نرخ بهره و تورم
این بحث کاهش تورم در اثر کاهش نرخ بهره را اولین بار احمد توکلی مطرح کرد و متاسفانه الان فراگیر شده و کسی هم نمی پرسد که آیا اصلا حرف معتبری هست یا نه. در این سرمقاله سعی کرده ام که کمی راجع به اشتباهات نفهته در این استدلال توضیح بدهم:
در خبرهای هفته مجله اکونومیست آمده بود که بانک مرکزی چین به منظور مقابله با تورم در این کشور نرخ بهره كوتاهمدت را برای پنجمین بار طی سال میلادی جاری «افزایش» داده و به ۲۹/۷درصد رساند. این همان سیاستی است که علم اقتصاد برای مهار تورم در كوتاهمدت پیشنهاد میکند. دلیل موضوع این است که با افزایش نرخ بهره جذابیت مصرف در دوره فعلی و به تبع آن تقاضا و نرخ تورم کاهش مییابد.
این در حالی است که رییس جدید بانک مرکزی ایران در جلسهای که هفته گذشته در دفاع از طرح پیشنهادیاش برای تغییر مکانیسم نرخ بهره برگزار کرده بود، به صراحت این نقد گروهی از مخالفان را که «افزایش نرخ بهره باعث افزایش تورم میشود» پذیرفته و صرفا گفته است که باید برای این اثر منفی چارهای اندیشیده شود. به عبارت دیگر بانک مرکزی ایران در باب رابطه بین نرخ بهره و تورم باوری دارد که به کل با آن چیزی که ادبیات علم اقتصاد پیشنهاد میکند، متفاوت است.
در ادبیات اقتصادی مشهورترین رابطه بین نرخ بهره و تورم در درازمدت رابطه فیشر است که بیان میکند که نرخ ظاهری بهره همواره رابطهای با نرخ تورم در اقتصاد دارد. طبعا این رابطه میتواند علیتی از هر دو سو داشته باشد و لذا تحقیق پیرامون اين موضوع سالها یکی از دغدغههای اقتصاددانان بوده است. جالب است که اکثریت مطلق تحقیقات رابطه علیت را از سمت تورم به نرخ بهره می دانند و معتقدند که مردم با مشاهده نرخ تورم گذشته و انتظار عقلانی که از نرخ تورمهای آتی دارند، نرخ بهره را تعدیل کرده و اثر تورم را در آن لحاظ میکنند. به عبارت دیگر در بلندمدت این تورم است که نرخ بهره را تعیین میکند و نه برعکس.
از طرف دیگر، قاعده تیلور در اقتصاد که به عنوان یک فرمول ساده و سرانگشتی برای بانکهای مرکزی پیشنهاده شده است، استفاده از ابزارهای بازار پولی یعنی تغییر نرخ بهره كوتاهمدت را به عنوان مکانیسمی برای کاهش تورم در كوتاهمدت توصیه میکند. این قاعده میگوید که اگر تورم از مقدار موردنظر بیشتر بود، باید نرخ بهره «افزایش» یابد و اگر پایینتر از حد هدفگذاری شده بود نرخ بهره «کاهش» یابد تا تورم را افزایش دهد. به عبارت دیگر قاعده تیلور میگوید که نرخ بهره كوتاهمدت و تورم در جهتهای خلاف هم حرکت میکنند.
