سهمیه بندی و عرضه حمل و نقل
اگر کسی علاقه مند به بررسی تئوری های اقتصادی در عمل باشد شرایط بعد از سهمیه بندی موقعیت مناسبی است. آن چه تا کنون می دانیم این است که سهمیه خودروهای شخصی محدود و سهمیه تاکسی ها و آژانس ها و مراکز تعلیم رانندگی به اندازه کافی است. قیمت بازار آزاد هنوز تعیین نشده ولی قطعا چند برابر (چند را هنوز نمی دانیم) برابر قیمت رسمی خواهد بود. اثر این ماجرا روی عرضه حمل و نقل چه خواهد بود؟ به علت تعدد مسافرکش ها و تاکسی ها و همگن بودن خدمات آن ها بازار خدمات حمل و نقل را رقابتی فرض می کنیم.
1) کوتاه مدت با کنترل قیمت: مقامات دولتی ممکن است بخواهند با این استدلال که بنزین کافی با قیمت سابق به تاکسی و آژانس داده می شود قیمت خدمات آن ها را در حد قبلی کنترل کنند (ظاهرا این اتفاق دقیقا در حال رخ دادن است). فرض کنیم که سیاست کنترل قیمت با شدت عملی شود و قیمت ها در سطح سابق باقی بماند. با این که ظاهرا قیمت بنزین دریافتی برای راننده ها فرقی نکرده ولی "هزینه فرصت" آن تغییر کرده است (هزینه فرصت بنزین برابر قیمت بنزین بازار سیاه است) و می دانیم که بنگاه ها در هنگام محاسبه هزنه نهایی هزینه فرصت عوامل را در نظر می گیرند. به زبان ساده راننده تاکسی با خودش حساب می کند که برای هر کیلومتر بیش تر چه پولی را از دست می دهد و چقدر درآمد کسب می کند و نهایتا میزان کارکردی را انتخاب می کند که این دو باهم برابر شوند. چون تابع تولید معمولا مقعر است (شیبش با افزایش تولید کم می شود) با بالا رفتن هزینه فرصت عوامل تولید و ثابت بودن قیمت فروش محصول مقدار تولید باید کم شود تا برابری مشتق تابع هزینه و قیمت حفظ شود. پس عرضه کم می شود.
2) کوتاه مدت بدون کنترل قیمت: کوتاه مدت یعنی این که تعداد تاکسی ها و مسافرکش ها را ثابت فرض کنیم. در این حالت کنترلی روی قیمت نیست و قیمت به صورت درون زا و از طریق تعامل عرضه و تقاضا تعیین می شود. متاسفانه نمی توانیم این حالت را به زبان غیرریاضی توضیح دهم (این یعنی این که آن را عمیقا درک نکرده ام و گرنه منطقا باید قادر می بودم این کار را بکنم. لطفا بقیه کمک کنند) ولی اگر معادلات ایستای مقایسه ای (Comparative Statics) برای پاسخ عرضه و قیمت صنعت رقابتی به افزایش هزینه عوامل در کوتاه مدت را بنویسیم مشتق میزان عرضه و قیمت نسبت به هزینه به ترتیب مثبت و منفی می شود و معنی آن این است که در کوتاه مدت عرضه کاهش یافته و قیمت بالا می رود.
3) بلندمدت: در بلندمدت تعداد تاکسی و مسافرکش متغیر است و به صورت درون زا تعیین می شود. بنگاه هزینه نهایی (هزینه هر کیلومتر اضافی رانندگی که می دانیم زیاد شده است را) را برابر با هزینه متوسط قرار می دهد. از شکل تابع هزینه خودرو حدس می زنیم که این امر باعث کاهش در عرضه هر خودرو می شود. در مجموع تابع عرضه به سمت چپ می رود. از طرف دیگری تقاضا هم جا به جا شده است و به سمت راست رفته است. این دو با هم قیمت را قطعا بالا خواهند برد ولی تعداد مسافرکش ها هم زیاد خواهد شد.
ببینم واقعیت بیرون چه خواهد گفت.
