اقتصاد سیاسی تورم
در این سرمقاله دنیای اقتصاد به اختصار سعی کرده ام به این موضوع بپردازم که صرف توصیه به دولت برای کاستن از نقدینگی برای کنترل تورم حرف عملی نیست و باید مساله را یک رده پایین تر برده و این سوال را مطرح کرد که "چرا هیچ کدام از دولت ها در ایران نمی توانند (حتی اگر بخواهند) که کسری بودجه دولت را به نزدیک صفر برسانند؟". به نظرم این سوالی است که ریشه های متعدد دارد و من یک نمونه از ریشه هایش را بحث کرده ام:
"خوشبختانه در نتیجه تلاشهای اقتصاددانان موسوم به جریان اصلی در ایران، رویکرد علمی به علل تورم در کشور غالب شده و تقریبا تمامی اقتصاددانان و حتی سياستمداران از جناحهای مختلف به این جمع بندی رسیدهاند که «افزایش نقدینگی عامل مهم افزایش نرخ تورم است». این درک علمی و جهان شمول از پدیده تورم جایگزین تحلیلهای سنتیتر رایج که مبتنی بر عواملی همچون «اثرات روانی»، «تزریق پول به موارد مصرفی» و «بیانصافی تولیدکنندگان» بودهاند، شده است. تا اینجا امر مثبتی رخ داده است ولی اشکال کار این است که سطح بحثها فعلا در حد عبارتهای کلی متوقف شده و ریشه یابی مساله به لایههای پایینتر منتقل نشده است"
به عبارت دیگر تا این جای کار درست است که «افزایش نقدینگی ناشی از کسری بودجه (استقراض از بانک مرکزی) یا افزایش درآمدهای نفتی در بودجه (افزایش پایه پولی) باعث حرکت مثبت نرخ تورم ميشود»، ولی از زاویه سیاستگذاری درک موضوع در این حد معادل این توصیه سیاستی نیست که «کسری بودجه و تزریق درآمدهای نفتی را متوقف کنید تا تورم کنترل شود». توصیه سیاستی باید در پی این سوال نیز باشد که چه مکانیسمهایی در اقتصاد باید دستکاری شود تا توصیه سیاستی مدنظر در عمل اجرا شود.
درس مهمی که نظریه «انتخاب عمومی» به ما داده است، این است که وقتی به دنبال کاستیهای سیاستی هستیم، فورا به دنبال این سوال باشیم که «چه ساختار انگیزشی در نظام سیاسی وجود دارد که منجر به اتخاذ مداوم شکل خاصی از سیاستها ميشود؟». به عبارت دیگر تئوری انتخاب عمومی ميگوید که بسیاری از سياستمداران دقیقا ميدانند که از زاویه منافع عمومی کدام سیاست بهینه است ولی منافع گروههای ذينفع یا شکل نظام چانهزنی و تصمیمگيری منجر به انتخاب سیاستی ميشود که لزوما (حتی برای خود سياستمدار) «بهترین گزینه» نیست.
سوال کلیدی و کمتر پاسخ داده شده در اقتصاد ایران این است که چرا با این که تورم برای مردم آزاردهنده و طبعا برای دولتها عامل کاهش محبوبیت است، هیچ کدام از سه دولت آقایانهاشمی و خاتمی و احمدی نژاد در 18 سال گذشته موفق نشدهاند تا تورم را از مقدار مشخصی پایینتر بیاورند؟ این مشاهده ما را به سمت این سوال پیش ميبرد که چه ریشههایی در ساختار بودجه و تصمیمگيری دولت وجود دارد که مانع از آن ميشود که حتی اگر ارادهاي برای کنترل تورم وجود داشته باشد، در عمل توفیق آن چندان بالا نباشد؟
اگر ریشه تورم در شکاف 15 تا 30درصدی در هزینهها و درآمدهای دولت باشد، یک اراده قوی ميتواند با متوقف کردن «رشد» هزینههای سرانه به قیمت ثابت (و نه کاستن از هزینههای جاری) و تکیه بر افزایش درآمدهای دولت ناشی از رشد پایه مالیاتی (که خود تابع رشد اقتصادی کشور است) آهسته آهسته این شکاف را پر کرده و رشد نقدینگی و به تبع آن نرخ تورم را کنترل کند. با این همه چنین ارادهاي به سختی محقق ميشود و ریشه آن را باید در مکانیسم تصمیمگيری اقتصادی کشور جست و جو کرد که نهایتا خود را در سیاستهای تمامی دولتها ظاهر ميکند.
