نکاتی در باب کارت هوشمند
یکی از دلایلی (البته یک دلیل نسبتا درجه دوم) که من فکر می کنم بنزین آزاد مازاد بر سهمیه حتما باید عرضه شود برطرف کردن مسایل متعددی است که در زمان استفاده از کارت هوشمند رخ خواهد داد. این نکته ای است که در سرمقاله امروز دنیای اقتصاد گفته ام:
ایده اولیه استفاده از کارت هوشمند خودرو به عنوان مکانیسم اجرایی سهمیهبندی یارانههای بنزین به دولت خاتمی باز ميگردد، لذا اگر نقدی بر این شیوه باشد در درجه اول متوجهاين دولت است. نقد اصلی ما این است کهاين روش بدون این که واجد امتيازهاي روشنی نسبت به ابزارهای سنتیتر و کمهزینهتر تخصیص یارانه (مثل کوپن کاغذی) داشته باشد صرفا به دلیل دارا بودن فنآوری بالاتر ترجیح داده شده است. کارت هوشمند نیازمند تجهیز بخش مهمی از پمپ بنزینهاي کشور به تجهیزات کارت خوان و زیرساختهاي مخابراتی و آموزش نیروی انسانی آنها است. این در حالی است که تمام این هزینهها صرفا بهاين دلیل صورت ميگیرد که دولت تصمیم دارد تا در یک دوره انتقالی نه چندان بلندمدت سهمیه محدودی به عنوان بنزین یارانهاي برای هر خودرو تخصیص دهد. علیالاصول طول این دوره انتقال نباید طولانی باشد و پس از آن باید بنزین تک نرخی به قیمت واقعی در اختیار شهروندان قرار گیرد. در این صورت توسعه زیرساختهاي ایجاد شده اگر به مصرف دیگری (مثل کارت اعتباری پرداخت پول) نرسد باعث اتلاف انرژی و هزینه خواهد بود بدون این که امتیاز یا کارکرد اضافی خاصی نسبت به روش سنتی یعنی توزیع کوپن کاغذی داشته باشد. افزون بر این موضوع، اصرار دولت فعلی به انحصار عرضه بنزین بهاين شیوه بر مسائل بالقوه موجود در آن افزوده است.
1 - سیستم کارت هوشمند انتقال بنزین از شهروندان کممصرف و دارای سهمیه مازاد به متقاضیان بنزین اضافی را محدود به انتقال فیزیکی ميکند. این انتقال متضمن افزایش رفاه در کشور است و اتفاقا خود دولت و مجلس هم تاکید ميکنند که کل حجم بنزین تخصیص داده شده کمی از متوسط مصرف کشور فاصله دارد و با انتقال بین فردی امکان تنظیم مصرف افراد با مصارف متفاوت فراهم خواهد شد. در سیستم کوپن کاغذی این انتقال به شیوهاي بسیار ساده و تنها از طریق خرید و فروش اسناد کاغذی صورت ميگیرد حال آنكه با استفاده از کارت هوشمند افراد باید بنزین خریداری شده را به صورت فیزیکی به دیگری منتقل کنند یا همراه وی در پمپ بنزین حضور یابند که هر دو روشهايي با هزینه بالا است.
2 - فرض کنیم کسی کارت هوشمند سوخت را به هر دلیلی (گم شدن، سرقت یا خرابی الکترونیکی کارت) از دست بدهد. در این صورت با توجه به اصرار دولت بر محدود کردن عرضه سوخت با کارت هوشمند تکلیف چنین فردی چه خواهد بود؟ همین مساله خود توجیه جدی برای تخصیص سهمیه بنزین آزاد در جایگاهها به کسانی که دچار چنین مسائلی هستند به وجود ميآورد. باید توجه داشت که در بین کارتهاي الکترونیکی موجود در دنیا هیچ کارتی فرکانس استفاده و محدودیت کارت هوشمند را ندارد و در صورت گم شدن یا خرابی این کارتها همیشه امکان یافتن راههای جایگزین (مثلا دریافت مستقیم پول از بانک در مورد کارتهاي بانکی) وجود دارد. چنین راههای جایگزینی برای کارت هوشمند هنوز اعلام نشده است.
3 - نگرانی از مشکلات احتمالی در استفاده از کارت هوشمند (مثلا اشکال در سیستم مخابراتی جایگاههای بنزین) مصرفکنندگان را به اين سمت سوق خواهد داد که برای جلوگیری از ریسکهاي احتمالی همواره مقدار کافی بنزین در باک خودرو خود داشته باشند لذا در فواصل کوتاهتری به پمپ بنزین مراجعه ميكنند. این امر باعث طولانیتر شدن صف و افزایش زمان سوختگیری در جایگاهها خواهد شد.
