بانک سرمایه گذاری چیست؟
این سرمقاله ای است که برای دنیای اقتصاد نوشته ام.
در خبرهای هفته گذشته آمده بود که مجوز تاسیس نخستین بانک تامین سرمایه (بانک سرمایه گذاری) در ایران (البته برای یکی از نهادهای نیمه دولتی) صادر شده است. با توجه به جدید بودن مفهوم این نوع عملیات در کشور در این مقاله سعی می شود تا برخی ویژگی های خاص بانک های سرمایه گذاری را که آن ها را از بانک های تجاری معمول متمایز می کند تشریح شود البته طبیعتا معنی این توضیحات این نیست که لزوما همه این فعالیت ها و خدمات به یک باره در این بانک ارائه خواهند شد.
شاید بتوان گفت که مهم ترین عامل تمایز بانک سرمایه گذاری از بانک تجاری سبد مشتریان و خدمات آن ها است. بانک های تجاری (Commercial Banks) معمولا با مشتریان شخصی یا شرکت های کوچک سر و کار داشته و خدماتی از جنس حساب پس انداز و جاری، پرداخت های بین بانکی، تامین مالی مشتریان شخصی (مثلا وام های کوچک)، حساب سرمایه گذاری برای بازنشستگی، کارت اعتباری و خدمات ماشین های پرداخت خودکار را ارائه می کنند. در مقابل مشتریان بانک سرمایه گذاری شرکت ها هستند و وظیفه اصلی این بانک کمک به شرکت ها برای تامین مالی است که می تواند اشکال متنوعی به خود بگیرد که در این جا به چند نمونه آن اشاره می شود.
شرکتی را تصور کنید که قصد ارائه سهام اولیه (Initial Public Offering) را در بازار دارد. این شرکت با مسایل متعددی مثل قیمت گذاری سهام در زمان ورود به بازار، اطلاع رسانی به بازار و انجام معامله با خریداران و مدیریت تلاطم های قیمتی بعد از عرضه سهام مواجه است. بانک سرمایه گذاری در چنین مواقعی وارد عمل شده و مشورت و مدیریت عملیات عرضه و فروش سهام شرکت را برعهده می گیرد. نوع عرضه نیز متناسب به قرارداد بین شرکت و بانک می تواند متفاوت باشد. بانک ممکن است در نقش وکیل شرکت عمل کرده و دست مزد خود را از حجم فروش سهام دریافت دارد (مکانیسم انگیزشی در این حالت به صورتی تعریف می شود که بانک بیش ترین تلاش را برای فروش حجم بالاتری از سهام در قیمت مناسب به کار گیرد) یا این که بانک خود راسا فروش تعداد مشخصی از سهام شرکت با قیمت مشخص را تعهد کرده و درآمد ناشی از آن را به شرکت پرداخت می کند و در عوض سعی می کند تا سهام خریداری شده را شخصا در بازار به فروش برساند. طبیعی است که هرقدر فاصله بین قیمت پرداختی به شرکت و قیمت فروش به خریداران نهایی بیش تر باشد بانک سود بیش تری به دست می آورد.
از طرف دیگر شرکت ممکن است علاقه مند باشد تا تامین مالی خود را به روش بدهی (Debt) صورت دهد که شکل اجرایی آن از طریق انتشار اوراق قرضه یا اوراق مشارکت خواهد بود. همانند مورد قبلی بانک های سرمایه گذاری فرآیند انتشار اوراق قرضه و جمع آوری نقدینگی از بازار را بر عهده خواهند گرفت. در این فرآیند موسسات دیگری هم که تخصص ارزیابی ریسک اوراق قرضه را دارند (مثل موسسه Moody) وظیفه ارزیابی ریسک شرکت و لذا طبقه بندی اوراق قرضه را برعهده خواهند داشت تا خریداران با آگاهی به تری نسبت به خرید این اوراق اقدام نمایند. بانک سرمایه گذاری با قراردادن نام خود ذیل اوراق قرضه شرکت کمک می کند تا خریداران اطمینان بیش تری نسبت به اعتبار اوراق منتشر شده پیدا کرده و به این ترتیب یک شرکت گمنام یا کم تر شناخته شده در بازار نیز موفق به عرضه اوراق قرضه شود.
