اثر سهمیه بندی روی بازار خودرو
به نظرم سهمیه روی بازار برخی وسایل نقلیه تاثیر خواهد گذاشت. این موضوع یادداشتی بود که در دنیای اقتصاد نوشته بودم:
بعد از مدتها انتظار و گمانهزنی بالاخره سهميهبندي خودروها آغاز شد و همانطور که پیشبینی میشد، سهمیه مصرفی خودروهای شخصی در حد 100 لیتر تعیین و در مقابل برای برخی خودروها مثل تاکسیها و وانتها سهمیههای به مراتب بالاتر تخصیص داده شده است. علاوه بر آن هیچ اطلاع روشن و تعهد شدهای هم از وضعیت و قیمت بنزین مازاد بر سهمیه ارائه نشده است. این شیوه تخصیص و اطلاعرسانی میتواند باعث اختلال قابل توجه در قیمتهای وسایل نقلیه در کشور شود که به نمونههایی از آنها اشاره میکنیم.
برنامهریزان با این برداشت درست که صاحبان وانت معمولا برای مصارف حرفهای خود نیازمند مصرف بنزین بالا هستند سهمیه ماهانه این وسیله نقلیه را معادل 600 لیتر تعیین کردهاند. این در حالی است که قیمت یک وانت ارزان قیمت در بازار متناسب با طول عمر آن بین 7 تا 10میلیون تومان است. چون هنوز اطلاع مشخصی از عرضه یا عدمعرضه بنزین مازاد بر سهمیه نداریم میتوان در یک تخمین محافظهکارانه و دست پایین قیمت بازار سیاه بنزین را حدود 600 تومان فرض گرفته و به این نتیجه رسید که دارنده وانت میتواند از محل فروش سهمیه بنزین خود در بازار آزاد ماهانه حدود 300 هزار تومان به دست آورد که معادل 5/3میلیون تومان در سال است. به عبارت دیگر افراد میتوانند با سرمایهگذاری 7میلیون تومانی در خرید یک وانت قدیمی انتظار بازگشت سرمایهای در حد 50درصد در یکسال را داشته باشند. طبیعی است که این نرخ به مراتب بالاتر از نرخ تعادلی بازده با ریسک کم در ایران است و لذا فورا خود را در قالب افزایش قابل توجه در قیمت وانت نشان خواهد داد.
همین اتفاق در مورد موتورسیکلت هم قابل مشاهده است. در حالی که سهمیه ماهانه موتورسیکلتها 30 لیتر تعیین شده است میتوان یک موتورسیکلت سبک و دست دوم را با کمتر از 250هزار تومان خریداری کرده و از سهمیه ماهانه بنزین آن بهرهمند شد. طبیعی است که افراد زیادی حاضر خواهند بود تا با صرف یکی 2میلیون تومان چندین دستگاه موتورسیکلت خریداری کرده و از رهگذر مجموع سهمیه بنزین آنها فشار سهميهبندي خودرو خود را تعدیل کنند. این امر به افزایش ناگهانی تقاضا برای موتورسیکلت و در نتیجه جهش قیمت آن در جامعه منجر خواهد شد.
اگر موضوع صرفا در قالب افزایش قیمت برخی وسایل نقلیه در مقایسه با برخی دیگر خلاصه میشد میتوانستیم مساله را در قالب یک اثر گذرا که نهایتا خود را روی بازتوزیع ثروت به نفع صاحبان قبلی این وسایل نشان میدهد تحلیل کنیم. ولی مساله این جا است که نظام قیمتها در اقتصاد علامتهای متعددی را به بخشهای مختلف فرستاده و روی برنامه تخصیص منابع تاثیر میگذارد و این جا است که اختلال در قیمتها میتواند به رفتار غیربهینه در نظام تولیدی منجر شود. افزایش قیمت وانت و موتورسیکلت به شرکتهای تولیدی این محصولات انگیزه خواهد داد تا در کوتاهمدت سبد تولیدات خود را بیشتر متوجه تولید این نوع وسایل نقلیه کنند و لذا اگر برنامه سهميهبندي برای مدت قابلملاحظهای اجرا شود بخش مهمی از منابع کمیاب تولید در کشور به سمت محصولاتی خواهد رفت که مطلوبیت ناشی از خرید آنها نه به جهت مصرف بلکه به خاطر بهرهمند شدن از مزیتهای تخصیص اداری بنزین است. این در حالی است که به محض برداشته شدن نظام سهميهبندي، مطلوبیت قبلی از بین رفته و بازار با حجم بزرگی از مازاد عرضه مواجه خواهد شد. در این میان آنچه از بین رفته است منابع ملی است که صرف تولید محصولاتی شده که در جامعه متقاضی ندارد.