پ.ن: این تصور البته برخی جنبه ها را ثابت فرض کرده است مثلا شلوغی خیابان ها را. اگر کسی بخواهید خیلی واقع بینانه نگاه کند باید این ها را هم وارد کند و مثلا فرض کند که خلوت بودن خیابان ها اثر کاهشی روی هزینه نهایی خودرو دارد.
نظرات
test :
test
test - June 29, 2007 11:16 AM
احسان :
عنوان رو درست کنید بی زحمت! عرضه حمل و نقل منظورتون بوده احتمالا!
حامد: ممنون. درست کردم.
احسان - June 29, 2007 12:10 PM
وحید :
به نظرم می رسد که این تحلیل درباره تحولات آینده در عرضه حمل و نقل در قلمرو سیستم های قابل شناخت مطرح شده است. در حالی که آنچه اجرا شده و آنچه تا کنون از وضعیت جامعه در واقعیت بیرونی عینیت یافته است به قلمرو سیستم های پیچیده و آشفته نزدیک تر است.
حامد: وحید می شه توضیح بیشتری بدی و بگی با متدولوژی سیستم های پیچیده چه طور باید سیستم را تحلیل کرد. باید جالب باشه.
وحید - June 29, 2007 01:51 PM
مهدی :
قطعاً دوعامل دیگر هم باید در بررسی وارد شود:
یکی کاهش ترافیک و دیگری افزایش تقاضاست. این دو عامل ممکن است موجب افزایش درامد تاکسی ها و ازانس ها حتی با فرض ثابت ماندن قیمت شود. ولی واقعیت این است که عجالتاً هم عرضه این نوع خدمات کاهش یافته و هم نرخ انها افزایش شدیدی پیدا کرده است.
حامد: ممنونم. من هم دارم سعی می کنم تاثیر افزایش مسافر را روی درآمد هر کیلومتر تاکسی ها یک جوری بررسی کنم. سعی می کنم چیزی بنویسم.
مهدی - June 29, 2007 01:55 PM
m.t :
salam
albate benazaram asarate in tsmim bishatr dar sakhtar siasi mamlekat tasir darad ta sakhtar eghtesadi
m.t - June 29, 2007 03:00 PM
عطیه وحیدمنش :
سلام آقای قدوسی:
شما ایران آمدید ، دانشگاه شریف هم می آیید؟
هنوز منتظر جوابتان هستم
موفق باشید
حامد: بلی خانم وحید منش. یک کلاس گیم تئوری خواهم داشت.
عطیه وحیدمنش - June 29, 2007 04:10 PM
مصطفي جنتي رضوي :
سلام
من از يكسال پيش يا كمتر مطالب اينجا رو ميخونم و در حد خودم استفاده ميكنم . چون دانشجوي روانشناسي پيام نور هستم يه سري جاها سر در نميارم . دركل برام م جذابه خيلي و هم آموزنده . حالا يه سوال برام مطرح شده البته مربوط به اين بحث نيست .
در مورد سيستم نتوركينگ . فكر مبكنم در موردش اطلاعات كاملي داشته باشيد و همچنين بحثها و اتفاقاتي كه در ايران افتاده . اگر وقت داشتيد !!!! لطفا در اين مورد كامل بنويسيد . آيا اين سيستم از نظر اقتصادي توجيه دارد يا خير . بر چه اساس بنا شده است و ....
با تشكر
مصطفي جنتي رضوي - June 29, 2007 05:11 PM
Farshad :
My Points:
first: In short-run since still there is no free-priced petrol available a shift in demand is also expected that can be considered another source for higher taxi fares.
Second: YOu assumed the current fares are equilibrium ones. One expectes since the taxi drivers have a strong union -presure group- that passengers don't the fares can be higher than that. I am really not sure about this but it could a very interesting case to study.
Hamed: Thanks Farshad jaan. Interesting point.
Farshad - June 29, 2007 07:30 PM
طفل شيرخواره :
خيلي آموزنده بود.
طفل شيرخواره - June 29, 2007 09:34 PM
:
Controling Cab fares? I mean honestly do you as an economist think they can control taxi drivers and the amount they charge? there is going to be a shift demand because of: 1. personal transportation is more expensive now, opportunity cost wise,
2.a lot of individuals who worked as cabs without licenses cannot do so now
so cab fares will go up!
