اتحادیه اصناف مانعی برای اقتصاد آزاد
از تئوری ساماندهی صنعتی می دانیم که هر قدر موانع ورود به یک حوزه اقتصادی بیش تر باشد حاشیه سود بیش تری در آن صنعت به دست می آید. در همه جای دنیا اتحادیه ها از ابزارهای ایجاد انحصار مصنوعی هستند. در همین اتریش تعمیرات شوفاژ یک شغل پردرآمد به حساب می آید. دلیلش هم این است که اتحادیه شوفاژکاران اصرار دارد که چون تعمیر شوفاژ ممکن است خطر نشت گاز را داشته باشد هر تعمیرکار جدیدی باید به تایید این اتحادیه برسد و صد البته این که عده اندکی در سال موفق به اخذ چنین تاییدی می شوند. انحصاری که کانون وکلا در ایران درست کرده و مانع از ورود بخشی از فارغ التحصیلان حقوق به بازار کار خدمات حقوقی می شود هم نمونه دیگری از این ماجرا است. نمونه ای که در آن داور (هیات گزینش کانون) خودش یک طرف مسابقه است.
چند وقت پیش داشتم با دوست جواهرفروشی راجع به بحث افت قیمت شدید جواهر پس از خرید صحبت می کردم. خودش می گفت که جواهر 4 میلیون تومانی درست چند روز بعد از خرید کم تر از نیم تا یک میلیون تومان پس گرفته می شود. من گفتم خدا چرا این وسط واسطه هایی شکل نمی گیرند که جواهر سالم را از کسانی که قصد فروش دارند به قیمتی بهتر از این رقم اندک بردارند و با مقداری سود به کسانی که خریدار جواهر دست دوم ولی سالم هستند بفروشند. قاعدتا چنین کسب و کاری باید مشتری زیادی از هر دو طرف داشته باشد. جواب دوستم ساده بود: طوری که انگار خیلی بدیهی است گفت نه نمی شود. گفتم آخر چرا؟ گفت خب اتحادیه اجازه نمی دهد کسی این کار را بکند. قیمت خرید و فروش را اتحادیه تعیین می کند و اگر کسی این کار که تو می گویی را بکند پروانه اش را لغو می کند.
الان در اتریش علی رغم فشارهای گروه های ذینفع به این فکر افتاده اند که این انحصارهای صنفی را لغو کنند. نمی دانم وضع ایران چطور است.
نظرات
پیمان :
یکی یک فکری برای اتحادیه پزشکها و دندونپزشکها تو آمریکای شمالی کنه که دانشجو به زحمت قبول می کنند، پزشک مهاجر "سالی" 30-40 تا (تو همین محدوده) می گیرند. وضع پزشکی هم داغون است، دکتر هم به شدّت کم، وقت واسه متخصص هم شش ماهه، یک ساله
پیمان - May 12, 2007 05:42 PM
م :
به نظرم در ایران بیشتر باید بر ساختن اتحادیههای صنفی تاکید کرد نه بر عکس. دلیل این حرف هم اقتصادی است گرچه سیاسی به نظر میرسد. یکی از راههای کم کردن فضولی دولت در اقتصاد و انحصار دولتی تقویت نهادها و اتحادیههای صنفی است.
منظور این که برای آدم گرسنه مضرات چاقی را توضیح نمیدهند.
م - May 12, 2007 06:44 PM
this is a name :
اتحادیه می تواند مفید باشند. البته اینجا یک کارکرد مادرست هست. چه کسی تعیین می کند که دیگری می تواند کار کند یا نه؟ تایید اتحادیه فقط به عنوان نوعی تایید کفیت باشد، نه قانون. یعنی اینکه کسی که اجازه از اتحادیه ندارد، بتواند کار کند، اما تایید اتحادیه را داشتن مانند داشتن گواهینامه iso باشد.
از سوی دیگر، اتحادیه های، به خصوص اتحادیه های کارگری ابزاری برای افزایش قدرت کارگر در چانه زنی است. ببین، تو می توانی همکاری شرکت ها را ممنوع کنی؟ اینکه یک خانه صنعت نباشد، ... البته قرار هم نیست اجازه بدهی هر کاری (مثلا انحصار) ایجاد کنند.
this is a name - May 12, 2007 07:00 PM
dr jack :
فكر ميكنم يك سوي ديگر قضيه هم هست. و آنهم وجود دستگاه ناظر مستقل از دولت و علايق صنفياست. مانند آنچه در مهندسي وجود دارد. دستگاه نظارت ، مشاوره ، اجرا و كارفرما به خاطر تضاد منافع همديگر را نظارت ميكنند.