یک مثال بارز چنین مکانیسمی به مساله پیگیری مطالبات محلی و منطقهاي توسط نمایندگان مجلس برمی گردد. هر کدام از نمایندگان محترم با تمرکز بر منافع موکلان خود قصد دارند تا حداکثر امکانات موجود را برای شهر و منطقه خود جذب نموده و اعتباراتی را برای ساخت جاده و فرودگاه و پالایشگاه و بیمارستان و غیره در بودجه سالانه منظور نمایند. طبعا هر نمایندهاي وقتی به نیازهای نسبتا کوچک (در مقایسه با بودجه ملی) شهرستان محروم خود فکر ميکند سقف کلی بودجه ملی را در نظر نمیگيرد ولی جمع این نیازهای کوچک ممکن است بسیار بزرگتر از درآمدهای دولت باشد. در این بین دولت باید تصمیم بگیرد که آیا به قیمت ناراضی کردن نمایندگان شهرهای مختلف سقف جدی بر هزینههای بودجه اعمال کرده و با حذف برخی ردیف هزینههای درخواست شده تورم را کنترل نماید یا در عوض به قیمت ایجاد نارضایتی در جامعه حمایت نمایندگان مجلس (از هر دو جناح متبوع یا مخالف خود) را جلب نماید. نکته دیگری هم که نباید فراموش شود، این است که تدوین و اجرای بودجه بر عهده دولت است ولی این مجلس است که درآمدها و هزینههای بودجه را تصویب ميکند و لذا ميتواند با ملاحظه منافع نمایندگان حتی بر اراده دولت هم فایق آید. تجربه گذشته نشان ميدهد که نقطه تعادل این فرآیند چانه زنی نهایتا منجر به رشد مداوم هزینهها شده است.
در این بین فقدان استقلال بانک مرکزی و نبود ابزارهای مالی لازم برای مدیریت نقدینگی از طرف این بانک هم یکی از مکانیسمهای تعدیلكننده تورم را در نظام مدیریت اقتصادی کشور غیرفعال کرده است. یک بانک مرکزی فعال و مجهز به ابزارهای مبادله نقدینگی حال و آتی ميتواند با عکسالعمل به موقع دست به کاهش نقدینگی جامعه زده و نرخ تورم را کنترل کند. وابستگی بانک مرکزی به دولت امکان چنین مداخله مستقلی را در اقتصاد ایران تضعیف کرده است.
مورد فوق نمونهاي از موارد متعددی است که ميتوان از آن به عنوان ریشههای اقتصاد سیاسی تورم اسم برد و از زاویه حل مساله تورم جزو اولویتهای پژوهش سیاستگذاری در ایران است.
نظرات
Esmaeil :
Salam
agha Hamed
khili jaleb tahlil kardi. faghat yek chizi, ta jaee keh man midonam siasathaye pooli ra bank markazi dar dast darad va siasathaye Mali ra dolat.
shayad behtar bood mineveshti nabood abzarhaye pooli lazem baraye modiriat naghdinegi.
حامد: اسماعیل عزیز سلام و ممنون از دقت نظرت. حق با شما است شاید ابزار پولی کلمه بهتری باشد هر چند دقت بفرمایید که بخشی از مساله هم به خاطر اشتراک لفظی در زبان فارسی به وجود می آید. سیاست مالی Fiscal Policy و ابزارهای مالی Financial Instruments در زبان فارسی هر دو به کلمه "مالی" برگردانده می شوند حال آن که در انگلیسی دو لفظ جدا هستند و این اشتباه پیش نمی آید چرا که ابزارهای مالی اوراق قرضه (در تقسیم بندی عام) را هم در بر می گیرد. بانک مرکزی ما در ایران بخشی از ابزارهای سیاست پولی را دارد ولی مهم ترین چیزی که ندارد همین اوراق قرضه است که اطلاق لفظ ابزار مالی به آن خیلی اشتباه نیست.
Esmaeil - September 20, 2007 11:26 AM
:
BEBAKHSHID, SHOMA CHERA HAMISHE 29 SAL DARID?
