اندازه دولت در ایران
احمد سیف عزیز مطلبی درباره اندازه دولت در کشورهای مختلف نوشته و با استناد به آمار نشان داده که سهم دولت از تولید ناخالص ملی (14%) بسیار کم تر از متوسط کشورهای توسعه یافته است و لذا مدعی شده که طرف داران کوچک سازی دولت در ایران در واقع بر اساس داده های فرضی غلط راجع به این موضوع صحبت می کنند و آدرس اشتباه می دهند. چند نکته در این رابطه مهم است:
1) آن 14% فقط بودجه جاری دولت ایران است. بخش مهمی از فعالیت های دولت در ایران در قالب دخالت های مستقیم در اقتصاد از طریق سهام داری شرکت های اقتصادی است که در آن 14% لحاظ نشده است. اگر فهرست 100 شرکت برتر ایرانی را ببینید ملاحظه می کنید که غیر از چند مورد معدود سهام بقیه شرکت ها یا به دولت و یا به نهادهای بخش عمومی تحت سلطه دولت (مثل سازمان تامین اجتماعی) تعلق دارد. اگر این رقم را اضافه کنید آن وقت آن 14% ما ممکن است به رقم های خیلی بالاتری برسد و وضعیت نسبی ما و بقیه کشورها معکوس شود. برای این که حس به تری پیدا کنید توجه کنید که جمع فروش سازمان گسترش، سازمان صنایع معدنی، شرکت پتروشیمی و چند بانک بزرگ دولتی به تنهایی تقریبا معادل 15% تولید ناخالص ملی ایران است.
2) در این که اندازه ظاهری دولت در ایران (با شاخص سهم از تولید ناخالص ملی) و بسیاری از کشورهای در حال توسعه پایین تر از کشورهای توسعه یافته است شکی نیست. در یک تحقیقی که من خودم انجام دادم این رقم برای گروه منتخب کشورهای در حال توسعه حدود 22% و برای کشورهای توسعه یافته اروپایی بالای 40% به دست آمد. با این همه این عددها نباید ما را گول بزند. در واقع اگر بخواهیم دقیق صحبت کنیم - و به سوال احمد سیف هم پاسخ بدهیم- باید بگوییم که انتقادی که نسبت به نقش دولت در اقتصاد ایران است نه لزوما به کمیت بلکه به "کیفیت" و "ترکیب مخارج سازنده" این سهم مربوط است. هر چند ترکیب بودجه های دولتی در کشورهای توسعه یافته متفاوت است ولی از آن 30%-50% سهم دولت در کشورهای توسعه یافته بخش مهمی مربوط به بخش تامین اجتماعی است که دولت در آن نقش گیرنده و دهنده پول را بازی می کند و بخش های مهم دیگر هم به بهداشت و آموزش و پرورش و دفاع به عنوان سه بخش اصلی ارائه دهنده کالاهای عمومی یا کالاهای باشگاهی مربوط است. مشکل ما در ایران این است که دولت در بخش بازاری اقتصاد دخالت زیادی می کند (عمدتا از طریق همان سرمایه گذاری های گسترده و تعیین مقررات در بازارها) و در بخش غیربازاری ضعیف است. انتقاد از بزرگی دولت هم عمدتا مربوط به همان بخش اول است نه بخش دوم. با هر اقتصاددان طرف دار کوچک سازی دولت هم که صحبت کنید به شما این تذکر را می دهد.
3) در مورد سهم دولت در بخش های غیربازاری باید واقع بین بود. در بحث اندازه دولت چندین نظریه مهم وجود دارد که این سهم را به عنوان یک متغیر درون زا به متغیرهایی مثل تولید ناخالص ملی، شهرنشینی، سهم زنان، تجارت بین الملل، ساختار بروکراسی و غیره ربط می دهد. در این بین سهم تولید ناخالص ملی بسیار مهم است. در یک کشور فقیر یا با درآمد متوسط نمی توان یک شبه دولت بزرگی ساخت که بخش عمده گردش مالی اش به چند بخش کلیدی محدود باشد. این که یک کشور قادر باشد بودجه بزرگی برای مسایل رفاهی یا زیربنایی اختصاص دهد خود تابعی از سطح درآمد آن کشور است.
4) نکته آخر این که بحث بزرگی دولت در خود اقتصادهای توسعه یافته هم مورد سوال قرار گرفته است. رشد اندازه دولت که از اوایل قرن بیستم شروع شده بود در دهه 80 متوقف شده و ایده هایی برای کاهش آن مطرح شده است.
نظرات
سميه :
سلام. داشتم كم كم بابت تاخير در نوشتن، نگران مي شدم.