ملاحظه میشود که جهتی که قاعده تیلور توصیه میکند، درست در خلاف مسیری است که در چند سال اخیر در ایران مطرح شده است. در ایران از 4- 3 سال پیش که گروهی بحث کاهش دستوری نرخ بهره را مطرح کردند، یک استدلال در دفاع از این سیاست شکل گرفت که عنوان میکرد کاهش نرخ بهره باعث کاهش نرخ تورم میشود. متاسفانه این رابطه (به باور ما نادرست) آن قدر در محافل مختلف تکرار شده است که کمکم به صورت یک امر بدیهی برای سیاستگذاران و گروهی از استادان اقتصاد و روزنامهنگاران اقتصادی و نهایتا تشکلهای صنعتی (که از این رابطه به عنوان حربهای برای فشار بر دولت برای کاهش نرخ بهره استفاده میکنند) درآمده است. طبعا عدهای از بیان این رابطه منافعی دارند و بحثی راجع به آنها نیست، ولی عده قابل توجهی از افراد در جامعه ما با نیت خیر به این موضوع باور داشته و متاسفانه آن را مبنایی برای سیاستگذاری هم قرار میدهند، بیآن که از خود بپرسند که آیا حتی يك مقاله معتبر در اقتصاد وجود دارد که چنین رابطهای را تایید کند؟
درک این موضوع که چرا کاهش نرخ بهره تاثیر کاهنده روی نرخ تورم ندارد، خیلی مشکل نیست. برای این موضوع کافی است به اشکالات استدلال موافق این رابطه نگاهی بیاندازیم. استدلال کسانی که از سیاست کاهش دستوری نرخ بهره جهت کاهش نرخ تورم دفاع میکنند، این است که چون کاهش نرخ بهره باعث افزایش تولید میشود پس اثر ضدتورمی دارد. این استدلال هم در مقدمات و هم در نتیجه کلان دچار خطا است.
خطای اول این است که براساس وضعیت عرضه و تقاضای منابع مالی از بانکهای ایران کاهش نرخ بهره به مقادیر قبلی نه تنها تاثیر مثبت روی افزایش تولید ندارد، بلکه حتی باعث کاهش آن میشود. حتی در نرخ بهرههای 20درصد به بالا هم بانکهای ایرانی تا ریال آخر منابع مالی خود را به شرکتهای متقاضی وام میدهند و این نشان میدهد که حتی در این نرخ هم تقاضای کافی برای سرمایهگذاری صنعتی وجود دارد. کاهش نرخ بهره به مقادیر پایینتر صرفا باعث میشود تا شرکتهای ضعیفتر هم به صف متقاضیان وام بپیوندند و لذا متوسط کیفیت دریافتکنندگان وام کاهش یابد. با مقدار ثابتی از منابع مالی و شانس پایینتر برای موفقیت وامگیرنده نه تنها تولید افزایش نمییابد بلکه باید انتظار کاهش آن را هم داشت.
خطای دوم این است که این سیاست می خواهد تورم را که یک پدیده پولی و نتیجه تزریق قابل توجه نقدینگی جدید به جامعه است، با رشد چند درصدی تولید صنعتی کنترل کند. اگر به نرخ رشد اقتصاد در 20 سال گذشته دقت کنیم، می بینیم که اقتصاد ایران به طور متوسط کمتر از 5درصد در سال رشد داشته و سیاستهای دولت در موفقترین سالها (غیر از دو سال اول دوره سازندگی) حداکثر این نرخ را یک یا دو درصد تغییر میدهد. این در حالی است که سیاستهای مالی و پولی دولت ممکن است در یکسال 30 تا 50درصد نقدینگی جدید به جامعه تزریق کند که تفاوت آن با نرخ رشد اقتصاد به صورت تورم ظاهر میشود. قضاوت در این مورد سخت نیست که از زاویه کنترل تورم برای کاستن یکدرصد از نرخ تورم آیا کاستن یکدرصد از نقدینگی اضافه راحتتر و عملیتر است یا افزایش یکدرصد در رشد اقتصادی.
خطای سوم از اینجا ناشی میشود که بحث نرخ تورم را که یک پدیده مانا در اقتصاد است و به تغییرات سالانه مربوط می شود، با بحث جابهجایی در قیمت تمام شده (در اثر تغییر هزینه تجهیز مالی بنگاهها) خلط میکنند. تورم پدیدهای است که از رشد پیوسته و سال به سال قیمتها حکایت میکند حال آن که کاهش نرخ بهره (در خوش بینانهترین حالت) باعث یک افت در قیمت تمام شده یکسال شده و اثر آن در همان سال متوقف میشود.