Anonymous - September 20, 2007 04:32 PM
:
I think the problem with MPs bargaining over budget with the government is true in all countries, to some extents of course. If you accept that, all you can say is the ability of government to raise revenue through taxes and bonds determines the level of inflation and all the political economy stuff goes away!
Hamed: Ali, it is not exactly the same. In many western countries the bargaining is over the total expenses not for building a refinery in Abargu! When MPs bargain for small local projects it is much more possible that the total expenses goes much beyod in the revenues.
Moreover, the question is why a government can not raise tax revenue? I think this had its deep roots in the political economy, e.g. interest groups.
Anonymous - September 20, 2007 07:55 PM
Ali Shourideh :
The previous comment is mine!
Ali Shourideh - September 20, 2007 07:55 PM
مهدی :
مقدمه ات درسته ولی نتیجه ات کامل نیست. دلیل اصلی عدم کنترل هزینه های دولت این است که مردم اطلاعی از مکانیسم ایجاد تورم ندارند و سواد اقتصادیشان کم است. لذا سیاستهای عوامفریبانه مثل مبارزه با گرانفروشی هم باعث فرافکنی درباره عامل اصلی توذم می شود و هم برای دولتها محبوبیت کسب میکند.
البته دلایل ریشه دارتر دیگری هم وجود دارد که باشه برای یک فرصت دیگر.
حامد: منم نگفتم که نتایجم کامل است. گفتم موضوع باید از زاویه اقتصاد سیاسی واکاوی بشه و یک مثال هم از این تیپ مسایل آوردم.
ضمنا من خیلی نظرت را قبول ندارم اگر بپذیریم که تورم برای سیاست مدار هزینه دارد پس او سعی می کند به نحوی کنترلش کند ولی ساختار به گونه ای است که کنترل تورم برای سیاست مدار خیلی پر هزینه است.
مهدی - September 21, 2007 11:40 AM
مسعود :
میشه یک کمی راجع به روزنامه دنیای اقتصاد توضیح بدهی؟ ماموریتها و خط مشیهای اصلیش چی هست؟ به کدام جریانهای اقتصادی نزدیکتر هست؟
حامد: مسعود جان دنیای اقتصاد یک روزنامه طرف دار اقتصاد آزاد است و با تمام توان هم از این ایده حمایت می کند. کلا هم به جریان اقتصاد آزاد در ایران بسیار نزدیک است.
مسعود - September 21, 2007 12:45 PM
:
سلام،تو مقاله از افزايش پايه مالياتي براي كاهش شكاف درامدها و هزينه هاي دولت اسم بردين كه مسلماً سياست درستيه ،اما همين سياست ميتونه خيلي مشكلساز باشه.همونطور كه در يكي از كامنتهاي بالا ذكر شده سواد اقتصادي مردم در ايران متأسفانه خيلي پايينه،به همين دليل هست كه سياستهاي 100% اشتباهي مثل سهميه بندي بنزين (به جاي افزايش قيمت بنزين)هرچند در ابتدا با مقاومت شروع ميشه اما در نهايت از طرف افراد زيادي به عنوان شق القمر دولت نهم ياد ميشه.
بحث افزايش ژايه مالياتي و اصلآسامان دادن به نظام مالياتي،بحث كاملآدرست و به جاييه كه متأسفانهدر حال حاضر (با توجه به جميع سياستها و شعارهاي پوپوليستي دولت)مجالي براي اجرا نداره.
Anonymous - September 23, 2007 09:48 AM
ندا :
سلام،تو مقاله از افزايش پايه مالياتي براي كاهش شكاف درامدها و هزينه هاي دولت اسم بردين كه مسلماً سياست درستيه ،اما همين سياست ميتونه خيلي مشكلساز باشه.همونطور كه در يكي از كامنتهاي بالا ذكر شده سواد اقتصادي مردم در ايران متأسفانه خيلي پايينه،به همين دليل هست كه سياستهاي 100% اشتباهي مثل سهميه بندي بنزين (به جاي افزايش قيمت بنزين)هرچند در ابتدا با مقاومت و اعتراض شروع ميشه اما در نهايت از طرف افراد زيادي به عنوان شق القمر دولت نهم ياد ميشه.