آنچه میتواند از این اختلال جلوگیری کند کاهش رانت ناشی از فروش سهمیه بنزین وسایل نقلیه در بازار آزاد است. طبعا با ممانعتهای قانونی نمیتوان جلوی چنین چیزی را گرفت بلکه تنها راه عملی آن اعلام هرچه سریعتر وضعیت بنزین آزاد و تنظیم قیمت بنزین آزاد و سهمیههای خودروهای مختلف در مقادیری است که بازده ناشی از فروش سهمیه بنزین در بازار آزاد را به نسبت قیمت فعلی خودروها در تعادل با بقیه سرمایهگذاریها حفظ کند و لذا برای کسی انگیزه فروش سهمیه بنزین را فراهم نکند.

نظرات
مهم نیست :
شما می شه بفرمایید چرا بازار همون خودروهای شخصی شده مثل بازار مسکن در تهران؟ چرا پژو 206 تیپ دو باید در عرض یک هفته یک و نیم میلیون تومن افزایش قیمت داشته باشه؟ بر اساس کدوم قانون اقتصادی با سهمیه بندی بنزین بی سابقه ترین افزایش قیمت ها در بازار خودروهای شخصی ایجاد می شه؟
هی بدیهیات رو با لغات به اصطلاح اقتصادی توضیح ندید. به پدیده هایی بپردازید که هیچ بنی بشری سر از کارشون در نمی یاره.
مهم نیست - July 2, 2007 03:30 AM
M :
At first I have to apologize that I am writing in English. This is because I do not have access to Persian font on my computer. Hopefully, on this trip to Iran I will amend it.
That is an interesting question why prices has gone up madly and is there any economic theory that could explain this unexplainable on surface I think rational expectation could explain this issue in economic theory and the fact that people do not make systematic errors Previous policies of policy makers have made people and economy to react in this way.
For example, they guess that there will be a black market for gasoline soon , as there is for cigaretts, and in that time demand for car will go up so lets buy it now and sell it for higher prices at that time since most of these economic agents think in the same way they all start buying car and demand goes up and lead to higher prices of car. Moreover, there must be much more firm explanation but such a simple question could be an awsome thesis topic.
M - July 2, 2007 05:03 AM
M :
And Mr.Ghoddosi I really like your explanation and I think it is an obvious example of rational expectation. However, this change of production toward motorcycles and trucks might boost employment in these sectors but obviously it is not a sure thing and statistics will reveal it .
M - July 2, 2007 05:08 AM
M :
Mr.Ghoddosi
One more thing I totally forgot. I have to mention that this sudden policy change is an unexpected shock and it might be much more better if they change the policy gradually as you mentioned in one of your discussions. How about air polloution In my opinion the air polluotion impact could have both short run and long run impacts. In terms of short-run I guess and hope the result will be reflected in the air quality In terms of long-run impact the policy effect could be revealed in terms of lower rates of heartdeseas cancer and etc So a huge cost-benefit analysis is required to decide about the policy For example a Dynamic Stochastic General Equilibrium modeling might help to uncover some aspects of the policy if you care about dynamism or if static analysis is enough using CGE modeling might help.Moreover, even an econometric analysis with this shock to the economy could be fun. Really a good thesis topic.
