بنزین و عقلانیت
دکتر حسن سبحانی مطلبی در سایت الف نوشته بود با عنوان بنزین و سیاست و سعی کرده بود از عدم تخصیص سهمیه بنزین آزاد دفاع کند. به نظر من استدلال هایش دارای خطاهای فاحشی بود لذا یادداشتی در پاسخ نوشتم با عنوان بنزین و عقلانیت و برای بچه های الف فرستادم که لطف کردند و سریع منتشرش کردند. می توانید آن جا بخوانیدش . از این حیث تجربه جالبی است که به جای این که هر کس در رسانه خودش و برای طرف داران خودش حرف بزند دو طرف در یک جا و با امکان درج نظرات کاربران مطلب را منتشر کنند.
نظرات
:
یک نکته را شما اشاره کردید انهم
مصرف کم در شهرستان هاست نمیدانم دلیل شما بر این موضوع چی هست و از کجا امده اگر فرض کنیم که نسبت تعداد ماشین به خانوار در شهرستانها کمتر هست این مطلب صحیح هست اما مصرف بنزین در شهرستانها با توجه به نوع وسیله نقلیه ها و شغل هایی که عموما حاشیه شهر هست به مراتب بیشتر هست مثال واضح میزنم امروز حتی یک پزشک از یک استان به یک استان دیگه جابجا بشود و حتی یک کارمند انهم بصورت روزانه که تعداد این افراد اتفاقا زیاد هست و با این وضع جاییکه پاشنه اشیل خواهد شد همین قسمت هست
حجم عظیمی ازکارمندان که بین شهرهای با فاصله تا 120 کیلومتر هرروز جابجا میشوند و هیچ جایگزینی هم ندارند
اینجا نه بنزین ازاد چاره ساز خواهد بود و نه راه حل
جایگزینی وجود دارد
حامد: ممنونم از تذکرتان. ببینید من نگفتم که همه در شهرستان این کار را خواهند کرد. همه این ها مثال هایی از احتمال های عرضه بود و همه هم یک جور قید رویش بود. من بیش تر مثالی از فردی در شهرستان کوچکی مد نظرم بود که معمولا افراد یک اتومبیل برای خانواده در اختیار دارند و چون مسافت ها خیلی کم است پیاده به محل کار می روند و از اتومبیل عملا آخر هفته ها استفاده می شود. اگر قیمت بنزین بازار آزاد قابل توجه باشد برخی از این افراد بدشان نخواهد آمد که بنزین شان را بفروشند.
Anonymous - June 13, 2007 07:58 PM
kind :
مباحثه جالبی بود.
kind - June 13, 2007 10:53 PM
محمود مرادی :
سلام آقا حامد
نفدتان را خوندم
اولا در مورد مصرف بالای بنزین برای کشاورزان اشتباه میکنید به نظرم اصلا از نزدیک اطلاع نداشتید و بر اساس تصور خود نوشتید، هر چند که ادله و استدلال شما قوی بود و این اشتباه خللی به استنتاج شما وارد نمی کند اما قرار نیست که برای هر منظوری مثالی که دقیق نیست آورد.
در مورد تحلیلتان هم حیف که از این فرصتی که داشتید و آنرا در صفحه اول گذاشتند به طور کامل مبانی غلط نگاه سیستمی ایشان را زیر سوال نبردید در هر حال ممنون از این حس مسولیت شناسی تان که در هر جا ایرادی می بینید بر اساس دانسته های خود تذکر می دهید، کاش همه مثل شما بودند.
