از نویسنده مدعو: طراحی مکانیسم
دوستان خواسته بودند که مبحث طراحی مکانیسم ادامه یابد. من هم از دوست عزیزم فرشاد فاطمی که ماه های آخر دوره دکترای اقتصاد را در دانشگاه یو ال سی (لندن) می گذارند و در این حوزه تخصص دارد خواهش کردم که مطلب کوتاهی در این باب بنویسد. فرشاد هم لطف کرد و سریعا مطلب فشرده و آموزنده ای نوشت که می توانید در ادامه بخوانید :
"بعد از اعلام اسامی برندگان امسال جایزه اقتصادی نوبل که برای تلاشهای هورویج، مسکین و مایرسون در زمینه پایهگذاری تئوری طراحی مکانیزم به آنها اعطا شد، دوست عزیزم حامد قدوسی از من خواست تا چند جملهای در مورد معرفی طراحی مکانیزم برای وبلاگش بنویسم. اقتصاد خرد علم مطالعه رفتار آحاد جامعه است و معمولا برای این مطالعه فروضی در نظر گرفته میشود، برخی از این فروض در عالم واقع همواره صادق نیستند. در بیان ساده اقتصاددانان (و به طور خاص متخصصان نظریه بازیهای) در مبحث طراحی مکانیزم برآنند که روشهایی را بیافرینند که دستیابی به خروجیهای مورد نظر آنها را امکانپذیر سازد. در زیر با چند مثال سعی میکنم علاوه بر معرفی شاخههای مختلف طراحی مکانیزم، موضوع این شاخه از اقتصاد و آنکه آن خروجیها چه هستند را توضیح دهم:
اولین و سادهترین مثال، تصور حالتی است که یک کارفرما با دو نوع متفاوت از کارگران (یکی کارا و دیگر ناکارا) روبروست. اگر حاصل تلاش هر کارگر قابل مشاهده (Observable) و قابل اثبات (Verifiable) باشد، کارفرما مشکلی جهت تنظیم دو نوع متفاوت قرارداد با هر نوع از کارگران ندارد. حالا شرایطی را تصور کنید که دو نوع کارگر از یکدیگر قابل تمیز نیستند، کارفرما علاقمند خواهدبود که قراردادهای دوگانه را به صورتی تنظیم کند که در عین حال که هر دو کارگر همچنان تمایل به کارکردن دارند در عین حال هر کارگر قرارداد مناسب خود را انتخاب کند و تمایلی نداشته باشد که قراردادی را که برای کارگر دیگر طراحی شدهاست قبول کند. این شروع مبحثی است با عنوان تئوری قراردادها.
مثال دیگر تخصیص یک واحد غیرقابل تقسیم از کالایی است به یکی از چندین متقاضی که کالا برای هر یک از آنها ارزش متفاوتی از دیگران دارد. در شرایط وجود اطلاعات کامل، فروشنده مشابه یک انحصارگر عمل میکند و کالا را به خریداری که کالا را به بالاترین میزان ارزشگذاری میکند با قیمتی که تنها کمی از این ارزش کوچکتر است، میفروشد. اکنون حالتی را تصور کنید که ترجیحات هر خریدار تنها برای خود او آشکار است، در این حالت طراحی مکانیزم به بحث تئوری حراج ختم میشود. راهحل مسئله فوق با هدف دستیابی به این هدف که خریداران ترجیحات واقعی خود را آشکار کنند، مکانزیمی است که حراج قیمت دوم با پیشنهادهای مخفی (Second-Price Sealed Bid Auction) نامیده میشود و قانون آن بدین صورت است که هر خریدار پیشنهاد قیمت خود برای کالا را در پاکت دربسته ارائه میدهد و برنده کسی است که بیشترین پیشنهاد را ارائه داده است و او باید دومین بیشترین پیشنهاد را بپردازد (موضوع جالب آن که به سادگی میتوان نشان داد حاصل این مکانیزم معادل حراجهای متداول -که حراج انگلیسی خوانده میشوند- که طی آن افراد با افزایش قیمت در مقابل یکدیگر تلاش در به دست آوردن یک کالا دارند خواهد بود، البته به شرط برقرار بودن یک یا دو فرض سادهکننده). در تئوری حراجها همچنین در مورد اینکه اگر ارزش کالا برای هر خریدار تابعی از نظر سایر خریداران بود و یا حالتی که بیش از یک واحد کالا برای فروش ارائه میشود نیز میپردازد. به تصور من از لحاظ عمق تئوریک، بحث حراجها و قراردادها از جذابترین مباحث طراحی مکانیزم است.