M - July 2, 2007 05:27 AM
ابوذ :
عرضه ماشین به دلیل 1.مشکلات مربوط به تحریم و 2.سیاست کم عرضه کردن ماشین توسط شرکت های تولید کننده بسیار بیشتر از تقاضای ماشین-به دلیل افزایش قیمت بنزین و ماشین به عنوان یه کالای مکمل- کم شده، به همین سادگی! ضمنا به قول یه نماینگی ماشین که قبلا هفته ای 10-12 تا ماشین میفروخت میگفت که الان حتی کسی از ما سوال نمیکنه که آقا فلان ماشین چند! بنابراین اصولا این به اصطلاح قیمتها قیمت نیست تمایل فروشندگان است و در این تمایلات فروشندگان معامله ای انجام نمیشه.
ابوذ - July 2, 2007 08:23 AM
بهروز :
بقول گفتنی
ما چی مون به آدم رفته که این یکی بره
بهروز - July 2, 2007 09:49 AM
siamak :
شما اینقدر در مورد سهمیه آزاد بنزین تبلیغ میکنید انگار تمام مشکلات با ارائه آن حل میشود.ولی میدانیم اگر هم بنزین آزاد عرضه شود قیمت بازار سیاه چیزی بین 100 تومان و قیمت آزاد تعیین خواهد شد.مثلا اگر بنزین آزاد 600 تومان باشد در بازار سیاه 500 تومان فروخته میشود.پس فرق چندانی هم نمیکند.اگر اشتباه میکنم بگویید.
siamak - July 2, 2007 12:04 PM
صادق :
سلام
حامد چرا اینقدر تاکید داری که بنوعی میشه از ایجاد بازار سیاه فروش بنزین جلوگیری کرد.
"تنظیم قیمت بنزین آزاد و سهمیههای خودروهای مختلف در مقادیری است که بازده ناشی از فروش سهمیه بنزین در بازار آزاد را به نسبت قیمت فعلی خودروها در تعادل با بقیه سرمایهگذاریها حفظ کند و لذا برای کسی انگیزه فروش سهمیه بنزین را فراهم نکند"
یعنی فکر میکنی که چنین راهی ممکن است وجود داشته باشد؟ و اگر هم وجود داشته باشد فکر نمی کنی که رانت های بسیار بیشتری رو ایجاد می کنه که باز باید به اونها فکر کرد و درستشون کرد؟
در ضمن بنزین آزاد باید عرضه بشه. اما فکر میکنم چنین تفکری باعث می شه که قیمت بازار آزاد را بسیار پایین و مثلا در حد 200و 250 تعیین کنند تا بازار سیاه عملا تشکیل نشود.که مطمئنا ضررهایش بیشتر از اینست که بازار سیاه برای بنزین تشکیل شود.
و البته اینکه؛ عمل نکردن بر طبق کارکرد مشخص بازار(نظام قیمت ها)، هزینه هایی دارد، و هزینه هایش را هم باید ناچارا بپردازیم نه اینکه سعی کنیم آنها را تخفیف دهیم.
پس یک کلام بگوییم که چون بر طبق آموزه های علم اقتصاد که همانا سیستم کارکرد نظام بازار است، عمل نکردید، نوش جانتان، هزینه هایش را هم پرداخت کنید.(این هم شامل سیاستمداران می شود و هم شامل غالب مردم ایران که افزایش قمیت بنزین را فاجعه می دانستند.)
حامد: صادق جان ممنون از توضیحاتت. ببین من برعکس چیزی که تو گفتی را گفتم یعنی پیش نهاد دادم که به تاکسی ها و بقیه بنزین هر قدر دلشون می خواد بدن ولی به قیمت برابر با با قیمت آزاد. نمی دونم چرا فکر می کنی این رانت خواری ایجاد می کنه؟
صادق - July 2, 2007 01:19 PM
:
اقتصاد ايران كمتر قابل تحليل با تئوريهاي اقتصادي است چرا كه عوامل برون زاي بسياري بر آن متاثر است ..تحريم و ايجاد كدورت در روابط با اكثر كشورهاي مطرح دنيا و مسائل سياسي و ائدولويكي خاص سبب شده كه تصميمات بيشتر سياسي باشد تا اقتصادي. معيارها و سود اقتصادي هر طرحي در اين كشور جزو آخرين ملاكهاي انتخاب آن طرح است و در مورد بنزين هم اين گونه بوده طرحي كوتاه مدت كه در موجي از ابهامات در حال اجراست به طوري كه به نظر مي رسد هر چقدر بيشتر مصرف كني بهتر است چرا كه به عنوان مصرف كننده پر مصرف شناخته شده و از مزايايي آن سود مي جويي
حامد: باهات تا حدی موافقم ولی موافق نیستم که هیچ چیزی قابل تحلیل با تئوری های اقتصادی نیست. شاید بشود گفت سیاست گذاری ها خیلی با منطق اقتصادی قابل توجیه نیست ولی رفتار عامل ها و بازارها خیلی از اقتصاد دور نیست.
