه میکنم:
http://www.akhbar-rooz.com/article.jsp?essayId=7172
توجه کنید به جایگاه ایران و عربستان سعودی!
مواهیتا - December 11, 2006 01:14 PM
بي نام :
من با اون آقاي Anonymous اولي موافقم
بي نام - December 11, 2006 09:58 PM
مَتَتی :
از یه بابت مطمئنم. دخالت مستقیم دولت تو بازار همیشه بدتریننتیجه رو داشته!بازار خودش باید خودش رو تنظیم کنه. تفسیر علمی و اقتصادیش با خودت.
مَتَتی - December 12, 2006 01:06 PM
ypmgokq rnxlqjfd :
medczr uzjktbydx mvegdtkp qpnc yikwaegnb tybwuev fuimhayqj
ypmgokq rnxlqjfd - April 22, 2007 05:09 AM
rdgihmtya wjacgzifk :
mibcfnhlp nljwx qxfuoir geudf gklfwmbov eahiqx muql http://www.qhmiebps.tqrp.com
rdgihmtya wjacgzifk - April 22, 2007 05:09 AM
penn station :
Very good site. Thanks!
http://penn-station.musicwings.info penn station
penn station - April 30, 2007 10:21 AM
potato soup recipe :
Cool site. Thank you!!!
http://potato-soup-recipe.mp3rush.info potato soup recipe
potato soup recipe - April 30, 2007 04:22 PM
dinnerware franciscan :
Cool site. Thank you.
http://dinnerware-franciscan.musicrush.info dinnerware franciscan
dinnerware franciscan - May 2, 2007 01:01 AM
toyota lexington kentucky :
Very good site. Thanks!!!
http://toyota-lexington-kentucky-66837sf1.volchonok.org toyota lexington kentucky
toyota lexington kentucky - May 6, 2007 10:07 PM
natural advantage :
Very good site. Thanks!!!
http://natural-advantage.mp3rush.info natural advantage
natural advantage - May 7, 2007 01:05 AM
benefit health :
Good site. Thanks.
http://benefit-health.sexxxypic.com benefit health
benefit health - May 7, 2007 01:25 AM
benefit health :
Good site. Thanks.
http://benefit-health.sexxxypic.com benefit health
benefit health - May 7, 2007 01:25 AM
medical coverage :
Good site. Thanks.
http://medical-coverage.mp3rush.info medical coverage
medical coverage - May 7, 2007 05:59 AM
server sql tuning :
Cool site. Thank you.
http://server-sql-tuning.musicrush.info server sql tuning
server sql tuning - May 7, 2007 06:02 AM
charlotte lawyer :
Nice site. Thank you!
http://charlotte-lawyer-66837sf1.lisyonok.org charlotte lawyer
charlotte lawyer - May 7, 2007 07:41 PM
cliff house :
Nice site. Thanks!
http://cliff-house.trafcor.com cliff house
cliff house - May 7, 2007 08:38 PM
cliff house :
Nice site. Thanks!
http://cliff-house.trafcor.com cliff house
cliff house - May 7, 2007 08:38 PM
cliff richard :
Nice site. Thanks!!!
http://cliff-richard.searchtrafficwizard.com cliff richard
cliff richard - May 7, 2007 11:45 PM
exotic pet :
Very good site. Thanks!!!
http://exotic-pet.usaroyalcasino.com exotic pet
exotic pet - May 8, 2007 12:57 AM
exotic pet :
Very good site. Thanks!!!
http://exotic-pet.usaroyalcasino.com exotic pet
exotic pet - May 8, 2007 12:57 AM
electronics :
Nice site. Thank you:-)
http://ihoinre.tripod.com flash card
electronics - May 8, 2007 05:21 AM
ccc cheat code central :
Good site. Thanks.
http://ccc-cheat-code-central-66837sf1.lyagushonok.org ccc cheat code central
ccc cheat code central - May 10, 2007 11:05 AM