جیره بندی اعتبارات
معمولا وقتی با دوستان گفت و گو می کنیم به این نکته اشاره می کنم که بحث تعادل در بازار پول و مسایل بانکی تفاوت ظریفی با بازار کالاهای دیگر دارد ولی آن را دقیق توضیح نداده ام. موضوع اصطلاحا جیره بندی اعتبارات (Credit Rationing) است که آن را برای اولین بار استیگلیتز و وایس تئوریزه کرده و ریشه آن را در مساله اطلاعات نامتقارن (Asymmetric Information) دانستند.
فرض کنید شما یک بانک هستید. وقتی کسی (یا شرکتی) برای دریافت وام مراجعه می کند بانک اطلاع درستی از میزان ریسک وام گیرنده (به اصطلاح نوع یا type او) ندارد و لذا مساله اطلاعات نامتقارن پیش می آید. طبیعی است که هر قدر احتمال ورشکستگی وام گیرنده بیش تر باشد بانک بیش تر ضرر می کند.(در کل این موضوع حتی با فرض دریافت وثیقه کامل هم چندان تخفیف نمی یابد چرا که به هر حال نقد کردن وثیقه و تاخیر زمانی ناشی از آن برای بانک هزینه زا است). به این ترتیب بانک ترجیح می دهد تا حد امکان از مشتریان پرریسک حذر کند. حال فرض کنید که بانک نرخ بهره وام هایش را افزایش دهد در این صورت متوسط ریسک (احتمال ورشکستگی) متقاضیان وام بانک افزایش یافته و سود بانک کم می شود و به اصطلاح مساله کژگزینی (Adverse Selection) رخ می دهد.
دلیل موضوع این است که به علت بحث مسولیت محدود در شرکت ها وقتی شرکتی وام می گیرد هزینه وام را در دو بخش حساب می کند: پرداخت هزینه بدون ورشکستگی (پرداخت اصل و فرع وام) و هزینه در صورت ورشکستگی (پرداخت اصل و فرع فقط تا سقف دارایی های موجود در شرکت). وقتی نرخ بهره بالاتر می رود توجیه پذیری وام برای کسانی که احتمال ورشکستگی پایین دارند و در نتیجه تمام هزینه های وام را تمام و کمال خواهند پرداخت کم تر می شود و لذا نسبت کسانی که ریسک بالاتر و احتمال ورشکستگی بیش تری دارند (و لذا بخشی از هزینه را پرداخت نخواهند کرد) در متقاضیان وام زیاد می شود.
در این حالت بانک ها لزوما تمایل ندارند که نرخ بهره را تا جایی افزایش دهند که بازار اعتبارات صرفا از طریق تعادل قیمتی عرضه و تقاضا پاک شود و لذا ترکیبی از نرخ بهره پایین تر از تعادل (لذا مازاد تقاضا به نسبت عرضه) و جیره بندی یا تخصیص اداری (برای پاک شدن بازار) را بر می گزینند. هر قدر مساله اطلاعات نامتقارن قوی تر باشد این موضوع شدیدتر بوده و جیره بندی محکم تر اعمال می شود. این یکی از دلایلی بود که در اقتصاد توسعه مدرن برای ناکارآیی نظام های وام (خصوصا وام های غیررسمی) در کشورهای در حال توسعه ارائه شده است (برای مرور این مقاله را ببینید). چون در این کشورها نظام سابقه و ارزیابی ریسک اعتباری ضعیف است مساله سقف (جیره بندی) اعتبارات شدیدتر می شود و لذا کارآفرینان به نقدینگی کم تر از مقدار بهینه دست پیدا می کنند. دقت دارید که هر قدر در یک بازار قیمت به مقدار تعادلی عرضه و تقاضا نزدیک تر باشد کارآیی تخصیص به تر شده و افراد با صلاحیت بالاتر وام دریافت می کنند.
نظرات
محمد :
از اين قبيل مطالب, مدت هاست نمينويسي.
محمد - September 6, 2007 12:10 AM
بهاره :
سلام. همیشه برام سوال بوده که چرا هیچوقت وام و اعتبار حلال مشکل نیست (یا حداقل به نظر من اینطور می آد). پاراگراف آخر گمانم یک نکته در این مورد بود.
