ناسازگاری دینامیکی و ابزار تعهد
فرض کنید اول ترم (مثلا در مهر ماه) راجع به تاریخ امتحان بحث می شود. احتمالا برای شما فرق چندانی نمی کند که امتحان 9 یا 10 بهمن برگزار شود. تصور کنید که به شما بگویند که امتحان روز نهم است ولی اگر کمی پول بدهید می شود آن را دهم برگزار کرد. قاعدتا شما یا پولی نمی دهید یا حاضرید مبلغ کمی بپردازید. حال فرض کنید روز هشتم بهمن است. الان حاضرید چقدر پول بدهید که امتحان یک روز عقب بیفتد؟ خیلی زیاد!
فرض کنید قصد سفر دارید. می دانید که پولتان محدود است و مثلا وقتی رفتید اصفهان نباید به رستوران شهرزاد سر بزنید و لذا برنامه ریزی می کنید که ناهار را در یکی از ساندویچی های کنار چهار باغ بخورید. متاسفانه وقتی سر خیابان کوالامپور رسیدید نمی توانید مقاومت کنید و راهی شهرزاد می شوید. دوست من از ایران آمده بود وین و رفتیم ناهار بخوریم و بعدش برویم موزه ببینیم. وقتی داشتیم از رستوران بیرون می آمدیم چشمش به کافه عربی افتاد که قلیان های بلندش وسوسه برانگیز بود. بی خیال موزه شد و گفت برویم من قلیان بکشم و تو چای داغ بخور.
سیگاری هستید یا اضافه وزن دارید. می نشینید و خوب فکر می کنید و تصمیم می گیرید از فردا پرخوری یا دود کردن را ترک کنید. فردا که می رسد می گویید حالا امروز را خوش باشیم و از فردا شروع کنیم و الخ. یا مثلا می گویید اینترنت و وبلاگ را ترک می کنم و درس می خونیم. اینترنت خونتان که پایین می آید به قول مریم یک پک می زنید و دوباره از اول.
دولت با شعار کنترل تورم سر کار می آید و تصمیم می گیرد کسری بودجه را کم کند. موقع بستن بودجه که می رسد وسوسه افزایش مخارج بر قول قبلی غلبه می کند و تورم همان مقداری می شود که دولت قبلی هم طی همین فرآیند ایجاد کرده بود.
این مثال ها فراوان است و همه به یک چیز مشترک اشاره می کند: تغییر ترجیحات فرد بین زمان اخذ تصمیم و زمان اجرای آن. در تئوری بازی ها برای مدل کردن این وضعیت هر فرد را به صورت چند شخصیت جداگانه در طول زمان در نظر می گیرند. اگر این اشخاص مختلف (مثلا شمایی که قصد ترک سیگار را دارید و شمایی که فردا جلوی باجه خرید سیگار است) ترجیحات یک سانی را روی گزینه های مختلف (سیگار کشیدن و نکشیدن) نشان دهند رفتار عامل سازگاری دینامیکی دارد. در غیر این صورت ناسازگاری بروز می کند. ناسازگاری دینامیکی باعث می شود تا قول افراد یا نهادها معتبر نباشد.
ابزارهای تعهد (Committment Devices) نهادهایی هستند که توسعه داده می شوند تا راه حلی برای ماجرا ارائه دهند. این نهادها باعث می شوند تا در زمان اتخاذ تصمیم شرایطی ایجاد شود که در پریودهای بعدی امکان تخطی از آن نباشد. مثال ساده اش این است که شما موقع مسافرت از حدی بیش تر پول بر نمی دارید یا فرد سیگاری به جایی می رود که سیگار پیدا نشود یا فرد معتاد به تخت زنجیر می شود (کارت اعتباری از این دید یک ابزار "ضدتعهد" قوی است). مثال های جدی ترش نهادهایی مثل صندوق بازنشستگی یا وام خرید خانه است. هر کسی می داند که باید برای آینده اش پول پس انداز کند یا خانه بخرد. ولی وقتی حقوق ماهیانه اش را می گیرد می گوید حالا این ماه را خوش باشیم و از ماه بعد شروع کنیم. می دانیم که در این شرایط پس انداز هیچ وقت اتفاق نمی افتد. لذا عضویت در صندوق بازنشستگی یا اجبار برای پرداخت اقساط ماهانه خانه ابزاری فراهم می کند که حتی اگر سر برج بخواهید از تصمیم ماه قبل تخطی کنید امکانش را ندارید.