حامد: سلام آقا محمود. لطفا شما هم مثل دوست اول دقت فرمایید که من هیچ جا نگفتم همه آن قشر این رفتار را خواهم کرد. بل که صرفا برای این که آقایان نگویند بنزین اضافی مصرفی ندارد از هر جایی مثالی ملموس آوردم. حال برای این که خیالتان راحت باشد که از نزدیک اطلاع داشتم شهری مثل کرمان را تصور کنید. اکثر باغ داران پسته در خود کرمان زندگی می کنند ولی باغ هایشان ممکن است در 50 یا 100 کیلومتری کرمان باشد و لذا هر روز باید با وانت شان این مسیر را می روند و بر می گردند و لذا نزدیک به 30 لیتر بنزین لازم دارند. آیا این یک مثال کاملا ملموس از چیزی که من گفتم نیست؟
راستش من خیلی حس فرصت در اختیار داشتم نداشتم که بخواهم همه حرف ها را بزنم. به نظرم اگر لازم باشد می شود مقاله جداگانه ای نوشت و برای دوستان فرستاد. در واقع اتفاقا عمدا وارد هیچ حرف دیگری نشدم چون می خواستم روی یک موضوع خیلی مشخص متمرکز بمانم. تجربه می گوید اگر چند نقد را یک جا بنویسی این آقایان ضعیف ترین را می گیرند و باهاش بازی می کنند و جوابی برایش جور می کنند و بقیه را هم یک جوری فراموش می کنند. برای این که این اتفاق نیفتد یک موضوع مشخص را انتخاب کردم. به هر حال باز هم ممنون از تذکرتان.
محمود مرادی - June 14, 2007 02:06 AM
روزبه :
یه سئوال
نگاه سیستمی یعنی چی؟ خصوصیات یک نگاه چی باید باشه تا بشه بهش گفت نگاه سیستمی؟
متاسفانه این کلمات دهن پرکن و بیمعنی بین اقتصادخواندهها (به خصوص سیاستمدارهاشون) خیلی طرفدار داره.
یکی به من بگه نگاه سیستمی یعنی چی؟
حامد: روزبه من هم مثل تو نمی دونم یعنی چه! به همین خاطر هم جلوی کلمه سیستمی نوشتم "به اصطلاح". می خواستم یک جوری از کلمه خود طرف استفاده کنم که فردا نگوید تو نگاه سیستمی نداشتی.
روزبه - June 14, 2007 03:44 AM
:
من اقتصاد نابلد هم میتونم حدس بزنم بازار سیاه بنزین بوجود میاد، اما قیمت بنزین در این بازارسیاه را خیلی زیاد تخمین نزدید؟ دولت اگه بخواد بنزین مازاد بده اصولا به قیمت تموم شده برای خودش میده که ظاهرا هفتصد هشتصد تومنی هست. اما اگه نده و بازار سیاه بوجود بیاد، عرضه و تقاضا و همچنین قیمت تموم شده برای فروشنده قیمت آزاد بنزین را تعیین میکنه. من فکر میکنم بیشتر بنزین مازاد بر نیاز، با استفاده از سیستم اداری فاسد به صورت قاچاق و تخلفات سیستماتیک از طریق خود دولت تامین بشه و همونهایی که الان با تانکر و لنج بنزین را خارج میکنند و کسی هم کاریشون نداره میشند منبع تامین بنزین مازاد داخل و چون اولا دستشون بازه و محدودیت زیادی ندارند و ثانیا قیمت بنزین فقط کمی بیشتر از صد تومن براشون تموم میشه(به اندازه هزینه های تخلفشون، مثلا رشوه ای که باید بدند تا چندهزارتا کارت سوخت تقلبی در کامپیوتر براشون ثبت بشه یا اینکه تانکرهاشون بدون اینکه جایی ثبت بشه بارگیری کنه) قیمت بنزین آزاد ببش از سه چهار برابر قیمت دولتی نمیشه. بعبارت دیگه دولت به صورت مخفی به اضافه مصرف هم سوبسید میده.
Anonymous - June 14, 2007 05:49 AM
yaser :
از این که یادداشتت رو به سایت الف دادی، به شدت حمایت میکنم. باید تا جایی که میشه با طرف مقابل رودررو بحث کرد.
yaser - June 14, 2007 06:12 AM
:
سوالی که برای من بوجود آمده اینه که در صورت واگذاری بازار بنزین به بخش خصوصی چه مکانیزمی رو در نظر داری برای جلوگیری از انحصاری شدن بنزین و افزایش شدید قیمتش؟
من در کانادا زندگی میکنم و حتی در این کشور که اقتصاد بازار به مراتب جا افتاده تر از ایرانه و ساختار قدرت هم شدیدا منطقی تر از ایرانه... باز هم شرکتهای بزرگ مثل شل قیمت اصلی بنزین رو تعیین میکنند و عملا بازار بنزین رقابتی نیست!