الان در روزنامه ها مرتب راجع له بازار رهن ثانویه می نویسند. من هنوز نفهمیدم قرار است چه انتظاری از آن داشته باشیم. خصوصا که این خبر درست رو به روی افزایش بسیار زیاد قیمت مسکن در امسال چاپ می شود(مثلا با زیر تیتر 15000 میلیارد ریال برای ساخت و ساز مسکن توسط دو بانک ملی و مسکن تامین می شود). بعد بورس و سوبسید وزارت مسکن این وسط چه نقشی دارند؟
مثل اینکه اسم لاتین این بازار رهن ثانویه Securitization است؟
بهاره - September 6, 2007 02:12 PM
بهاره :
بدون شرح: ضمیمه مسکن و عمران دنیای اقتصاد-صفحه اول- میزان تلفات انرژی در یک خانه مسکونی: پشت بام=25%، چارچوب ها=25%، پنجره ها=15%، دیوارها=25%، فاصله بین طبقات=15%!
حالا شما بگو من با چه امیدی دیگر دنیای اقتصاد بخوانم؟
بهاره - September 6, 2007 02:16 PM
pantea :
I can't open the paper link.
Hamed: I just fixed it. sorry!
pantea - September 6, 2007 04:48 PM
پیمان ف :
حامد جان
موضوعی که مطرح کردی برای من قوف العاده جذاب و نو بود خیلی من رو به فکر فرو برد . البته من مقاله رو نخواندم چرا که درگیر امتحاناتم هستم و سرعتم در خواندن مقالات معمولا لاکپشتیه . ولی با حساب کتاب های دو دو تایی خودم به این نتیجه رسیدم که شیب تابع تقاضا برای وام هم خیلی نقش بازی میکنه . اگر فرض بکنیم قیمت کاهش ریسک برای بانک کم باشه ( شیب تابع تقاضا کم باشه ) این یک عامل مثبت برای نزدیک شدن قیمت عرضه به قیمت تعادلی ، در کشور های در حال توسعه میشه ( با فرض اینکه تقاضای وام زیاده در اینجاها ) در مقابل در کشورهای توسعه یافته هم فیلتر اطلاعات به بانک کمک میکنه که هزینه کاهش ریسک رو پایین نگه بداره .
در مورد بالاتر از تعادل ایستادن قیمت هم یک موضوعی در ذهنم هست که فکر میکنم مجال گفتن اون نیست اینجا .
راستی من به کامنت های پست قبلی دسترسی ندارم . فکر میکنم ایرادی در سرور چای داغ باشه .
پیمان ف - September 6, 2007 05:17 PM
مهدی :
سلام. خوشحالم از اینکه ظاهرا باب مباحث فاینانس را داری در وبلاگت باز میکنی. لطفا با یک برچسبی یا مشخصه ای این پستها و لینکهای مربوط به مقلالت را مشخص کن تا بعدا که خواستیم سرفرصت بخوانیمشون پیدا کردنشون را حت باشه
مهدی - September 7, 2007 07:22 PM
مسعود :
همونطور که گفتی باید برای رسیدن به تعادل به غیر از میزان بهره، میزان ریسک رو هم لحاظ کرد. یعنی با بالا رفتن نرخ بهره مشتری های کم ریسک از دست میرن.
اما یه مسئله دیگه رو هم در نظر بگیر. حجم بازار و موقعیت فعلی. یعنی اگر بازار خیلی پر باشه، زود به نقطه تعادل میرسیم. اما اگر بازار خالی باشه و تشنه وام؛ یعنی تعداد بسیار زیادی متقاضی وام داشته باشیم که بیشترشون هم کم ریسک هستند اون موقع نرخ بهره بالا میره. از طرفی وقتی اوضاع کلی اقتصاد نابسامان و پر آشوب باشه (مثل ایران) تقاضای وام های کم ریسک و کوچک زیاد میشه. همه میرن وام بگیرن که تبدیل به احسن کنن. نمی دونم تقاضای وام های بزرگ و پر ریسک کم میشه یا زیاد میشه. از طرفی باید کم بشه چون ریسک سرمایه گذاری بالا رفته. از طرفی باید زیاد بشه چون تورم بالا میره.
خلاصه فکر کنم عوامل دیگری مثل اندازه بازار، ضریب اشباع بودن بازار، اندازه وام، تورم و ... هم به طور جدی روی تعادل اثر بذاره...
حامد: مسعود جان همه آن عوامل که گفتی (و خیلی عوامل دیگر) منحنی تقاضا (یا گاها عرضه) را جا به جا کرده و لذا قیمت تعادلی را در شرایط اطلاعات کامل تغییر می دهند. بحث جیره بندی کمی متفاوت است و این موضوع را توضیح می دهد که در شرایط اطلاعات نامتقارن (دنیای واقع) چرا نرخ بهره نهایتا نقطه تقاطع منحنی عرضه و تقاضا نیست.