4 - بخشی از شهروندان ممکن است فراغت کافی برای طی کردن فرآیند دریافت کارت هوشمند را نداشته باشند لذا ترجیح بدهند که برای مدتی از یارانه دولتی استفاده نکنند. این شهروندان باید گزینهاي در اختیار داشته باشند که به آنها اجازه دسترسی به بنزین غیررایانهاي را بدهد. در عمل چنین سیاستی ميتواند به توزیع بار کاری نهادهای مسوول اعطای کارت هوشمند کمک شایانی كند. با فرض قیمت 400تومانی برای هر لیتر بنزین آزاد، سهمیه 100ليتري ماهانه بنزين برای هر خودرو حدود سی هزار تومان یارانه تخصیص ميدهد. دسترسی به بنزین آزاد این مشوق را ایجاد ميکند که بخشی از جامعه با صرف نظر کردن از این سی هزار تومان در ماههای اولیه، تقاضای خود را برای دریافت کارت هوشمند به تعویق بیندازند. این باعث ميشود تا از بار کاری مراکز توزیع این کارت در دوره آغازین کاسته شود.
به عقیده ما دولت از همان ابتدا ميتوانست با استفاده از روشهاي معمول سنتی این دوره انتقال را به شيوه کمهزینهتری مدیریت كند. حال که کارت هوشمند اجبارا در حال پیادهسازی است باید مکانیسمهاي بازاری که امکان دسترسی به سوخت برای کسانی که به هر دلیل از چرخه بوروکراتیک دریافت و استفاده از کارت سوخت جاماندهاند را فراهم کند در غیر این صورت مساله سوخت گیری به معضلی جدی برای بخشی از شهروندان تبدیل خواهد شد.
نظرات
سینا :
قیمت واقعی بنزین چگونه محاسبه می شود ؟و این قیمت دقیقا چقدر است؟ و اینکه به نظر عده ای قیمت را باید با استفاده از شاخص برابری قدرت خرید (ppp) محاسبه کرد را چگونه ارزیابی می کنی؟
سینا - May 9, 2007 07:19 AM
مَتَتی :
این موضوع جای نگرانی نداره چون عین قضیه پلاکهای چند سال پیش و برچسبهای پشت شیشه ش با عوض شدن دولت و مدیرا قضیه منتفی می شه و فراموش می شه!
مَتَتی - May 9, 2007 08:47 AM
ندا :
می گم آقای قدوسی با تخصصی کردن وبلاگت درحوزه اقتصاد، خوب خواننده های دیگر را تاراندی! نوشته هات را میخواندم چون نوع نگاه و بیانات را دوست داشتم، ولی حالا خیلی دیر به دیر میآیم... کم تر مطالب غیراقتصادی این جا به چشم می خورد... از چیزهایی غیراقتصاد باز هم بنویس...
ندا - May 9, 2007 11:20 AM
بهاره :
این بند چهار یکی از مواردی بود که ما هم بحث کردیم. بین این همکارای من کم نیستند کسانی که برایشان فرق نمی کند بزین سوبسیدی باشد یا آزاد، برای آنها راحتی دسترسی مهم است. اگر چه ماشینهای آنها مصرف بنزین کمتری دارد ولی بالاخره دچار محدودیت مصرف خواهند شد. معمولا این قظر مدیریتی یا فنی های ماموریتی اند، یا کلا مسافرت زیاد می روند. البته بچه ها هنوز متوجه موضوع نشده اند و وقتی طرح اجرا شود شاید (اگر راه جایگزینی واقعا نتوانند پیدا کنند بخصوص با توجه به بند 1) نارضایتی شان را نشان دهند. به هر حال به نظر می رسد که فعلا سرنوشت کارت هوشمند محتوم به اجرا است. باید دید چه می شود. پرده اول نمایش داد بالا می رود. برای من جالب است که این اولین تصمیم اقتصادی که حداقل فکر می کنم یک چیزهایی ازش فهمیدم چه تاثیری خواهد داشت. امیدوارم نتیجه (خوب یا بد) فراموش نشود.
ایمیل اجباری شده؟
بهاره - May 9, 2007 12:13 PM
اکبر :
". چنین راههای جایگزینی برای کارت هوشمند هنوز اعلام نشده"
فکر می کنم تو یکی از این روزنامه ها می خوندم که برای این و حتی مشکلاتی مانند از کار افتادن کامپیوتر های جایگاه ها یا کارت خوان آنها هر کدام راه کاری داده اند.