----
اما فكر ميكنم وحشتناكترين شكل انحصار در دانشگاه باشد. متاسفانه دانشگاه بر اساس بدترين شكل استبداد سلسله مراتبي بنا شدهاست.
dr jack - May 13, 2007 03:57 AM
جعفر خيرخواهان :
من هم موافق نظر "ميم" هستم.
درست است كه يكي از اصول اقتصاد رقابتي، آزادي ورود و خروج است كه اصناف با محدود كردن تعداد مجوزهاي صادره، مانع ورود ساير كارآفرينان ميشوند. اما اين را هم در نظر بگير كه اصناف با ساماندهي و تشكلي كه پيدا ميكنند مي توانند قدرت و موازنه اي در برابر زورگويي هاي حكومت باشند.
در مورد نوشته دكتر جك "اما فكر ميكنم وحشتناكترين شكل انحصار در دانشگاه باشد. متاسفانه دانشگاه بر اساس بدترين شكل استبداد سلسله مراتبي بنا شدهاست." آي كه چه خوب گفتي و داغمان را تازه كردي.
جعفر خيرخواهان - May 13, 2007 06:23 AM
بهاره :
البته من هیچوقت حکمت این اتحادیه ها را درست نفهمیدم. انگار در درونشان تناقض هست. در مورد کانون وکلا که نوشته ای، مرا یاد آزمون مهندسی حرفه ای صنایع انداخت. چیزی که به نظر من اصلا معنایی ندارد. (حتی شکل و محتوی این آزمون با معنای حرفه ای بودن متناقض است). به نظرم رسید فقط یک مانع جدید است سر راه اشتغال تازه فارغ التحصیلان و ارزش حقیقی به بازار کار نمی دهد. امیدوارم این طور مسایل گریبان گیر مهندسین صنایع نشود.
بهاره - May 13, 2007 12:09 PM
همکار :
سلام. بحث جالبی در مورد روحیه خرچنگی در وبلاگ (خاطرات یک مدیر) راه افتاده است. موضوع این است که اگر در بشکه ای تعداد زیادی خرچنگ باشد همه تلاش برای بیرون آمدن از آن می کنند اما چون حرکتها فردی است هیچکدام موفق نمی شوند و احتمالا همه در بشکه می میرند. اگر شما وسط بشکه بودی چکار می کردی؟ روحیه خرچنگی در ایران زیاد است.
از کلیه دوستان به شرکت در بحث دعوت می شود. البته من از خواننده های وبلاگ هستم. چندی قبل نیز بحث مفصلی با آقای قدوسی در مورد اثربخشی مدیریت داشتیم...
آدرس وبلاگ خاطرات یک مدیر:
abas1339.persianblog.com
همکار - May 13, 2007 12:22 PM
همکار :
به نظر من مسئله ای که مطرح شده اشاره به موضوع بسیار عمیقی می کند. بگذارید جور دیگری به آن نگاه کنیم:
1- کنترل صنف و فعالان حرفه ای لازم است.
2- ایجاد کنترل توسط مکانیزم متمرکز شده یعنی اتحادیه ها امکان پذیر است.
3- کنترل متمرکز، قدرت به وجود می آورد.
4- قدرت می تواند توان چانه زنی در برابر حاکمیت را در جهت کسب منافع صنفی بالا ببرد.
5- قدرت، ایجاد انحصار می کند، پس خود آن احتیاج به کنترل دارد.
خلاصه اینکه: برای کنترل فعالان صنفی، یعنی قدرتی که به صورت غیر متمرکز و توزیع شده فعالیت می کند، نهاد قدرت متمرکزی - یعنی اتحادیه- به وجود می آید. اما این قدرت جدید کنترل نشده است! یعنی در کل مسئله حل نشده است و فقط جابجایی قدرت از شکل توزیع یافته به شکل متمرکز انجام شده است.
همکار - May 13, 2007 12:46 PM
همکار :
خوب چکار کنیم؟
راهکارها:
1- از همان اول قدرت متمرکز را به وجود نیاوریم و سعی در نظارت –درون سیستمی- و ضمنی داشته باشیم. مانند مکانیزمی که در بازارهای سنتی و کوچک اجرا می شود. در این حالت فقط به محکمه نیاز داریم. یعنی باید آنقدر هزینه انجام کار خلاف بالا برود که انگیزه خلاف را بالا ببرد. محدودیت های این روش، پیچیدگی روابط بازار امروز و هزینه بالای تشخیص خلاف توسط محکمه است. هر چند می توان تا چند سالی به قدرت فن آوری اطلاعات برای شفاف سازی و کوچک کردن مجازی مسئله امید وار بود.