مسعود - September 8, 2007 12:35 PM
پیمان ف :
حامد جان به نظرم این لینک مقاله که از دانشگاه نیویورک گذاشتی کار نمیکنه و درستش احتمالا این یکیه ( یک www کم داره لینک اینجا )
http://www.econ.nyu.edu/user/debraj/Papers/Gmr.pdf
پیمان ف - September 8, 2007 05:17 PM
wjtrzcx npoljdtig :
yopv mqnylc xkqic obpwhn kahfj plfbejas qdip
wjtrzcx npoljdtig - February 4, 2008 03:41 AM
wjtrzcx npoljdtig :
yopv mqnylc xkqic obpwhn kahfj plfbejas qdip
wjtrzcx npoljdtig - February 4, 2008 03:41 AM
swiss mens watches tissot :
Useful site. Thank you.
swiss mens watches tissot - February 4, 2008 07:38 AM
distance education program :
Useful site. Thank you:-)
distance education program - February 5, 2008 03:34 PM
education jobs :
Useful site. Thank you:-)
education jobs - February 5, 2008 03:43 PM
education jobs :
Useful site. Thank you:-)
education jobs - February 5, 2008 03:43 PM
education loan :
Good site. Thank you!!
education loan - February 5, 2008 04:54 PM
florida traffic school :
Useful site. Thank you!!
florida traffic school - February 5, 2008 05:36 PM
florida traffic school :
Useful site. Thanks!!
florida traffic school - February 5, 2008 05:41 PM
cooking school :
Good site. Thanks!!!
cooking school - February 5, 2008 08:53 PM
technical schools :
Useful site. Thank you!!!
technical schools - February 6, 2008 02:26 AM
technical schools :
Useful site. Thank you!!!
technical schools - February 6, 2008 02:26 AM
pharmacist education :
Cool site. Thank you!!!
pharmacist education - February 6, 2008 04:20 AM
pharmacist education :
Cool site. Thank you!!!
pharmacist education - February 6, 2008 04:21 AM
school loan consolidation :
Nice site. Thanks!!!
school loan consolidation - February 6, 2008 01:57 PM
culinary school :
Nice site. Thank you.
culinary school - February 6, 2008 08:05 PM
culinary school :
Nice site. Thank you.
culinary school - February 6, 2008 08:05 PM
school fund raiser :
Nice site. Thanks!
school fund raiser - February 6, 2008 10:34 PM
school fund raiser :
Useful site. Thanks:-)
school fund raiser - February 6, 2008 10:44 PM
florida traffic school :
Cool site. Thank you!!!
florida traffic school - February 7, 2008 12:50 AM
distance education program :
Useful site. Thanks!
distance education program - February 7, 2008 02:06 AM
arizona department of education :
Nice site. Thanks:-)
arizona department of education - February 7, 2008 02:49 AM
arizona department of education :
Useful site. Thanks!
arizona department of education - February 7, 2008 04:06 AM
arizona department of education :
Useful site. Thanks!
arizona department of education - February 7, 2008 04:06 AM
program education :
Useful site. Thank you!!!
program education - February 7, 2008 04:24 AM
education diploma :
Good site. Thank you!!
education diploma - February 7, 2008 05:37 AM
education diploma :
Good site. Thank you!!
education diploma - February 7, 2008 05:37 AM
education loan :
Nice site. Thank you:-)
education loan - February 7, 2008 06:16 AM
education jobs :
Nice site. Thanks!!
education jobs - February 7, 2008 07:33 AM
london business school mba :
Useful site. Thank you:-)
london business school mba - February 7, 2008 11:15 AM
copy diploma get high school :
Useful site. Thanks!
copy diploma get high school - February 7, 2008 03:07 PM
copy diploma get high school :
Useful site. Thanks!
copy diploma get high school - February 7, 2008 03:07 PM
arizona department of education standards :
Nice site. Thanks!!!
arizona department of education standards - February 7, 2008 04:45 PM
distance education master program :
Good site. Thanks!!!
distance education master program - February 8, 2008 04:08 AM
ct adult education program :
Good site. Thanks!!
ct adult education program - February 8, 2008 05:49 AM
ct adult education program :
Good site. Thanks!!
ct adult education program - February 8, 2008 05:49 AM
distance education program :
Good site. Thank you.
distance education program - February 8, 2008 09:05 AM
distance education program :
Good site. Thank you.
distance education program - February 8, 2008 09:06 AM
credit card :
Cool site. Thanks.
credit card - March 1, 2008 08:02 PM
credit cards bad credit :
Useful site. Thank you!!
credit cards bad credit - March 1, 2008 08:33 PM
discover credit cards :
Nice site. Thank you!!
discover credit cards - March 1, 2008 10:28 PM