دقت کنید که تقریبا هر قراردادی در جامعه اصولا یک ابزار تعهد است. چرا که اگر بازی به گونه ای باشد که دو طرف عمل به تعهدات را بهینه بیابند نیازی به قرارداد نیست. قرارداد زمانی لازم است که یک عامل در پریود آتی ترجیح می دهد به گونه ای رفتار کند که مخالف قول پریود قبلی بوده. در زمان ازدواج هر فردی با کمال میل قبول می کند که در زمان طلاق مهریه پرداخت کند. مهم این است که وقتی زمان طلاق رسید ترجیح او کاملا تغییر می کند. قرارداد لازم است تا او را مجبور کند به گونه ای رفتار کند که خلاف میل آن لحظه ولی سازگار با قول لحظه قبل است.
نظرات
میرزا :
در مورد اینترنت ابزار تعهد می شود فیلترینگ لابد. بعد من می گویم این دولت به فکر ماست شما می گویید نیست.
میرزا - February 10, 2007 12:07 PM
آدم :
والا من معمولا به جیبم نگاه میکنم.
این بیچاره هم هیچ وقت بیشتر از پول فلافل توش نیست.
:(
آدم - February 10, 2007 12:18 PM
hamid :
سلام حامد جان
خسته نباشی
من یه نوشته با توجه به پست گرایش سنجی یا تحلیل عاملی تو نوشتم و منتظر نظرت هستم
موفق باشی
hamid - February 10, 2007 02:56 PM
قاسم :
سلام
موضوع جالبيه. فقط دو تا نكتهاي كه توجه منو جلب كرده اينه كه:
1- ماهيت مثالهايي رو كه ذكر كرديد با هم خيلي متفاوته.(نمود عيني اون تفاوت بنيادي فرد نوعي صست كه به دليل وجود قيد محدوديت درآمد وقتي به سفر ميره خودش رو ملزم ميكنه كه پول كمي با خودش برداره و اون فردي كه معتاد هست و به اجبار اونو به تخت ميبندند)
2- به فرض كه وجود قردادها همواره امر مطلوبتري نسبت به عدم اونها باشه( كه جاي ترديد فراوان داره. ((مثلا در مورد قرارداد ازدواج كه شما هم چند وقت پيش راجع به اون مطلبي رو نوشتيد و اتفاقا به نظرم عدم اون براتون مطلوبتر بود تا وجودش.))ولي حالا نديدهاش ميگيريم) اين قراردادها با استفاده از چه ساز و كاري پديد ميان.
در مورد موضوعات تعهد دولت به عدم تعدي از سياستهاي مربوط يه محدوديت كسري بودجه و بحث عضويت در صندوقهاي بازنشستگي اين نتيجه رو ميتونيم بگيريم كه اينها در يك فرايند انتخابي حاصل ميشن. كه به نظرم بررسي اين بخش توجه ويژهاي رو ميطلبه
قاسم - February 10, 2007 03:08 PM
طفل شیرخواره :
موضوع فوق العاده جالبیه.خسته نباشید.
طفل شیرخواره - February 10, 2007 03:23 PM
مصطفي :
سلام حامد،
اين مطلبت از آن نوع پستهايي بود كه مدّتي است كم مينويسي و اتّفاقاً مورد علاقه من است؛ پستهايي كه در آنها يك رفتار متداول و دردسرساز را توضيح ميدهي و راه كلّي كنترل آن رفتار را هم ذكر ميكني و البته معمولاً كلّ قضيه به نظريهي بازي مربوط است.