Hamed: Sure, I fully agree with you. I just looked into all possibilities (though may be counterfactual)
Anonymous - June 29, 2007 10:36 PM
سی و یک اسفند :
آقای قدوسی، به این مطلب شما در بالاترین لینک دادم
سی و یک اسفند - June 30, 2007 01:22 AM
قاسم :
حامد جان سلام
اگه ميل خودت رو چك كني ممنونم ميشم
قاسم - June 30, 2007 08:54 AM
محمود :
آقای قدوسی میشه لطف کنید اثر سهمیه بندی بر روی رشد اقتصادی و اشتغال را توضیح دهید؟
حامد: سلام. چشم اگر فرصت شد چیزی می نویسم.
محمود - June 30, 2007 09:36 AM
وحید :
در این لینک توضیح بیشتری هست اگه دوست داشتی می تونی از چارجوب دیو اسنودن استفاده کنی. در واقع مطلبی که تو نوشتی متعلق به قلمرو سیستم های قابل شناخت هست و مسیر کسب دانش و توصیه اقدام خاص خودش رو داره. مثلا اینجا رو ببین
http://vahidvmotlagh.blogspot.com/2007_06_24_archive.html#285108248258699956
وحید - June 30, 2007 11:02 AM
:
adrese site hamsareton az listam pak shode age mishe tu sie khodeton zekr konin mamnoon!!
hamed: www.blog.maryammomeni.com
Anonymous - June 30, 2007 04:00 PM
علی :
با استفاده از موضوع سهمیه بندی بنزین و تنش کمی که ایجاد شد من می خوام به یک نتیجه ی خام برسم : اینکه توفیق و عدم توفیق تئوری های اقتصادی ممکنه خیلی به ابزار وابسته باشه . منظورم اینه که مثلا" 15 سال پیش سیستم سهمیه بندی به علت عدم وجود کامپیوتر ، پایگاه داده ها و کارتهای هوشمند می توانست به شکست کامل منجر بشه و این شکست به پای اصل تئوری نوشته بشه . اما با ظهور امکانات جدید موفق بشه. می خوام ه نتیجه ی کلی تری بگیرم : اینکه ممکنه کمونیسم و روشهای کمونیستی نیاز به ابزارهای پیشرفته ای داشته است که در آن زمان موجود نبوده است اما حالا بتواند در عصر اینترنت و کامپیوتر تئوری موفقی بشه. آیا نظر کارشناسیی در این مورد وجود دارد؟
حامد: سلام. می شه به جواب پرویز که دو کامنت پایین تر هست رجوع کنی. حرف های مهمی در جواب کامنتت زده. ولی جواب سر دست من این است که مشکل روش های کمونیستی این است که می خواهد برای مطلوبیت انسان ها برنامه ریزی کند ولی مشکل این جا است که مطلوبیت موضوعی قابل انتقال به دیگری نیست و فقط به صورت شخصی قابل فهم است و به سرعت هم تغییر می کند.
من هم مدت ها سوال شما را داشتم و فکر می کردم که اگر بشود یک رایانه عظیم ساخت که همه نیازها را در بر بگیرد آیا نظام کمونیستی قابل اجرا نیست؟ مشکل این است که این رایانه باید مستقیما به مغز انسان ها وصل باشد و نمی دانم این چه قدر قابل تحقق است. الان نظام قیمت و بازار دقیقا کار این رایانه را به طور خودکار انجام می دهد.
علی - June 30, 2007 04:27 PM
alireza :
سلام
از شما بعيد هست كه اينقدر خطي به قضيه نگاه كنيد. من هم با گران شدنش تا حدودي موافقم، ولي علتش به اين سادگيها نيست. توي اين چند روزه اينقدر تاثيرات مختلفي روي كالاها ديدم كه به نظر من به سادگي نميشه گفت كه سهميه بندي چه تاثيري روي فلان كالا يا خدمات ميذاره.