با توجه به ریسک بالای کسب و کارهای نوین (مثلا کسب و کارهای اینترنتی یا دارای فن آوری جدید) معمولا بانک های سنتی که علاقه مند پرداخت وام در ازای دریافت وثیقه های مطمئن هستند در نوع شرکت ها سرمایه گذاری نمی کنند. سرمایه گذاری خطرپذیر (Venture Capital) که به حوزه تخصصی سرمایه گذاری (و دخالت در مدیریت و هدایت شرکت های جوان) اشاره می کند از جمله دیگر حوزه هایی است که بانک های سرمایه گذاری نیز در آن وارد می شوند. طبعا به علت ریسک بالای کسب و کارهای نوآورانه تعداد قابل توجهی از آن ها در سال های اولیه فعالیت شکست خورده و کنار می روند و تعداد معدودی به موفقیت های بالایی دست می یابند که نهایتا سرمایه گذاری در پورت فولیویی از این شرکت ها را برای بانک های سرمایه گذاری توجیه پذیرمی کند. در تمامی این موارد بانک سرمایه گذاری یک طرف فروشنده دارد که معمولا شرکتی است که سهام یا اوراق قرضه خود را از طریق بانک عرضه می کند و یک طرف خریدار که می تواند از نوع صندوق سرمایه گذاری یا بانک های تجاری یا موسسات خیریه و مواردی مانند آن باشد و قصد دارد تا نقدینگی خود را در فرصت های سرمایه گذاری مناسب سرمایه گذاری نماید. نقش بانک سرمایه گذاری در این میان تسهیل اتصال دو طرف فروش و خرید به یک دیگر است.
تحلیل و ارائه مشاوره به شرکت ها و حل مشکلات ناشی از ادغام ها و تملک ها (Mergers & Acquisitions) یکی دیگر از عملیات بانک های سرمایه گذاری است که معمولا در شرایط رونق اقتصادی جزو بخش های داغ بازار بوده و درآمد خوبی را برای بانک و متخصصان این حوزه فراهم می کند. علاوه بر آن این نوع بانک ها معمولا دپارتمان های تخصصی تحقیق برای ارزش گذاری وضعیت صنایع مختلف یا سهام شرکت ها جهت هدایت بازار دارند که اطلاعات آن مورد استفاده عموم سرمایه گذاران قرار می گیرد.
نکته ای که نباید فراموش کرد این است که بانک های سرمایه گذاری به جهت ایفای نقش دوگانه برای خرید شرکت ها و ارزیابی قیمت سهام شرکت ها در معرض مساله تضاد منافع هستند چرا که بخش تحقیقات باید به عنوان داوری منصف ارزش واقعی شرکت را به اطلاع عموم برساند در حالی که بخش سهام به عنوان فروشنده سعی می کند تا بالاترین قیمت را برای سهامی که نمایندگی می کند به دست آورد. تبانی بین دو بخش ممکن است به اعلام ارزش بالاتر از میزان واقعی برای سهام شرکت های مرتبط با بانک منجر شود. قوانین بانک های سرمایه گذاری به این موضوع بسیار حساس بوده و هر نوع ارتباط و تبادل اطلاعات بین دو بخش بانک را ممنوع می کنند (هر چند که در عمل رسوایی های متعددی از سوء استفاده بانک های سرمایه گذاری از این وضعیت رخ داده است).
تاسیس بانک های سرمایه گذاری از زاویه کیفیت بازار کار برای دانش آموختگان رشته های مالی، اقتصاد و مدیریت در ایران خبر بسیار مهمی است. کارشناسان این بانک ها باید از یک طرف با مسایل مالی آشنا بوده و از طرف دیگر اطلاعات و دید مناسب در مورد تحلیل شرکت ها و صنایع خاص و نیز فضای اقتصاد کلان داشته باشند. این ترکیب مسوولیت ها و وظایف معمولا محیط کاری غنی و دارای عناصر متعدد که نیازمند کار تحلیلی و خلاقانه بالایی نیز هست فراهم می کند که یکی از جذاب ترین فرصت های شغلی (چه به لحاظ کیفیت کار و چه به لحاظ سطح دست مزدها) در سطح جهانی برای فارغ التحصیلان رشته های فوق به حساب می آید. ضمن این که این مشاغل اجازه تماس مستمر با مدیران سطح بالای شرکت ها و حضور در فرآیند تحلیل فرصت های کسب و کار با حجم بالا را فراهم کرده و لذا چگالی تجربه ناشی از آن بسیار بالا است. در مقابل اشکال این مسیر شغلی حجم بسیار بالای کار (بیش از 80 ساعت در هفته)، استرس زیاد و عدم تحمل خطا (به علت زیان های هنگفت ناشی از خطا) است.