حالا در ایران بخش خصوصی که عالیجنابان مختلف درش دارای قدرت اساسی هستند وضع بنزین در شرایط واگذاری به بخش خصوصی به شدت بدتر خواهد شد..
نکته دوم اینکه چه دولت مستقیما بلندگوی اعلام قیمت بنزین را به دست گیرد و چه بخش خصوصی... آن مزرعه دار کرمانی اگر بنزین 300 تومانی بخواهد بخرد نارضایی سیاسی پیدا میکند و خیلی برایش فرق نمیکند که فروشنده بنزین دولت است یا شرکت x
حامد: سلام. ببین من در این که بازار بنزین توسط بخش خصوصی خیلی رقابتی نخواهد بود بحثی ندارم (در واقع باید کمی دقیق تر به موضوع نگاه کنیم ولی فعلا حدس اول تو را قبول می کنم). در این صورت ما در بهترین حالت
(First Best)
نیستیم ولی باز پیش نهاد من این بوده که اولا رسمی کردن بازار باعث کاهش هزینه های جست و جو در بازار می شود و ما از تئوری آی او می دانیم که این کار قیمت را کاهش می دهد و ثانیا این که به هر حال به عرضه اضافه خواهد کرد.
دقیق تر اگر بخواهم بگویم بیا از این مدل استفاده کنیم. فرض کنیم یک انحصارگر شماره یک داریم که دارد بنزین بازار سیاه ناشی از همین عرضه های خرد را که من اسم بردم عرضه می کند. این انحصارگر مقدار عرضه و قیمت بهینه را تعین می کند ولی مساله این است که ممکن است آن مقدار عرضه در اختیار نداشته باشد و لذا اجبارا قیمت را بر اساس محدودیت عرضه اش قرار دهد. من اگر محدودیت عرضه را بردارم یک قید را از مساله بهینه سازی برداشته ام و لذا جوابم قطعا از جواب قبلی بدتر نخواهد بود.
نکته بعد این که در همین مدل یک عرضه کننده دیگر را وارد کن که همان واردکننده رسمی بخش خصوصی است. حال دو عرضه کننده (بازار سیاه و واردکننده خصوصی) داریم که با هم رقابت می کند. هزینه نهایی خرید بنزین برای این عرضه کننده جدید حدود 400 تومان است و فرض کنیم قیمت در بازار سیاه 1000 تومان. در این صورت این عرضه کننده مساله بهینه سازی خودش را حل می کند و بسته به این که مدل رقابت را بر سر قیمت بگیری یا مقدار جواب ها متفاوت است ولی چیزی که دقیقا می دانیم این است که قیمت نهایی در بازار (ناشی از حضور دو عرضه کننده) یا 400 تومان می شود (مدل برتراند) یا چیزی بین 400 و 1000 تومان (مدل کورنو). به هر حال قطعا از مقدار قبلی که این عرضه کننده وجود نداشت کم تر خواهد بود.
در واقع من از این طریق به
Second best
می رسم.
Anonymous - June 14, 2007 07:56 AM
آرین :
مطلب قبلی از من بود! نمیدونم چرا این کامنت دونی شما اسم منو دوست نداره منتشر کنه هیچوقت!
آرین - June 14, 2007 07:57 AM
شهریار :
اضافه بر گروه عرضه در بند 2 این گروه را هم اضافه کنید:
با فرض این که در صورت سهمیه بندی ، قیمت بنزین در بازار سیاه به 1100 تومان برسد (که فرض بی راهی هم نیست) آنگاه صرف داشتن خودرو خود گونه ای از کسب و کار می شود. کافیست هر فرد 120 لیتر بنزین سهمیه خود را بفروشد تا ماهانه 120 هزار تومان درآمد داشته باشد! این حتی از نرخ سود سپرده بانکها نیز بیشتر است! اگر این مسئله محقق شود تبعات ریز و درشت کناری فراوانی خواهد داشت
در ضمن برای من این سوالست که چرا سهمیه به خودرو تعلق می گیرد و نه به فرد؟. اگر همه آدمهای بالای 18 سال ایرانی دارای سهمیه بنزین باشند (مثلا یک هشتم سهمیه یک خودرو) آنگاه کسانی که خودرو ندارند می توانند سهمیه خود را در بازار بفروشند و از این سوبسید دولتی همه به طور یکسان سود ببرند. البته در این جا فرض کرده ام که تعداد دارندگان و ندارندگان خودرو خیلی متفاوت نیست و گرنه شاید کل داستان را برهم بزند.