شاخه دیگر طراحی مکانیزم، مبحث Matching است (در برخی از متنها ممکن است به عنوان طراحی بازار هم نامبرده شود، هرچند عنوان طراحی بازار موضوعات گستردهتری را دربرمیگیرد). مثال قریب به ذهن بازار ازدواج است. بازاری با تعداد متنابهی از عوامل با خصوصیاتی کیفی (توجه کنید که این خصوصیات لزوما دارای مفهوم ارزشی یکسان برای تمامی عوامل بازار نیستند) و هدف، ایجاد بیشترین تعداد پیوندهای دو به دو بین عوامل و همزمان دستیابی به کمترین انحراف بین خصوصیات است. فرض کنید در یک بازار ازدواج این خصوصیات قد، وزن، سایر مشخصات فردی هر شخص و انتظاراتی که او در مورد این مشخصات در شریک خود دارد باشد. هدف این خواهد بود که مجموع فاصله خصوصیات هر فرد با انتظاراتی که طرف مقابل دارد را به حداقل برسانیم.
در زمینه طراحی بازارها میتوانید به کارهای اَل راث (Al Roth) از دانشگاه هاروارد در زمینه تبادل کلیه نگاه بیاندازید. به طور خلاصه مشکلی که راث سعی در حل آن دارد از این قرار است: افراد فراوانی هستند که نیازمند پیوند کلیه هستند و در بسیاری از موارد یکی از بستگان آنها حاضر است یکی از کلیههای خود را به آنها بدهد، مشکل در اینجاست که در بسیاری از موارد کلیه این فرد با بدن گیرنده سازگاری ندارد (گروه خون و سازگاری بافتی). حال وقتی در نظر بگیریم که در آمریکا سالانه چندین هزار از این موارد وجود دارد و خرید و فروش اعضای بدن هم ممنوع است، این راه حل به نظر میرسد که چرا تلاش نکنیم در بین این جامعه از زوجها (دهنده - گیرنده)، دو زوج را پیدا کنیم که با وجودی که با هم قابل Match شدن نیستند، ولی دهنده هر زوج با گیرنده زوج دیگر سازگاری دارد. در اینجا موضوع انگیزههای دهندهها و گیرندهها وتیمهای پزشکی پیش میآید، مضاف بر آنکه سازگاری گروه خونی رابطهای یک یه یک نیست (فردی با گروه خونی A میتواند از گروههای A و O کلیه بگیرد ولی میتواند به گروههای A و AB کلیه بدهد). اگر موضوع برایتان جالب شد سری به سایت او بزنید. چند تا از مقالههای او مثل این یکی که برای نشریات پزشکی نوشته شدهاند، پیچیدگیهای ریاضی و فنی سایر مقالات را ندارند.
مثالهای دیگر طراحی مکانیزم روشهای تامین منابع کالاهای عمومی (Public Goods)، طراحی نظامهای رایگیری برای بیشینه سازی مطلوبیت اجتماعی و طراحی ساختارهایی که مانع از ائتلاف برخی از بازیگران که باعث کاهش مطلوبیت کل میگردد است. فکر میکنم حجم این نوشته بیشتر اندازه مورد نظر حامد برای یک پست شد، هر چند بسیاری از موضوعات بدون اشاره باقی ماند.
نظرات
امیر حسین :
با سلام
حامد جان و جماب فاطمی
ممنون ار این مطلب زیبا و آموزنده و جالبتون.مثالهای کاربردی زیبایی زده بودید.
چند سوال به ذهن من رسیده؟؟
1-برای فهمیدن علمی طراحی مکانیسم نیاز به چه پیش نیازهایی در اقتصاد هست؟؟؟یعنی اینکه چه دروسی رو باید از قبل باهاش آشنا باشیم؟؟؟
2-برای مطالعه عمیقتر علمی طراحی مکانیسم چه منابعی رو می تونید معرفی کنید؟؟البته مطمئن هستم که بعلت جدید بودن موضوع در ایران اصلا رفرنس فارسی نداشته باشیم.