در پایان باید اشاره کرد که هر چند فعالیت های بانک سرمایه گذاری به لحاظ مفهومی از بانک تجاری متمایز است ولی به لحاظ سازمانی این دو فعالیت می تواند در داخل یک بانک (ولی در دپارتمان های متفاوت) صورت گیرد. هم اکنون در کنار بانک های متمرکز و تخصصی مثل گولدمن اند ساکس که صرفا در حوزه بانک سرمایه ای فعالیت می کنند بسیاری از بانک های بزرگ مثل سیتی گروپ، دویچه بانک یا کردیت سویس هر دو نوع فعالیت (به علاوه انواع دیگر فعالیت های مالی مثل مدیریت دارایی ها یا خدمات بیمه ای) را انجام می دهند. در گذشته قوانین بانکی در کشورهای غربی ترکیب این دو رشته فعالیت را در داخل یک بانک ممنوع می کرد ولی این محدودیت ها رفته رفته کم رنگ شده و علاقه شرکت ها برای دریافت مجموعه ای از خدمات از یک بانک واحد نهایتا روند فعلی را شکل داده است.
نظرات
:
خیلی متشکرم. این پست شامل اطلاعات ارزشمندی بود.
اینطور که من برداشت کردم این بانک فرصتهای خوبی برای فارغ التحصیلان توأمان رشته های فنی و مالی/مدیریتی (بروبچز دو یا چند رشته ای) فراهم می کنه. درسته؟
Anonymous - September 9, 2007 01:20 AM
محمد :
با سلام و تشكر از مطالب ارزنده جنابعالي. عليرغم نقش بسيار مهمي كه اين نوع بانكها در رونق سرمايه گذاري مي تونن داشته باشند با توجه به محدوديتهاي شرعي و قانوني كه در خصوص استفاده از ابزارهاي مالي وجود داره در عمل ممكنه كارائي لازم رو نداشته باشن.
محمد - September 9, 2007 08:31 AM
... :
آقا محمد چرت نگو خواهشن
... - September 9, 2007 01:28 PM
ابوذ :
ببین! IB ها یه سری فانکشن دارن که اگه نیگاه کنی، ما از لحاظ قانونی هم تا حالا محمل مورد نیاز رو داشته ایم برای انجام اون فانکشنها در تقریبا همة موارد. M&A در مراحلی از رشد اقتصادی اتفاق میوفته که با وضعیت ما خیلی فاصله داره. اصولا IPO بیشترین سهم درآمدی IB ها رو داره (در کشورهای در حال توسعه، و مراحل اولیه در گذشته در کشورهای توسعه یافته –بنابراین احتمالا در حال حاظر در ایران- ) الان اگه یه سری به اطلاعات مراحل پذیرش شرکتها تو بورس بزنی، میبینی که در مراحل مختلف، شرکتها اصولا علی رغم اینکه قانون تصریح کرده که در مرحلة آخر-عرضه در بورس- باید از شرکتهای کارگزاری استفاده کنی و در مراحل اولیه هم خوب است که استفاده کنی، غیر از 2-3 شرکت از 100 تا، اصولا تمایلی به استفاده از خدمات این شرکتها وجود نداره تو ایران. ضمنا اینکه اینها اصلا دانش لازم رو ندارن، با هیچ شرکت جدی خارجی ارتباط ندارن و تجاربشون هم صفره. وقتی از IB صحبت میشه اولین چیزی که در موردش حرف میزنن حقوق بالا است. فک کنم این شرکتهای موجود رو هم جو بگیره حقوق بالا بدن به مردم ولی به 6 ماه نمیرسه به نظرم که مثل سگ از کارشون پشیمون بشن و کل شرکت رو جمع کنن. IB تو فضایی رونق داره که بازار سرمایه رونق داشته باشد. وقتی بورس تعطیله این شرکت ها 100 میلیارد سرمایه رو اشتباه کردن بلوکه کردن. البته خوبهها! کلی داکیومنته ولیوایشن ترجمه میشه و برای یه 100 نفری نون برا یه 1 سال حداکثر.