Anonymous - July 2, 2007 03:58 PM
ندا :
راستش من از اقتصاد چیزی سر درنمیارم اما چیزی که توی این مطلب و به نظرم اون مطلبی که به سایت الف داده بودین نبود, این هست که من فکر می کنم احتمالا یه علت این که بنزین آزاد عرضه نمی شه می تونه تاثیر اون بر قیمت کالاهای دیگه (حالا یا به طور واقعی یا به خاطر تاثیر روانی اش در بازار) هست. این نکته ی خیلی مهمیه. ولی الان دولت ادعا داره به خاطر منافع کشور و این حرف ها بنزین رو سهمیه بندی کرده و فقط 20 تومن به قیمتش اضافه کرده, بنابراین کسی حق نداره به این دلیل قیمت کالاش رو بالا ببره!
حامد: سلام. ببین سر این من یکی دو مطلب مفصل نوشتم که یکی اش در الف بود و گفتم که اگر بنزین مازاد عرضه نشه به هر حال بازار سیاه شکل می گیره و قیمتش هم خیلی بالا خواهد بود و اثرش را هم روی تورم می گذاره.
ندا - July 3, 2007 04:56 AM
صادق :
حامد جان من هم با تو موافقم و نگفتم که بنزین آزاد را عرضه کردن سبب رانت می شود. بلکه به نظرم آن قسمت از نوشته ات که در بالا آورده ام، حداقل، گنگ است،و یا اینکه من خوب نفهمیدم. چرا که به نظرم اینکه قیمتی و مقدار سهمیه ای را تعیین کنیم که " بازده ناشی از فروش سهمیه بنزین در بازار آزاد را به نسبت قیمت فعلی خودروها در تعادل با بقیه سرمایهگذاریها حفظ کند" بهترین بهانه برای کمتر اعلام کردن قیمت بنزین آزاد است.
حامد: صادق جان اگر آن برداشتی که تو نوشتی بشود حق با تو است. من منظورم تعیین قیمت بنزین آزاد بر این اساس نبود بلکه تعیین قیمت بنزینی بود که به تاکسی ها می دهند طوری که با بازار آزاد فاصله نداشته باشد ولی ممکن است بد نوشته باشم و سوء برداشت شود. ممنون.
صادق - July 3, 2007 11:26 AM
عليرضا مجاهدي :
سلام
من متاسفانه نميتوانم به طور مرتب به اينجا سر بزنم براي همين هم از قافله معمولا عقب هستم
جهت اطلاع عرض كنم يكي از كارشناسان اصلي اين طرح جناب آقاي دكتر جعفرپور هستند كه افتخار همكلاسي با ايشان در دوره مديريت اجرايي نصيبمان شده است و با من هم دوره هستند و اتفاقا با هم در مورد سياستهايشان بحث هم ميكنيم ولي همينقدر بگويم كه واقعا يا اين كارشناسان در جريان دقيق سياستها نيستند و تصور ميكنند كه دارند روي موضوعي اصلي كار ميكنند در حاليكه موضوع فرعي است و يا اينكه اين كارشناسان خودشان كار بلد نيستند.
گرفتي چي شد؟
ارادتمندم
عليرضا مجاهدي - July 8, 2007 09:23 AM
lisa :
It’s hard to imagine, how people have guts to write comments like that. I would never write anything like this, because I would have thought what other would think of me after that. I know that it doesn’t matter who you are in Internet, you can act however you want, but anyway I would remember that a man should act nice and polite, no matter if he is online or offline
lisa - April 9, 2008 12:04 PM