بحث افزايش ژايه مالياتي و اصلآسامان دادن به نظام مالياتي،بحث كاملآدرست و به جاييه كه متأسفانه در حال حاضر (با توجه به جميع سياستها و شعارهاي پوپوليستي دولت)مجالي براي اجرا نداره.
ندا - September 23, 2007 09:49 AM
پاسخی به ندا :
البته افزایش پایه مالیاتی می تواند موثر باشد ولیکن باید نوع آن و مقصد نهایی تحمل بار مالیاتی مشخص و معین گردد. ای بسا وضع مالیات بر واحد تولید و انتقال ان به مصرف کننده به صورت افزایش قیمت بروز نماید. بنابراین در مواردی حتی کاهش مالیات و افزایش سود تولید بتواند با افزایش عرضه تورم را کاهش دهد. از طرفی اتهام پوپولیستی را به دولت و رد مطلق سیاست سهمیه بندی و تجویز افزایش قیمت را دلیل محکمی بر بی اطلاعی شما از مسائل مربوط به اقتصاد انرزی می دانم. رضا
پاسخی به ندا - September 23, 2007 12:07 PM
مرتضی :
-فریدمن تقریبا آخرین حرف تئوری تورم را زد: تورم همیشه و در همه جا یک پدیده پولی است. نکته این است که دقیقاً پول بخاطر چه چیزی رشد می کند. جریان اصلی مطالعات رشد نقدینگی و ارتباط تورم پاسخ آنر می دهند: کسری فزاینده دولت. فیشر و ایسترلی در مقاله 1991 جه خوب بیان می کنند که : تورم همیشه و در همه جا یک پدیده مالی است.
- مفهوم گذاره بالا این نیست که دولت نباید کسری بودجه داشته باشد. نکته این است که برخورداری از کسری بودجه بالا و انتظار استفاده دولت از seiniorage به تورم دامن می زند. بنابراین باید روش دیگری را برای تامین مالی جستجو کرد.
- و اما دلایل کسری بودجه، ساختار سیاسی و اقتصادی دولت در ایران همواره قدرتی را به ان داده که فارغ از حرکات دموکراتانه بسط و قبض نماید. در تشدید این شرایط نفت حرف اول و شاید هم آخر را می زند.
- تا زمانی که نفت درآمد دولت تلقی می شود، نمی توان انتظار کاهش کسری بودجه را داشت.
- و بالاخره نتایج جندان محکمی وجود ندارد که استقلال بانک مرکزی لزوماً به کاهش تورم منجر شود.
مرتضی - November 13, 2007 01:23 PM
xgjef okizjgyvl :
ndeuzgxc xbng mrfbxia nqmogxhyb mtdelrob brastozn tbfyan
xgjef okizjgyvl - December 5, 2007 10:18 AM
invicta watches :
Good site. Thank you.
invicta watches - February 3, 2008 04:34 PM
invicta watches :
Good site. Thank you.
invicta watches - February 3, 2008 04:35 PM
tiffany jewelry watches :
Cool site. Thank you.
tiffany jewelry watches - February 3, 2008 06:02 PM
tissot watches :
Useful site. Thank you:-)
tissot watches - February 3, 2008 06:42 PM
tissot watches :
Useful site. Thank you:-)
tissot watches - February 3, 2008 06:42 PM
tissot watches :
Nice site. Thanks!!
tissot watches - February 3, 2008 06:52 PM
casio women watches :
Useful site. Thanks!!!
casio women watches - February 4, 2008 02:10 AM
timex watches :
Useful site. Thank you!!!
timex watches - February 4, 2008 03:26 AM
watches invicta jewelry watches :
Useful site. Thank you:-)
watches invicta jewelry watches - February 4, 2008 04:17 AM
watches invicta jewelry watches :
Useful site. Thank you:-)
watches invicta jewelry watches - February 4, 2008 04:18 AM
men watches timex jewelry watches :
Useful site. Thanks.
men watches timex jewelry watches - February 4, 2008 04:24 AM
men watches timex jewelry watches :
Useful site. Thanks.
men watches timex jewelry watches - February 4, 2008 04:25 AM
distance education program :
Good site. Thank you!!!
distance education program - February 5, 2008 02:50 PM
distance education program :
Good site. Thank you!!!
distance education program - February 5, 2008 02:50 PM
education jobs :
Useful site. Thanks!!!
education jobs - February 5, 2008 04:20 PM
education jobs :
Useful site. Thanks!!!