به قیدة من قضیة بانکهای سرمایهگذاری در ایران رو –به عنوان دوای همة دردهای بازار سرمایة ایران- به صورت مسخره ای دو نفر راه انداختهاند : عبده تبریزی که خودش داره یکی میزنه و خوب همیشه دوست داره همة مفاهیم بازار مالی رو یه دستی توش داشته باشه و دوم صالح آبادی که نمیدونه با این شلم شوربای بورس چه غلطی بکنه و به IB به عنوان دوای همة درها دل بسته. (عقاید یک بدبین)
ابوذ - September 9, 2007 01:28 PM
بانکدار :
من هم مطالب در این خصوص نوشته بودم
اما در اینجا باید بگویم که مشکل ما کمبود فرهنگ سرمایه گذاری است نه سرمایه گذار و سرمایه
لذا دعا باید کرد تا این فرهنگ در این بانک شرکتها حلول یابد
بانکدار - September 9, 2007 02:11 PM
:
به نظر شما مهندس صنايعي كه رياضي رو خيلي دوست داره و هزينه تحصيلات خارج از كشور رو نداره خودشو واسه چه
رشته اي در فوق بايد اماده كنه؟
Anonymous - September 9, 2007 03:56 PM
:
Sorry for typing in English. I would like to thank you for your very fascinating article and also highlight the other conflicts of interest evident in the activities of investment banks, most notably the relationship between the rating agencies and the banks. Investment banks bundle securities into packages that are graded by rating agencies and sell them to the investors. In this case, the rating agencies tend to overvalue the securities since banks can enjoy substantial returns when selling these packages and pay hefty fees to them. Rating agencies are now at the spotlight of the recent turmoil in the credit markets due to their inaccurate rating (overrating) of the securities backed by sub-prime mortgages.
The recent leveraged buy-outs also represent another conflict of interest in the activities of investment banks. As you mentioned, investment banks provided advisory services to large companies. Private-equity firms are among the very lucrative clients of investment banks- banks give these companies advice on their takeovers. However, investment banks also put their own capital in these deals which contrasts with their advisory roles.
I highly appreciate your views and I have learned a lot from you. Thanks again.
Anonymous - September 9, 2007 11:22 PM
iverson :
Sorry for typing in English. I would like to thank you for your very fascinating article and also highlight the other conflicts of interest evident in the activities of investment banks, most notably the relationship between the rating agencies and the banks. Investment banks bundle securities into packages that are graded by rating agencies and sell them to the investors. In this case, the rating agencies tend to overvalue the securities since banks can enjoy substantial returns when selling these packages and pay hefty fees to them. Rating agencies are now at the spotlight of the recent turmoil in the credit markets due to their inaccurate rating (overrating) of the securities backed by sub-prime mortgages.
The recent leveraged buy-outs also represent another conflict of interest in the activities of investment banks. As you mentioned, investment banks provided advisory services to large companies. Private-equity firms are among the very lucrative clients of investment banks- banks give these companies advice on their takeovers. However, investment banks also put their own capital in these deals which contrasts with their advisory roles.
I highly appreciate your views and I have learned a lot from you. Thanks again.
iverson - September 9, 2007 11:24 PM
:
Hey Hamed .. thnx for all ur posts buddy! i totally agree with Abooz about the current unfavorable condition of Iranian financial markets and lack of ibanking experience and knowledge within finance people community in Iran! This is probably gonna be a short term hype at best, but if macroeconomic factors improve, this can be a big step forward for Iranian businesses and financial markets. I'm keen on discussing these issues further with all you guys .. cheers
Anonymous - September 12, 2007 08:01 PM
gimrtphvl zsmqhpao :
bytwh gacjdzf vgsbdtchr itns ojvmb zybjak dizwqme
gimrtphvl zsmqhpao - February 6, 2008 06:07 PM
technical schools :
Nice site. Thank you!!!