2- قدرت متمرکز مانند اتحادیه به وجود آوریم و مکانیزم کنترل این قدرت جدید نیز قدرت متمرکزی مانند دولت باشد. این روش نیز اشکالاتی دارد. از جمله اینکه مکانیزم کنترل فوق پیچیده بوده و هزینه تشخیص آن بالاست. حتی شاید باعث شود خود دستگاه نظارت دولتی نیز دچار مشکل مشابهی شود.
همکار - May 13, 2007 12:47 PM
همکار :
3- قدرت متمرکزی مانند اتحادیه به وجود آوریم ولی مکانیزم کنترل این قدرت جدید توزیع شده (distributed) باشد. مانند کنترل دولت متمرکز توسط رسانه های غیر متمرکز. این روش خیلی جالب است و نیاز به کار دارد.
4- قدرت متمرکزی مانند اتحادیه به وجود آوریم و مکانیزم کنترل آنرا قدرت متمرکز دیگری قرار دهیم به نحوی که آن قدرت نیز به شکل حلقه ای توسط اتحادیه کنترل شود. یعنی قدرت اتحادیه توسط نهاد A کنترل شود. قدرت A توسط نهاد B کنترل شود و قدرت B توسط قدرت اتحادیه کنترل شود. از اشکالات عمده این روش هم سرعت کم آن برای ارتقاء است. یعنی ثابت زمانی مکانیزم کنترلی حلقه-بسته زیاد است.
همکار - May 13, 2007 12:48 PM
همکار :
اصلاح:
آنقدر هزینه خلاف بالا رود که انگیزه آن پایین آید.
همکار - May 13, 2007 12:49 PM
حامد :
سلام-در ایران همه چیز در امن و امان است.همه در خوابند با چشمانی کاملا باز.و منتظر.که چه برایشان تصمیم بگیرند.ما سر به زیر ترین مردمان را داریم.که به راحتی پذیرای پس گردنی هستند...شاد باش و دیر زی
حامد - May 13, 2007 03:07 PM
مهدی :
در ایران هم اتحادیه ها در بسیاری از بخش ها کارکرد انحصاری دارند. به خصوص در شهرستانها که کنترلها آسانتر است نظارت اتحادیه ها شدید تر است. حتما اطلاع دارید که یکی از مهم ترین طرحهایی که دولت خاتمی به تصویب آن افتخار می کرد لایحه نظام صنفی بوده است. اما این قانون در دل خود ابزار های ایجاد انحصار را به اتحادیه ها می دهد. من یکی از دوستان در شهرستان برای تاسیس یک عکاسی درگیری شدیدی با رئیس اتحادیه داشت و گیرهای بی خود به ایشان می داد. جالب اینکه رئیش اتحادیه هم در چند صد متری آنجا یک مغازه عکاسی داشت. حتی ظاهرا در بخشی از قانون به این اشاره شده است که فاصله دو مرکز خدماتی مشابه از یک حدی نمی تواند کمتر باشد(به جر جاهایی که حالت بورس داشته باشد) البته در شهرهای بزرگ ظاهرا اتحادیه ها توانمندی زبادی برای کنترل ورودی های جدید در کل شهر را چندان ندارند.
مهدی - May 13, 2007 10:20 PM
سعید پوردلیر :
تیتر موضوع را که خواندم مخالف بودم. اما کم کم فهمیدم که تا حدود زیادی درست است.
اما بدون وجود اتحادیه ها هم یک سری مشکلات خاص بوجود می آید.
این موضوع جای حرف زیاد دارد.
سعید پوردلیر - May 13, 2007 10:31 PM
طه :
خاطره:چند وقت پیش شیشه جلوی خودروام را عوض کردم بعدا متوجه شدم که فروشنده کلی تیغم زده به ادره بازرگانیجهت شکایت از فروشنده مراجعه کردم انها گفتند که به رییس اتحادیه منعکس میکنیم جند روز دیگه برای نتیجه مراجعه کن .... حدث بزنید رییس اتحادیه کی بود؟...خسته نباشید!!!!!
طه - May 15, 2007 07:02 AM