خطای نهایی این است که تاثیر کاهش نرخ بهره روی رفتار مصرفی را نادیده میگیرد. کاهش نرخ بهره باعث تشویق مصرف مردم در دوره جاری و لذا افزایش تقاضا و فشار روی بخش عرضه میشود. اگر اقتصاد زیر ظرفیت خود فعال باشد، این امر باعث افزایش تولید میشود و اگر با محدودیت عرضه رو به رو باشیم، فشار تقاضا صرفا باعث افزایش سطح قیمتها (نرخ تورم) میشود.
به این ترتیب فرض افزایش نرخ تورم در اثر افزایش نرخ بهره نه به لحاظ علی در درازمدت معتبر است و نه جهت درستی را در كوتاهمدت پیشنهاد میکند.
نظرات
moareknejad :
az maten e zibayetan estefade kardam
mamnon
moareknejad - September 30, 2007 04:13 AM
pldn :
سلام
امروز می خوام از کلیه دوستانی که من براشون پیام گذاشتم توی وبلاگشون از همه نقاط دنیا یک تقاضا کنم و اون اینکه من دوتا کار انیمیشن انجام دادم که حدود 16 دقیقه است و هزینه ای که براش کردم حدود 15 میلیون تومان می باشه وچون با صدا و سیما قرارداد داشتم اونا زدن زیر قرارداد چون یکی از اونها می خواست که رشوه بهش بدم و من هم قبول نکردم و حالا می خوام این انیمیشن ها رو برای فروش و یا شرکت تو بعضی از جشنواره ها استفاده کنم . چون زبان انگلیسی و دیگر زبان ها رو زیاد بلد نیستم از دوستان خواهش دارم برای ینکه این مشکل من حل بشه به من در پیدا کردن مشتری و فروش این انیمیشن ها کمک کنند ممنون میشم
pldn - September 30, 2007 05:14 AM
حق پرست :
من مخالفتي با نظراتت ندارم ولي يك نكته را ناديده گرفتي و آن هم اينه كه كاهش نرخ بهره باعث افزايش نرخ بهره ي سرمايه گذاريهاي كوتاه مدت در بانكها شده. سال گذشته بانكهاي خصوصي و امسال بانكهاي دولتي اقدام به افزايش نرخ بهره سپرده هاي كوتاه مدت كردند. بنا به نظريات تو اين مطلب مي تونه باعث كاهش تورم بشه اينطور نيست؟
حامد: می دانی که از یک مشاهده نمی شه نتیجه گیری گرفت. من نمی توانم رابطه ای بین "افزایش نرخ بهره سپرده" در اثر "کاهش دستوری سود وام" برقرار کنم و بیشتر به تصادف شبیه است. تو توجیهی برای این رابطه داری؟
حق پرست - September 30, 2007 05:48 AM
ليشام :
براي من خيلي مفيد بود حامد جان. ممنون.
احتمالا خبر داري كه بانكها هم دارن خفن اوراق مشاركت ميفروشن كه به نظرم عملا اين كار رو به عنوان يك روش جايگزين به جاي سپردههاي بانكي ـ كه به طور دستوري سودشون كم شده ـ انجام ميدن. اگه ممكنه توضيح بده كه اوراق مشاركت كجاي داستانه؟
حامد: سلام لیشام جان. چشم سعی می کنم توضیح بدم. موضوع جالبی است. ضمنا یکی از دوستان هم در کامنت بعدی توضیحات مفیدی داده که نگاه بکن.
ليشام - September 30, 2007 09:49 AM
اسماعیل پ. :
حامد جان خیلی عالی بود
من نمی دانم این آقایان یا اصلا ااز اقتصاد چیزی نمی دانند یا دنبال منافع خاص خودشان هستند؟ در جواب آن دوستی که سوال کرده من با اجازه شما می نویسم که فروش اوراق مشارکت جزو سیاست های انقباطی است که باعث کاهش تورم می شود البته من از جزئیات در ایران خبر ندارم چون ممکن است این را هم طوری اعمال کنند که اصلا چیز دیگری باشد.