اکبر - May 9, 2007 12:35 PM
شایان :
با نظریات شما کاملاً مخالفم!!! حتی پیشنهاد می کنم کوپن کاغذی هم به کوپن هوشمند تبدیل شود. مزایای روش الکترونیکی را نمی توان دست کم گرفت. برخی از مزایای فرعی می توانند اینها باشند:
1- با الکترونیکی شدن قضیه همیشه به صورت کاملاً آنلاین می توان مصرف سوخت را تحت نظر داشت. حتی می توان مناطق پرمصرف و کم مصرف را به راحتی مشخص کرد. حتی می توان قیمت بنزین را آنچنان شناور کرد که با توجه به مقدار مصرف کل کشور یا یک ناحیه کم و زیاد شود.
2- سازوکاری به دست می آید که نحوه مصرف هر نوع خودرو و الگوی مسافرتی آن را معلوم کند و تصمیم گیری های مدیریتی عظیمی روی محصولات این داده های خام می توان انجام داد.
3- حتی مسئولان امنیتی کشور می توانند نشانی هر مجرم را به شرط داشتن اطلاعات کارت سوختش در اولین استفاده او از کارت پیدا کنند
4- بدون این که هیچ مشکلی پیش بیاید دولت می تواند روشهایی ایجاد کند که افراد مانده سهمیه خود را به صورت الکترونیکی به متقاضیان آن بفروشند. مثل روشی که اخیراً صنایع آلوده کننده در مبادله سهمیه آلوده کنندگی خود به کار می برند.
گم شدن کارت هم هیچ موضوع پیچیده تری از گم شده سیم کارت های مخابراتی نیست. مسائل مربوط به قطع شدن سیستم مخابراتی هم راه های ساده ای در شبکه های کامپیوتری امروزی دارد (مثل فایلهای offline که ویندوز از آن استفاده می کند)
شایان - May 9, 2007 12:47 PM
Mohammad :
Shayan, your analysis is very beautiful.
However, I think first we have to reply to this question. Why such an unproductive and costly tools must be created?
The other problem is instability of policies in Iran.
Imagine such a huge investment has been done for this project, and one year later another government come and stop this process. What should the country do with such a project?
your explanation of advantages of electronic card ( regardless of the usability of that card) can be true for most kinds of e-tools.
But, in Iran with low transparency and instability of politics such projects are waste of national wealth.
Mohammad - May 9, 2007 01:24 PM
غزل :
اول اینکه سلام و مدت ها است وبلاک ات را می خونم و کیف می کنم و یاد می گیرم.این باید ها که شما گفتی مال مملکتی است که منطق در اداره اش به کار گرفته می شود. قالب جدید وبلاگ ات هم با تاخیر زیاد مبارک.
غزل - May 9, 2007 01:30 PM
محمد رضا ویژه :
با سلام آقای قدوسی
با عرض پوزش از اینکه کامنت من ربطی به بحث شما ندارد. من تازه الان از مصیبت وارده به شما و همسرتان باخبر شدم. فقدان آن مرحوم رااز صمیم قلب تسلیت می گویم و امیدوارم از این پس شاد باشید.
پیروز باشید
محمد رضا ویژه - May 9, 2007 03:22 PM
احمدسیف :
حامد: یک کم که که بخواهم سربسرت بگذارم ممکن است برای خواننده توضیح بدهی که سطردوم شماره 4 « بنزین غیر کامپیوتری» که تو به جای کامپیوتر گذاشتی « رایانه» دیگر چه نوع بنزینی است! در اخبار اقتصاد هم دیدم همین عبارت آمده است. حداقل در وبلاگت می توانی تصحیح کنی.