حامد: سلام. منظورتان را از خطی نگاه کردم نفهمیدم. این یک تحلیل تعادل بخشی بود. قطعا عرضه و قیمت حمل و نقل روی کالاهای دیگر هم اثر می گذارد و نهایتا در تعادل عمومی جدیدی قرار می گیریم ولی بعید می دانم اثر آن تعادل جدید به سمت کاهش قیمت خدمات حمل و نقل باشد (ضمن این که مدل کردن آن خیلی سخت تر است) و لذا احتمالا تحلیل این پست در آن صورت هم تا حد زیادی معتبر است.
alireza - June 30, 2007 05:08 PM
پرویز :
To Ali:
First of all, your comment on gas rationing is not exactly right. As Hamed pointed out in an earlier post, the likely reason for choosing this so called “intelligent cards” is its technological superiority to other traditional systems. In fact the rush to the gas stations and the gas lines would be less severe if the resale market was more efficient. The government has decided to introduce “intelligent cards” to make it harder for people to sell their ration in the resale market, which in turn will increase the price of gas in it (resale market).
However, you are somehow right on the concept of “Central Planning”. With the same “global” restrictions and “if” the central planner had sufficient information, the distribution resulting from a central planner distributing the resources is generally superior (from the total welfare standpoint) to that without such a “wise guy”. But, (and this is a big “but”) this requires the “central planner” to know a lot of things, including individuals’ preferences in “all” states of the world (practically impossible). In fact the amount of information needed to achieve is HUGE. Even if you for example know people’s preferences but cannot verify something important in the economy (let say the effort they put in work), you cannot achieve that “good” distribution and all sorts of incentive compatibility problems will be flying around. So economists are trying to devise incentive compatible tools to achieve the same “first-best” distribution; or at least to get as close as they can get to it.
Oh God, if human being was that predictable.
پرویز - June 30, 2007 05:36 PM
عطيه وحيدمنش :
سلام آقاي قدوسي ، با تشكر از پاسختان، خيلي ممنون. اگر مي شود ، حدود زمان كلاس تئوري بازيها را هم بگوييد خيلي خوب مي شود، ببخشيد به خاطر سوالاتم.
حامد: سلام. خواهش می کنم. کلاس اگر خدا بخواهد اواخر مرداد خواهد بود. خبرش را این جا می دهم.
عطيه وحيدمنش - June 30, 2007 08:49 PM
مهرگان :
سلام آقاي قدوسي . خسته نباشيد.
من معمولا مطالب شما رو ميخوانم.
چرا شما هميشه با ديد انتقادي مسائل را نگاه مي كنيد به خصوص در مورد دولت نهم . هميشه نبايد نيمه خالي ليوان را ديد
از اين بگذريم انتظار داشتم راجع به نامه اقتصاد دانان به رئيس جهور و همين طور كاهش بهره بانكي چيزي بنويسد.اما...
موفق باشيد
حامد: سلام. حق با شما است که من همیشه با نگاه انتقادی نگاه می کنم چون به نظرم کار ما باید همین باشد. قطعا کار خوب هم صورت می گیرد ولی ما قرار نیست تعریف و تمجید کننده باشیم. راجع به کاهش نرخ بهره من پارسال و سال قبل چندین مقاله مفصل نوشتم که در روزنامه شرق چاپ شد و بعدش هم بحث های مفصلی در وبلاگ داشتیم. راجع به نامه اقتصاددان هم همه هر چه لازم بود را گفتند من دیگر چیزی نداشتم که اضافه کنم. ممنون.
مهرگان - July 1, 2007 12:09 AM
icar :
آیا برای درک دقیق این پست اطلاعات پایهای در اقتصاد خرد (به اندازه سه واحد دیوید بگ!)کافیست؟ میخواهم اگر جواب سوالم مثبت بود یک فکری برای طرز درس پاس کردن خودم بکنم!!