موفق باشی
اسماعیل پ. - September 30, 2007 10:47 AM
بهاره :
سرمقاله دنیای اقتصادت را ایمیل گروهی فرستادم برای دوستانم. هی هی! نتیجه اخلاقی اینکه بعضیا سر در نیاوردند و رفتم کلامی توضیح دادم که بله منظور این است که برای کاهش تورم باید نرخ بهره زیاد می شده اما اینها کم کرده اند اشتباها! خلاصه آخر نفهمیدم این بنده خدا فهمید چی گفتم یا نه. اون یکی هم که فهمیده بود از اول ایمیل را دیلیت کرد تا یک وقت دچار سندرم خود کشی نشود!من هم رفتم یک فاتحه خوندم برای جمیعمان که پولمان توی بانک است و سال دیگر شاید باهاش آدامس خروس نشان بتونم بخرم.
بهاره - September 30, 2007 12:01 PM
علی :
راجع به سخنرانی احمدی نژاد نمیخوای چیزی بگی؟؟
علی - September 30, 2007 12:30 PM
Navid :
Dear Hamed. There is no linear causal link in the world.. Be sure that there should be some effects from interest rate to inflation, (either positive or negative), however you can neglect the relation, if the delay embeded in the realtion is higher than the time period you are considering in your problem.
Navid - September 30, 2007 05:55 PM
:
http://www.bankofengland.co.uk/education/targettwopointzero/inflation/ratesAffectInflation.htm
Anonymous - September 30, 2007 07:14 PM
حق پرست :
حامد عزيز
من از بانكداري چيزي نمي دانم تو بگو چرا اينكار را ميكنند بعيد است كه از روي ديوانگي اينكار را كرده باشند
حامد: راستش من هرچی اخبار را خواندم واکنشی از این شکل از بانک های خصوصی ندیدم. همه تهدید کرده بودند که اگر نرخ بهره کم شود نرخ سود سپرده ها را کم خواهند کرد. این که یک سال این اتفاق بیفتد هنوز داده کافی برای نتیجه گیری علی نیست.
حق پرست - October 1, 2007 07:34 AM
دوست :
من از هر دوست عزيزي كه در اين زمينه تخصص و تجربه دارند درخواست ميكنم دو رشته سيستمهاي اقتصادي-اجتماعي و علوم اقتصادي (مقطع ارشد) را مقايسه كنند (اقاي قدوسي ببخشيد كه انقدر رك شد ) ممنون
دوست - October 1, 2007 02:17 PM
دوست :
من از هر دوست عزيزي كه در اين زمينه تخصص و تجربه دارند درخواست ميكنم دو رشته سيستمهاي اقتصادي-اجتماعي و علوم اقتصادي (مقطع ارشد) را مقايسه كنند (اقاي قدوسي ببخشيد كه انقدر رك شد ) ممنون
دوست - October 1, 2007 02:17 PM
ََََazin :
aghye ghodoosi man ye daneshjooye term 3 mohandesie sanaye hastam.donbale mozooe tahghigh vase eghtesad khord be site shoma barkhordam.koli chize mofid toosh peyda kardam.tashakor va khaste nabashid.
ََََazin - October 1, 2007 08:04 PM
:
كاهش نرخ بهره موجب كاهش تقاضاي پس انداز و افزايش تقاضاي معاملاتي پول مي شود و اين افزايش تقاضاي معاملاتي خود موجب افزايش تورم است نه كاهش آن.
Anonymous - October 2, 2007 08:37 AM
Morteza-Hoseini :
من سه نکته را لازم می بینم که توضیح بدهم:
1- بدیهی است که سیستم بانکی به طور اعم و بانکهای خصوصی به ویژه در شرایطی که نرخهای سود تسهیلات کاهش می یابند، مجبورند برای حفظ مارجین سود خودشان نرخ سود سپرده ها را کاهش داده و حتی Term Structure آنرا طوری تنظیم کنند که تمایل مردم به سمت سپرده های با سررسید کمتر و نرخهای کمتر بیشتر بشه. برای همین هم در سال 86 شاهد بودیم که در بعضی از بانکهای خصوصی، نرخ سود سپرده های 5 ساله کمتر از سپرده های یک ساله تعیین شده بود.توجه کنید که در طرح دولت هیچ الزامی به کاهش نرخ سود سپرده ها وجود ندارد اما چون چشم انداز آتی هم حاکی از کاهش این نرخ است، بدیهی است که بانکها به سمت قراردادهایی تمایل دارند که بتوانند نرخ آنها را در آینده راحت تر و سریعتر تغییر دهند که در مورد سپرده های بلندمدت چنین نیست. بنابراین کاهش نرخهای سود سپرده ها تعجب آور نیست و اتفاقا به همین دلیل هم بخشی از نقدینگی جامعه از بانکها خارج و به سمت بازارهای دیگه گسیل می شود.