احمدسیف - May 9, 2007 04:24 PM
john nash :
مقالتون را در روزنامه خوندم دو تا نكته به ذهنم رسيد:
1- تا كي قرار ما هميشه به فكر پول در آوردن از طريق ارزان خري و گرانتر فروشي(دلالي) باشيم؟ بگذاريد حداقل در اين يك مورد راه آساني براي اينكار وجود نداشته باشه. مضاف بر اينكه الان در حال ثبت نام از مسافركش هاي شخصي براي تخصيص سهميه بيشتر به انها هستند، فرض كنيد سيستم كپني بود،آيا اين خودش باعث نميشد كه عده زيادي براي سواستفاده از عنوان مسافركش شخصي اقدام كنند تا كپن بنزين بيشتري بگيرن و آن را بفروشند؟
2- در مورد 3 به نظرم بعيد باشه شهروندان چنين واكنشي داشته باشند، حداقل نگراني از اين مورد باعث ميشه كه مسولان سيستمي را راه اندازي كنند كه خطاش بسيار كم باشه، كه اين خودش ميتونه باعث پيشرفت در زمينه هاي ديگه بشه
john nash - May 9, 2007 05:29 PM
john nash :
مقالتون را در روزنامه خوندم دو تا نكته به ذهنم رسيد:
1-تا كي قرار ما هميشه به فكر پول در آوردن از طريق ارزان خري و گرانتر فروشي(دلالي) باشيم؟ بگذاريد حداقل در اين يك مورد راه آساني براي اينكار وجود نداشته باشه. مضاف بر اينكه الان در حال ثبت نام از مسافركش هاي شخصي براي تخصيص سهميه بيشتر به انها هستند، فرض كنيد سيستم كپني بود،آيا اين خودش باعث نميشد كه عده زيادي براي سواستفاده از عنوان مسافركش شخصي اقدام كنند تا كپن بنزين بيشتري بگيرن و آن را بفروشند؟
2-در مورد 3 به نظرم بعيد باشه شهروندان چنين واكنشي داشته باشند، حداقل نگراني از اين مورد باعث ميشه كه مسولان سيستمي را راه اندازي كنند كه خطاش بسيار كم باشه، كه اين خودش ميتونه باعث پيشرفت در زمينه هاي ديگه بشه
john nash - May 9, 2007 05:33 PM
سعید پوردلیر :
چه اشکالی دارد؟
اصلا پیشنهاد می کنم بنزین نفروشند. تا تکلیف معلوم شود.
تصور کن خانواده ای که در جاده مانده اند و یا در شرایط سیل و زلزله و برف و یخبندان که در کشور ما اصلا چیز غیر عادی نیست .
در این شرایط بنزین باید از کجا بیاورند ؟
سعید پوردلیر - May 9, 2007 07:00 PM
بهاره :
آقاي شايان!
البته از e و مزاياي ناشي از آن مطلع هستم ولي موضوعي هست كه باعث مي شود من به نوشته حامد بيشتر اعتماد كنم و اون شك در وجود چنين سيستمي است.
بگذار موضوع را بدون تعصب e نگاه كنيم. در صورتي كه چنين سيستمي وجود داشت ابتدا بايستي به صورت پايلوت (يا به صورت منطقه اي يا بر اساس نوع خودرو يا هر تمييز دهنده ديگر)اجرا و نتايج آن بررسي و اعلام مي شد.
سيستمهاي اطلاعاتي به اين گستردگي بدون تست اوليه با مشتري محدود هيچوقت ناگهاني در سطح گسترده استفاده نمي شوند. اين به خصوص از نظر قابليت اطمينان سيستم بسيار مهم است.
سوم اينكه،در صورتي كه اين سيستم وجود داشت در نتيجه آنچه خود در كامنت گفتي نبايد محدوديتي در ميزان مصرف هر خودرو قايل مي شدند. فراموش نكنيم كه درست است اطلاعاتي به دست مي آيند، ولي طرز تفكر تعيين سقف مصرف با استدلال كاهش مصرف بنزين نشان مي دهند كه علاقه اي به استفاده از اين داده ها و نتايج آناليز آن وجود ندارد. اين بيشتر همان تب e بوده است.
كامنت محمد هم موضوعي است كه وجود دارد.
بهاره - May 9, 2007 07:49 PM
ّبهاره :
به آقاي اكبر:
مخاطب راهكار جايگزين مصرف كننده ها هستند. اين موضوع كه چگونگي آن به مصرف كنندگان هنوز اعلام نشده جاي سوال دارد.
ّبهاره - May 9, 2007 07:59 PM
اژدر :
وقتی این طور حرف ها رو می بینم، نمی دونم چطوری ممکنه یک آدم هوشمندی مثل شماها، بیاد و بخواد با این دیوانگان و نادانان تیمارستانی به نام IRofIran حرف از منطق و کاردرست و معنی سود و ضرر و از این چیزهای مشابه بزنه .
البته باید یه کسی باشه که این ها رو بگه دیگه، وگرنه فردا می گن کسانی که می دونستن، چرا کمک نکردن!
اینه که آدم پامیشه میاد کانادا زمین تی می کشه، ولی اون دیوانه خانه نمی مونه.
اژدر - May 10, 2007 01:26 AM
متين :
كامنتم مرتبط به متن نيست ولي فكر كردم شايد جالب باشه برات. دكتر كاظم اورعي كتابي نوشته به نام اقتصاد براي همه و انتشارات دانشگاه اميركبير هم به تازگي چاپش كرده. فكر نميكني وقتشه (يا شايد هم گذشته) كه روي اون كتابت كار كني؟
متين - May 10, 2007 07:14 AM