حامد: سلام. بستگی دارد که درس سطح لیسانس باشد یا تحصیلات تکمیلی. راستش من خودم اگر فقط خرد ارشد را پاس کرده بودم نمی توانستم این پست را بنویسم ولی می توانستم آن را بفهمم. برای نوشتنش مجموعه ای از درس ها مثل سازماندهی صنعتی و بحث ایستای مقایسه ای در دروس دیگر کمکم کرد. شما اگر یک درس خرد پیش رفته داشته اید قاعدتا باید بتوانید تا حدی مساله را بفهمید. هر چند تصدیق می کنم که این بحث کمی گنگ و پیچیده است (حداقل برای من) و تا وقتی چندین مساله حل نکردم و مقاله نخواندم خوب درکش نکردم.
icar - July 1, 2007 09:13 AM
محمد رضا جلالي :
سلام آقاي قدوسي
به نظر من يك نكته را در اين بحث در نظر نگرفته ايد. و آن اينكه عامل قيمت خدمات حمل نقل (بويژه كرايه تاكسي ها) در ايران خيلي از الگوي عرضه و تقاضا پيروي نمي كند. به اين شكل كه شما مي بينيد مواقعي كه تقاضا براي تاكسي ها زياد است (مثلا شب عيد يا زمان بارندگي) بعضي از راننده ها قيمت را بالا مي برند اما حالت عكس وجود ندارد. يعني اگر تقاضا خيلي كم شد (مثل روزهاي تعطيل يا شب ها)فقط ممكن است عرضه بشدت كاهش پيدا كند و هيچ گاه قيمت تفاوتي نمي كند و حتي رانندگان براي جران تقاضاي كم مسافران را ساعتها داخل تاكسي نگه ميدارند. پس اين مكانيزم قيمت كه مانند دماسنج U شكل عمل مي كند نمي تواند باعث تعادل ديگر پارامترهاي بازار شود. نظر شما چيست؟
حامد: سلام آقای جلالی سوال این است که چرا فکر می کنید که قیمت تاکسی از الگوی عرضه و تقاضا پیروی نمی کند؟ خودتان می گویید وقتی تقاضا زیاد است قیمت بالا می رود (و قابل پیش بینی هم هست چون ظرفیت عرضه که شامل ظرفیت خیابان ها و ماشین ها است نمی توان سریعا بالا برود) و وقتی مسافر خیلی کم است عرضه کم می شود. اتفاقا در این حالت هم عرضه و تقاضا عمل می کند چون در واقع توقف بیش تر به معنی درآمد کم تر برای خودروها است ولی چون کشش قیمتی در آن شرایط پایین است پایین آوردن قیمت برای تاکسی بهینه نیست.
محمد رضا جلالي - July 1, 2007 02:31 PM
محمد رضا جلالي :
سلام آقاي قدوسي
به نظر من يك نكته را در اين بحث در نظر نگرفته ايد. و آن اينكه عامل قيمت خدمات حمل نقل (بويژه كرايه تاكسي ها) در ايران خيلي از الگوي عرضه و تقاضا پيروي نمي كند. (شايد همه دنيا اين طور باشد. دنيا ديده ها بايد نظر دهند)
به اين شكل كه مواقعي كه تقاضا براي تاكسي ها زياد است (مثلا شب عيد يا زمان بارندگي) بعضي از راننده ها قيمت را بالا مي برند اما حالت عكس وجود ندارد. يعني اگر تقاضا خيلي كم شد (مثل روزهاي تعطيل يا شب ها)فقط ممكن است عرضه بشدت كاهش پيدا كند و هيچ گاه قيمت تفاوتي نمي كند و حتي رانندگان براي جبران تقاضاي كم، مسافران را مدتها داخل تاكسي نگه ميدارند. پس اين مكانيزم قيمت كه مانند دماسنج U شكل عمل مي كند نمي تواند باعث تعادل ديگر پارامترهاي بازار شود. نظر شما چيست؟
محمد رضا جلالي - July 1, 2007 02:33 PM
كير :
كيري
كير - December 23, 2007 09:56 AM
امیر حسین معصومی :
دوستان نگران نباشید با ورود تاکسی وراننده خارجی به نظر میرسد اداب رانندگی در کشور بهینه میشود
امیر حسین معصومی - February 6, 2008 08:33 PM
erythrocyana :
well it's not the kind of news that is worth discussing. i wonder why are you all here so excited?
erythrocyana - April 9, 2008 12:28 PM