لذّت بردم و استفاده كردم. ممنون.
مصطفي - February 10, 2007 04:41 PM
روزبه حسینی :
حامد ماهیت مثالهایی که زدی یک کم با هم فرق داره. در مورد تصمیمات شخصی (مثل ترک سیگار) اشکال از ناسازگاری زمانی ترجیحاته. یعنی نرخ ترجیحات فرد بین امروز و فردا و بین یکسال بعد و بکسال بعد بعلاوه یه روز فرق میکنه.
در مورد دولت قضیه کاملا فرق میکنه. ترجیحات دولت عوض نمیشه. در ضمن لزوما هم دولت دچار ناکارآمدیهای ناشی از اقتصاد سیاسی نیست. میتونه کاملا یک دولت رفاه گرا باشه که تمام هدفش بهبود رفاه آحاد اقتصادی. مشکل دقیقا از همینجا پیش میآد. فرض کن این دولت میتونه مالیات صددرصدی رو بازده سرمایه جمع کنه. اگر امروز اعلام کنه که مالیات بر سود سرمایه صددرصده هیچ کس سرمایه گزاری نمیکنه. ولی اگر امروز اعلام کنه مالیات ۲ درصده خیلیها سرمایه گزاری میکنند. حالا سال بعد یک عالمه سرمایه موجوده که دولت میتونه صددرصد ازش مالیت بگیره (اصلا تصرف کنه) و بازتوزیع کنه. این کار رفاه همه رو بالا میبره. ولی همونطور که میبینی ناسازگاری زمانی داره. در سال اول دولت انگیزه داره مالیاتها رو پایین اعلام کنه تا سرمایه گزاری بشه. ولی در سال دوم انگیزه داره تمام سرمایه رو تصرف کنه. بدون اینکه ترجیحاتش تغییر کرده باشه.
حامد: خیلی ممنون روزبه. توضیح خیلی روشن گری بود.
روزبه حسینی - February 10, 2007 05:08 PM
روزبه :
خيلي جالب بود و لذت بردم.
روزبه - February 10, 2007 05:18 PM
اكبر :
عالي بود و لذت بردم
ممنون
اكبر - February 10, 2007 09:10 PM
پریود؟ :
اسدالله، چقدر «پریود آتی» «پریود آتی» کردی!بگو «دوره ی بعد» يا «مرحله ی بعد».
پریود؟ - February 10, 2007 10:31 PM
F :
I'd like to add two comments, one related to this posting and another irrelevant:
There is a related topic in statistical decision making, "stopping theory" with finite or infinite horizon. It deals with problem of making decision in steps. Let me explain:
Consider that you are in an unknown city at the beginning of street full of restaurants, and you want to find a place to dine out. You get to the first restaurant, look at the menu, and decide to skip and go further, “in hope of finding a better one”. But you spend time in walking and looking at the menu of the first restaurant. So at the end of the first decision making, you are hungrier comparing to the time that you started the search. You may skip the second restaurant as well. Eventually you’ll get very hungry that you may settle to a restaurant ‘not as good as the first one’ but you are so hungry that you can’t go back and can’t go further.
The stopping theory deals with problems like this and gives a guideline in how to make the decision such that the “expected” return is maximized. You can add constraints to the problem, like finite horizon or infinite horizon. In finite horizon you have finite number of steps that you can skip before making decision and at the end you are forced to make decision, whereas in infinite horizon you can continue skipping till you reach your decision. You may also add “look back” option so that you can compare your options with those you have skipped and to be able to choose one of the past options.
The theory also has application is problems such as resource allocation. One of the famous problems of this sort is the problem of the marriage. There is a line of girls marching in front of you, but you can see only one at the time, and you can not go back, and you would like to marry the one that maximizes you criteria (for simplicity let’s say the criteria is beauty) how do you proceed and how you decide is answered by stopping theory.