education jobs - February 5, 2008 04:20 PM
education loan :
Useful site. Thank you!!
education loan - February 5, 2008 05:09 PM
education loan :
Good site. Thank you.
education loan - February 5, 2008 05:21 PM
cooking school :
Good site. Thanks:-)
cooking school - February 5, 2008 09:18 PM
cooking school :
Good site. Thanks:-)
cooking school - February 5, 2008 09:18 PM
vocational schools :
Good site. Thank you!
vocational schools - February 5, 2008 11:46 PM
culinary school :
Cool site. Thanks:-)
culinary school - February 6, 2008 01:18 AM
pharmacist education :
Useful site. Thanks.
pharmacist education - February 6, 2008 04:07 AM
pharmacist education :
Useful site. Thanks.
pharmacist education - February 6, 2008 04:07 AM
school loan consolidation :
Cool site. Thanks.
school loan consolidation - February 6, 2008 02:57 PM
school loan consolidation :
Cool site. Thanks.
school loan consolidation - February 6, 2008 03:00 PM
vocational schools :
Useful site. Thanks!!
vocational schools - February 6, 2008 06:52 PM
vocational schools :
Cool site. Thank you!!!
vocational schools - February 6, 2008 07:07 PM
vocational schools :
Cool site. Thank you!!!
vocational schools - February 6, 2008 07:08 PM
technical schools :
Cool site. Thank you:-)
technical schools - February 6, 2008 09:40 PM
education colleges :
Nice site. Thanks.
education colleges - February 6, 2008 10:35 PM
high school diploma :
Nice site. Thanks:-)
high school diploma - February 7, 2008 12:16 AM
distance education program :
Nice site. Thank you:-)
distance education program - February 7, 2008 02:18 AM
distance education program :
Cool site. Thank you:-)
distance education program - February 7, 2008 02:49 AM
distance education program :
Good site. Thank you!
distance education program - February 7, 2008 03:00 AM
distance education program :
Good site. Thank you!
distance education program - February 7, 2008 03:01 AM
education diploma :
Useful site. Thanks!
education diploma - February 7, 2008 05:10 AM
education diploma :
Good site. Thank you!!!
education diploma - February 7, 2008 05:26 AM
college of education :
Useful site. Thank you:-)
college of education - February 7, 2008 08:20 AM
college of education :
Useful site. Thank you:-)
college of education - February 7, 2008 08:20 AM
college of education :
Cool site. Thanks!!!
college of education - February 7, 2008 08:21 AM
education pharmacist :
Useful site. Thank you.
education pharmacist - February 7, 2008 03:00 PM
arizona department of education certification :
Useful site. Thanks:-)
arizona department of education certification - February 7, 2008 05:19 PM
cna distance education program :
Useful site. Thank you!
cna distance education program - February 8, 2008 05:02 AM
cna distance education program :
Useful site. Thank you!
cna distance education program - February 8, 2008 05:02 AM
special education program :
Nice site. Thank you:-)
special education program - February 8, 2008 05:56 AM
chase education loan :
Useful site. Thank you!!!
chase education loan - February 8, 2008 06:34 AM
cooking school :
Cool site. Thank you!
cooking school - February 8, 2008 09:43 AM
compare credit cards :
Nice site. Thanks.
compare credit cards - March 1, 2008 05:48 PM
compare credit cards :
Nice site. Thanks.
compare credit cards - March 1, 2008 05:49 PM
credit card :
Good site. Thank you!
credit card - March 1, 2008 07:39 PM
credit card :
Good site. Thank you!
credit card - March 1, 2008 07:39 PM
credit cards bad credit :
Nice site. Thank you!!!
credit cards bad credit - March 1, 2008 08:12 PM
credit cards :
Good site. Thanks!!
credit cards - March 1, 2008 09:32 PM
discover credit cards :
Nice site. Thank you.
discover credit cards - March 1, 2008 09:41 PM
discover credit cards :
Cool site. Thank you!
discover credit cards - March 1, 2008 10:22 PM
accept credit cards :
Cool site. Thank you!
accept credit cards - March 1, 2008 11:05 PM
امین :
با عرض سلام
راهنمایی درباره تجارت فارکس
چزوه کتاب برنامه
باتشکر
امین - March 31, 2008 10:56 AM