در مجموع منظور من از این 2 سوال درخواست این راهنمایی بود که یک فرد علاقه مند در این موضوع چه باید بکند که بتونه به مطلب احاطه پیدا کنه؟؟(البته با یان پیش فرض که من تحصیلات آکادیمکم درباره اقتصاد نیست )
با تشکر
امیر حسین - October 18, 2007 08:47 AM
احمدرضا :
There's another nice survey paper on the issue by Matthew Jackson (now with Stanford):
http://www.stanford.edu/~jacksonm/mechtheo.pdf
احمدرضا - October 18, 2007 09:43 AM
قرار شبانه :
سلام
شما هنوز هم فعال ئید؟!!
بابا ما 4 تا وبلاگ عوض کردیم و کلی از این شاخه به اون شاخه پریدیم اما...
چی بگم والله.
متحیرم چه نامم..!
قرار شبانه - October 18, 2007 09:51 AM
اپاتان :
حامد جان سلام
راستش من دارم دنبال دانشگاه های خوب در زمینه "اقتصاد خرد" می کردم. این صفحه را دیدم:
http://www.econphd.net/rank/rmicro.htm راستش قاطی کردم.
لطف می کنی درباره "اقتصاد خرد" و گرایش هایش بیشتر بنویسی.
به ویژه زیر گرایش هایی که در آن صفحه نوشته، مثل:
General Equilibrium Theory
Noncooperative Games
Decision Theory
Information Economics
اپاتان - October 18, 2007 10:00 AM
اپاتان :
راستی حامد جان
فرشاد دانشگاه "یو سی ال" است نه "یو ال سی"
University College London
اپاتان - October 18, 2007 10:07 AM
محسن :
سلام آقا حامد
از شما و دوستتون ممنونم به خاطر این پست.
خیلی دلم میخواست در باره این موضوع بدونم.
راستش من دانشجوی نو پیای اقتصاد هستم، تازه ترم 3 رو شروع کردم و هنوز داریم با مبانی و تئوری های ساده اقتصاد آشنا میشیم.
به حر حال از آشنایی با شما و همه دوستان وبلاگ نویس اقتصادی خوشحالم و امید وارم حداقل بتونم با مطالعه وبلاگهای شما گوشه ای نیازهای اطلاعاتیم رو در این زمینه رفع کنم.
با آرزوی موفقیت برای همه دوستان در هر کجای دنیا...
محسن ( خلیج فارس - بوشهر)
محسن - October 18, 2007 12:15 PM
:
کتاب یا منبع مناسب و خوبی در مورد طراحی مکانیسم ها هست که معرفی کنی؟
Anonymous - October 19, 2007 11:17 AM
Farshad :
برای سطح تحصیلات تکمیلی فصل آخر کتاب
Mascollel, Whinston & Green
شروع خوبی است به خصوص آنکه مقدماتی که از تئوری بازیها لازم است نیز در همان کتاب پیدا می شود.
در مورد تئوری قراردادها:
The Theory of Incentives: The Principal-Agent Model (Paperback)
by Jean-Jacques Laffont (Author), David Martimort (Author)
در مورد حراج:
Auction Theory by Vijay Krishna
Farshad - October 19, 2007 12:51 PM
مریم :
درود بر شما! کمال تقدیر و تشکر را از شما دارم . برام مفید بوده.
مریم - October 20, 2007 07:49 AM
:
سلام مدتی است که از گوشه کنار درباره تکاور بودن آقا حامد چیزهای جالبی شنیده ام.به نظرم سرت درد می کنه برای این جور کارها ، خیلی خوشحالم که هنوز ادمایی مثل تو برای پیشرفت این کشور دل میسوزنند.
Anonymous - October 22, 2007 02:57 PM
:
سلام حامدجون مطالبت خيلي پايه بودند اميد وارم خودت هم پايةي خوبي باشي عزيز
Anonymous - January 3, 2008 01:45 PM