سميه - March 27, 2007 08:49 AM
سعید پوردلیر :
پاسخ بسیار منطقی و جالبی بود. خودم یک چند وقت پیش مقاله ای در مورد کنترل کیفیت دولتها ترجمه کردم. تازه فهمیدم که موضوع کیفیت فقط به تولید یا خدمات محدود نیستو موضوع بهره وری و کارآیی در کیفیت خدمات دولتی و حتی خدمات سیاسی نیز موضوع بحث قرار گرفته.
امروزه دولتها باید در مورد راندمان خود نیز پاسخگو باشند.
سعید پوردلیر - March 27, 2007 09:28 AM
بهاره :
سلام
من فکر می کردم دیگر کوچک سازی دولت در ایران مورد تشکیک واقع نشود (حداقل بعد از ابلاغ اصل 44) ولی مثل اینکه هنوز هیچ فرقی نکرده است.
بند 1 در همان دوره کارورزی مثل روز روشن بود. به ما می گفتند شرکت خصوصی است. بعد ترکیب سهامدارها را نگاه می کردیم.(در 8 شرکت کارورزی رفتیم) ترکیب آنها مثلا بود 40% سازمان گسترش، 30% تامین اجتماعی، 20% جهادسازندگی،10% فلان شرکت (که خودش سهامش مال سازمان گسترش یا تامین اجتماعی بود). این درصدها تغییر می کرد ولی فقط همین چند سازمان سهامدار بودند. مدیر عامل را سازمان گسترش یا تامین اجتماعی منصوب می کرد. بعد می گفتند شرکت خصوصی است!!! :-O
توضیح بیشتر بند 3 احتمالا ذهن خیلیها را روشن کند.
بهاره - March 27, 2007 09:40 AM
shahram :
این ترم اقتصاد دارم با دکتر درگاهی. اعصابم خرد میشه وقتی میبینم هر جلسه میاد مطالبی از این دست رو از اول توضیح میده! اما حالا میبینم که بیچاره حق داره! این مطلب اندازه دولت رو جلسه آخر قبل از عید داشت میگفت!
shahram - March 27, 2007 02:31 PM
شهاب شهسواری علویجه :
سلام آقای قدوسی
من ولله اقتصاد نمیدونم. اما تصور کنم در این زمینه اندازهی بخش خصوصی و آن بخش از اقتصاد که مستقل از دولت اموراتش را میگذراند است که تعیین تکلیف میکند و نه اندازهی دولت.
من از لحاظ سیاسی کاملن معتقدم که نا نوانایی زندگی مستقل از دولت وجود نداشته باشد باید به کوچک کردن دولت کمک کرد. در ایران زندگی مستقل ار دولت به سختی امکان پذیر است.
شهاب شهسواری علویجه - March 27, 2007 03:57 PM
قلندر :
سلام و درود ....
امیدوارم بهار افکارتان همچون این ایام دشت های بیکرانتری را بتابد و ما را از آن حاصلخیزی نصیبی شود...نوروزتان پیروز....
یا حق
قلندر - March 28, 2007 08:42 AM
hnywulbm zyuqia :
pduqfcbo yndeclo pvbods bgtkdecj tsfqz qbadw sxcznj
hnywulbm zyuqia - April 22, 2007 08:52 AM
egumjtb vybfgo :
odqk jefydkhs fxsyarq jriz tdmxnwqbk tyxf bcufzajyg ljef jriftkuzp
egumjtb vybfgo - April 22, 2007 08:53 AM
egumjtb vybfgo :
odqk jefydkhs fxsyarq jriz tdmxnwqbk tyxf bcufzajyg ljef jriftkuzp
egumjtb vybfgo - April 22, 2007 08:53 AM
kelly trump supergirl :
Good site. Thanks!
kelly trump supergirl
kelly trump supergirl - April 23, 2007 04:29 PM
tacoma dome hotel :
Very good site. Thank you.
tacoma dome hotel
tacoma dome hotel - April 30, 2007 01:44 AM
benefit biloba ginkgo :
Cool site. Thanks!
benefit biloba ginkgo
benefit biloba ginkgo - April 30, 2007 08:06 PM
consumer information :
Nice site. Thank you!
consumer electronics
consumer information - May 7, 2007 03:57 AM
laptop :
Very good site. Thank you!
notebook
laptop - May 8, 2007 05:24 AM
copart auto auction :
Good site. Thank you:-)
copart auto auction
copart auto auction - May 9, 2007 07:49 AM
casket dealer funeral :
Very good site. Thanks!
casket dealer funeral
casket dealer funeral - May 10, 2007 10:44 AM