technical schools - February 6, 2008 08:37 PM
high school diploma :
Nice site. Thank you!!!
high school diploma - February 7, 2008 12:08 AM
florida traffic school :
Good site. Thank you.
florida traffic school - February 7, 2008 12:39 AM
distance education program :
Nice site. Thank you!!
distance education program - February 7, 2008 03:06 AM
education diploma :
Cool site. Thanks!
education diploma - February 7, 2008 05:13 AM
education diploma :
Good site. Thanks.
education diploma - February 7, 2008 05:57 AM
education jobs :
Useful site. Thank you.
education jobs - February 7, 2008 07:12 AM
education jobs :
Useful site. Thank you.
education jobs - February 7, 2008 07:12 AM
college of education :
Useful site. Thanks!!!
college of education - February 7, 2008 07:45 AM
college of education :
Useful site. Thanks!!!
college of education - February 7, 2008 07:45 AM
education jobs :
Useful site. Thanks:-)
education jobs - February 7, 2008 07:52 AM
diploma high line school :
Useful site. Thank you:-)
diploma high line school - February 7, 2008 02:24 PM
regional program manager education :
Useful site. Thank you:-)
regional program manager education - February 7, 2008 05:53 PM
education college admissions :
Useful site. Thanks!!
education college admissions - February 7, 2008 07:49 PM
health education promotion course free online :
Useful site. Thank you!
health education promotion course free online - February 7, 2008 08:55 PM
education colleges :
Useful site. Thanks.
education colleges - February 8, 2008 12:33 AM
education colleges :
Useful site. Thanks.
education colleges - February 8, 2008 12:33 AM
school candy fund raiser :
Useful site. Thanks.
school candy fund raiser - February 8, 2008 01:29 AM
importance of college education :
Useful site. Thank you!!
importance of college education - February 8, 2008 08:48 AM
importance of college education :
Useful site. Thank you!!
importance of college education - February 8, 2008 08:48 AM
education colleges :
Cool site. Thanks:-)
education colleges - February 8, 2008 09:29 AM
chase credit cards :
Nice site. Thanks:-)
chase credit cards - March 1, 2008 04:12 PM
citi credit cards :
Cool site. Thanks!!!
citi credit cards - March 1, 2008 04:34 PM
citi credit cards :
Cool site. Thanks!!!
citi credit cards - March 1, 2008 04:34 PM
compare credit cards :
Nice site. Thank you!
compare credit cards - March 1, 2008 05:16 PM
credit help :
Nice site. Thank you.
credit help - March 1, 2008 05:59 PM
capital one credit cards :
Nice site. Thank you!!
capital one credit cards - March 1, 2008 06:21 PM
capital one credit cards :
Useful site. Thank you.
capital one credit cards - March 1, 2008 07:11 PM
credit rating :
Nice site. Thanks!!!
credit rating - March 1, 2008 07:33 PM
credit card :
Good site. Thank you.
credit card - March 1, 2008 08:06 PM
credit cards bad credit :
Good site. Thank you!!
credit cards bad credit - March 1, 2008 08:33 PM
credit cards for people with bad credit :
Useful site. Thanks!!!
credit cards for people with bad credit - March 1, 2008 08:43 PM
جواد :
سلام
چرا در امد سرانه کشور دشمن ما اسرائيل 28 ميليون تومان به پول ايران است ولي در امد بعضي از ما ايرانيها 4 ميليون تومان در سال است اسرائيل که نه چاه نفت دارد نه گاز ونه خاک دارد نه اب و... و 70 سال است که در حال جنگ هستند ؟
درآمد سرانه در اسراييل به نسبت توليد ناخالص ملي به حدود 28 هزار دلار در سال ميرسد. در سالهاي پيش از انتفاضه اول فلسطينيها بر ضد رژيم اسراييل يعني در فاصله ...
www.shahrvandemrouz.com/content/4125/default.aspx
جواد - June 13, 2009 10:10 AM
مهسا :
خوب بود
مهسا - December 8, 2009 08:02 PM