2- متاسفانه هیچ گزارش مکتوب و مستدلی در توجیه کاهش نرخ سود توسط مراجع تصمیم گیری منتشر نشده و حداقل شاهدی بر ادعای سیاستگذاران مبنی بر اهمیت نرخ بهره در هزینه تمام شده وجود ندارد. حداقل لازم است که کشش هزینه نسبت به نرخ بهره در صنایع مختلف بررسی شود. با توجه به اینکه نقدینگی در دسترس فعالیتهای سرمایه گذاری های مولد در بخشهای اقتصادی همواره کم شده و تولیدکننده ها همیشه از کمبود نقدینگی رنج می برند، کاهش نرخ سود فقط اوضاع را خراب تر کرد.
3- سیاست انتشار اوراق مشارکت توسط بانک مرکزی آن هم با نرخ 15.5 درصدی، دقیقاً بدین معنی است که مجموعه بانک مرکزی به عنوان ارکان دولت به مشکل نقدینگی در دسترس اعتراف دارد و الا در شرایطی که بانکها مجبورند نرخهای سود سپرده ها را پایین بکشند چرا بانک مرکزی باید نرخ سود بالنسبه بیشتری برای اوراق مشارکت در نظر بگیره. در کجای دنیا، نرخ سود اوراق مشارکت یا قرضه ای که توسط نهادهای قانونی- خزانه داری و بانک مرکزی- چاپ می شود از نرخ سود بانکها بیشتر است؟
Morteza-Hoseini - October 2, 2007 10:24 AM
:
nazar khasy nadaram khobe
Anonymous - October 8, 2007 09:55 AM
پریسا :
سلام آقاحامد
وبلاگ جالبی دارین
من در مورد یکی از مباحث اقتصادی دچار مشکل شدم و امید دارم که شما بتونین کمکم کنین
من دارم در مورد این سئوال دنبال جواب میگردم
( توجیه تقعر منحنی امکانات تولید )
اگه نتونستین چیزی برام پیدا کنین. ممنون میشم بهم خبر بدین تا بدونم که مطلب منو خوندین
بای
پریسا - December 20, 2007 07:33 PM
:
velesh kon akhe che begim che nagim hamine ke hast hatman ye chizi midoonan ke daran hamchin mikonan man ke tavakolam be khodast va 2a mikonam khodaye nakarde jeloye baghie keshvar ha zaye nashim ke nemishim ishalla....
ghorbane hame emad
Anonymous - February 11, 2008 11:17 PM
compare credit cards :
Nice site. Thanks!!
compare credit cards - March 1, 2008 05:25 PM
credit card :
Cool site. Thanks.
credit card - March 1, 2008 08:10 PM
credit cards for people with bad credit :
Nice site. Thank you!!
credit cards for people with bad credit - March 1, 2008 09:34 PM
credit cards :
Useful site. Thanks!!
credit cards - March 1, 2008 09:39 PM
discover credit cards :
Useful site. Thank you!!
discover credit cards - March 1, 2008 10:04 PM
discover credit cards :
Nice site. Thanks!
discover credit cards - March 1, 2008 10:20 PM
discover credit cards :
Nice site. Thanks!
discover credit cards - March 1, 2008 10:21 PM
accept credit cards :
Useful site. Thank you!!
accept credit cards - March 1, 2008 10:51 PM
accept credit cards :
Useful site. Thank you!!
accept credit cards - March 1, 2008 10:51 PM
aquaspark :
I can’t stand the way some people express their mind – it sound terrible. Is a lot of cussing necessary, guys?
aquaspark - April 9, 2008 11:57 AM