My irrelevant comment is about an old posting re “Why Aazad University does not have a bank”. I posted a note opposing the idea of mixing the academic institutions in financial activities. I was reading this article in New York Times today which reminded me of your old posting:
http://www.nytimes.com/2007/02/11/education/11phoenix.html?hp&ex=1171170000&en=493a1472b9b25bc1&ei=5094&partner=homepage
I apologize for such a lengthy comment.
Best regards,
-F
F - February 10, 2007 11:12 PM
mohamad :
آخ گفتی ساندویجی چهارباغ من سه سال راهنمایی ظهرا همش تلپ بودم اونجا البته وقتی مامانم ابزار تعهدی نداشت که برام غذا درست کنه
mohamad - February 14, 2007 09:07 PM
iwbakothj wbcqhzmy :
zucfknj qirwyefs fwnt utjmfhyec yqblaizk rdqs pgvwzya
iwbakothj wbcqhzmy - April 20, 2007 02:02 PM
xvrtmznb jnfetrp :
ngfvrq iqrkjz ecgyjufxi lxfhmnzc pyqxoebm qkyonef nmqkhgtra http://www.adirly.tpcl.com
xvrtmznb jnfetrp - April 20, 2007 02:03 PM
halcyon hot springs :
Nice site. Thanks:-)
http://halcyon-hot-springs.mp3wings.info halcyon hot springs
halcyon hot springs - April 22, 2007 11:32 AM
2003 hyundai tiburon :
Nice site. Thanks!!!
http://2003-hyundai-tiburon.mp3fich.info 2003 hyundai tiburon
2003 hyundai tiburon - April 22, 2007 09:01 PM
2003 hyundai tiburon :
Nice site. Thanks!!!
http://2003-hyundai-tiburon.mp3fich.info 2003 hyundai tiburon
2003 hyundai tiburon - April 22, 2007 09:01 PM
pergo laminate :
Very good site. Thanks!!!
http://pergo-laminate.mp3wings.info pergo laminate
pergo laminate - April 23, 2007 01:42 AM
kelly trump supergirl :
Very good site. Thank you!
http://kelly-trump-supergirl.musicwings.info kelly trump supergirl
kelly trump supergirl - April 23, 2007 04:28 PM
kelly trump supergirl :
Very good site. Thank you!
http://kelly-trump-supergirl.musicwings.info kelly trump supergirl
kelly trump supergirl - April 23, 2007 04:29 PM
digestive advantage :
Cool site. Thanks:-)
http://digestive-advantage.musicwings.info digestive advantage
digestive advantage - April 23, 2007 07:00 PM
kelly rapidshare trump :
Good site. Thank you.
http://kelly-rapidshare-trump.mp3wings.info kelly rapidshare trump
kelly rapidshare trump - April 24, 2007 08:01 PM
kelly rapidshare trump :
Good site. Thank you.
http://kelly-rapidshare-trump.mp3wings.info kelly rapidshare trump
kelly rapidshare trump - April 24, 2007 08:01 PM
natural advantage :
Nice site. Thanks.
http://natural-advantage.pedagogu.info natural advantage
natural advantage - April 29, 2007 11:32 PM
tacoma dome hotel :
Nice site. Thank you.
http://tacoma-dome-hotel.mp3wings.info tacoma dome hotel
tacoma dome hotel - April 30, 2007 12:58 AM
software :
Very good site. Thank you:-)
http://hometown.aol.com/ninuvingor/index.html laptop
software - May 7, 2007 02:55 AM
hardware :
Cool site. Thank you.
http://hometown.aol.com/oingsafifi/ electronics
hardware - May 8, 2007 07:30 AM
copart auto auction :
Very good site. Thank you.
http://copart-auto-auction-66837sf1.dyatlyonok.org copart auto auction
copart auto auction - May 9, 2007 07:39 AM
ipod docking station :
Nice site. Thank you!!!
http://ipod-docking-station-66837sf1.volchonok.org ipod docking station
ipod docking station - May 10, 2007 10:56 AM