حامد: سلام شهریار! نکته های جالبی بود. اگر به بند اول علاقه مندی یک نگاهی به مطالب دو سه ماه اخیر من بینداز. دو سه تا مطلب نوشتم که اگر قیمت بنزین این طور شود قیمت تاکسی (که به جای 4 لیتر 30 لیتر سهمیه دارد) چگونه تغییر می کند. دقت کن که در بازار بازده یک دارایی از دارایی های دیگر بالا تر نمی رود (البته تحت ریسک برابر) و لذا اگر بازده یکی زیاد شود فوری خودش را روی افزایش قیمت نشان می دهد. من بر همین اساس استدلال کردم که اگر این سیاست بخواهد دو سه سال برقرار باشد قیمت تاکسی ممکن است به 20 میلیون تومان جهش کند.
شهریار - June 14, 2007 01:25 PM
:
هر دو در شرق امروز چاپ شدند.
Anonymous - June 14, 2007 02:57 PM
مهدی ع :
1.شهريار پيشنهاد خيلی جالبی مطرح کرده است.
2. به عقيده من درجامعه اگر تقلب و تخلفی امکانپذير باشد، جتما چنين تخلفی اتفاق خواهد افتاد، (مثلا فروش سهميه بنزين در بازار آزاد). لازم است که دولت به اندازه کافی باهوش باشد که اجازه چنين اتفاقی را ندهد- با طراحی مناسب مکانيزمهای انگيزشی
حامد: موافقم مهدی. البته طراحی این مکانیسم ها کار بسیار پیچیده ای است چون وقتی امکان فساد وجود داشته باشد راهش همیشه پیدا می شود. تنها راه قطعی از بین بردن فاصله قیمت بین بازار آزاد و غیرآزاد است.
مهدی ع - June 14, 2007 10:18 PM
مصطفی :
سلام
حامد جان نوشته های دکتر سبحانی و نقد شما رو خوندم، فقط می خواستم به این نکته اشاره کنم که، به جز مباحث دقیق و موشکافانه شما در این خصوص، سهمیه بندی بنزین بدون در نظر گرفتن بنزین آزاد، با توجه به شرایط سیاسی و بین المللی فعلی ایران دور از ذهن می باشد و مسئولان کشور که طی چند سال گذشته اقدام به پرداخت یارانه های میلیاردی به عنوان مُسَکِن بنزین کرده اند، اکنون با این اقدام موقعیت خود و کشور را به خطر نمی اندازند. البته همین آقای دکتر توکلی از پیشنهاد دهنگان طرح تثبیت قیمتها بود که بعد از گذشت چند سال، ناکارآمدی خود را نشان داده است. و اگر بنزین در طی این چن سال با همان روال سابق گران می شد، شاید امروز شاهد این مشکلات نبودیم.
مصطفی - June 15, 2007 04:34 PM
پوريا :
حامد عزيز
سلام، نقد خوبي بود. ولي توجه كن كه اگر دولت خودش نرخ آزاد براي بنزين اعلام كند و بخاطر اثر رواني تورم ايجاد شود، همه گناهها به گردن دولت خدمتگزار ميافتد و اين براي دوستان در آستانه انتخابات مجلس خوشايند نيست. اما اگر اين نرخ توسط بازار سياه تعيين گردد براي رييس جمهور عدالت محور دانشمندمان اتفاقا فرصت بينظيري براي كوباندن مخالفان ميدهد، كه وا مردما، اين دوستان مخالف و مافياي قدرت با ايجاد بازار سياه دارند خون شما بينوايان را درشيشه ميكنند و اتفاقا حالا اين دولت خدمتگزار است كه با اعلام نرخ بنزين آزاد قيمت بازار سياه را ميشكند. جدا رييس جمهور اقتصادداني داريم! نه؟
پوريا - June 16, 2007 11:59 AM