هزینه ریخته
زمان دانش جویی ما دفتر فوق برنامه دانش گاه سهمیه محدودی از بلیط جشن واره فیلم فجر را به دانش جوها می فروخت ولی بلیط جوری بود که فیلمش در زمان خرید معلوم نبود و زمانی قبل از پخش فیلم مشخص می شد (برای من یک بار کارتون تام و جری از آب درآمد). فرض کنید بلیطی را برای عصر جمعه به قیمت خیلی بالایی خریده اید و صبح جمعه می فهمید که فیلمش چندان دل چسب نیست. فرض کنید بلیط را هم نمی توانید پس بدهید یا به کس دیگری بفروشید لذا چه فیلم را ببینید و چه نبینید 10 هزار تومان قیمت بلیط فرضی از جیبتان رفته است. حال برای جمعه عصرتان دو گزینه دارید: بروید و فیلم را ببینید یا این که خانه بمانید و کتابی را که دوست دارید بخوانید. این را هم فرض کنید که در آن عصر جمعه خاص لذت خواندن آن کتاب بیش از دیدن آن فیلم خاص است. اگر شما باشید چه می کنید؟
احتمالا درصدی از ما گزینه تماشای فیلم را انتخاب می کنیم. توجیهش هم نسبتا ساده است: بابت فیلم پول داده ایم و حیف است که پولش هدر برود. حال آن که تصمیم عقلانی محض حکم می کند که پول داده شده را بی خیال شویم و آن روز عصر کتاب بخوانیم. ماجرا قضیه هزینه ریخته است. مثال دیگر می خواهید؟ در رستوران غذای گران قیمت سفارش داده ایم و در قاشق اول فهمیده ایم که اصلا غذای مطبوعی نیست و نخوردنش از خوردنش به تر است. ولی چون "پولش را داده ایم" تا آخر می خوریمش. (یک مقاله خوب برای خواندن)
هزینه ریخته به سادگی می گوید که منابعی (پول یا وقت یا ظرفیت های روحی) که قبلا صرف یک پروژه (یا حتی رابطه انسانی) شده است و قابل بازیابی نیست (یا تحت تاثیر رفتار آینده قرار نمی گیرد) نباید تصمیم ما را برای ادامه/پایان یک فعالیت تحت تاثیر قرار دهد. معیار عقلانی برای ادامه/پایان صرفا مقایسه "هزینه های اضافی برای ادامه" در مقابل "منافع ناشی از ادامه" است. اگر منافع بر هزینه غلبه کند باید ادامه داد و اگر غیر از این باشد باید متوقف شد ولو این که قبلا میلیون ها تومان پول صرف کرده باشیم. یک مثال ملموس دیگر برای ماجرا تصمیم گیری برای فروش سهامی است که در اختیار داریم. تصمیم برای نگهداری/فروش سهام کاملا مستقل از این تعیین می شود که سهام را به چه قیمتی خریده ایم به هر قیمتی هم خریده باشیم تصمیم برای فروش/نگهداشت صرفا باید تابع این باشد که آیا منافع آینده بزرگ تر از منافع امروز هست یا نه. می دانیم که خیلی از مردم لزوما این طور رفتار نمی کنند و چون سهام گروه سرمایه گذاری خنزر پنزر پارس را مثلا به 100 تومان خریده اند الان که قیمت شده 30 تومان و فردا هم قرار است بشود 25 تومان دست دست می کنند تا ببینید چه می شود.
مغلطه کنکورد نامی برای یکی از مثال های ماجرا است. (مستقل از این که مطمئن باشیم که مدعا درست است یا نه) مغلطه کنکورد به این نکته اشاره می کند که در میانه پروژه کنکورد دو کشور مشارکت کننده ( انگلیس و فرانسه) می دانستند که پروژه به لحاظ مالی شکست خورده است ولی "چون تا آن موقع پول زیادی خرج شده بود" توجیه می شد که باید مقداری بیش تر خرج شود تا پروژه تمام شود (به نظرتان قبلا چیزی در این رابطه در چای داغ نخوانده اید؟). چنین مغلطه ای معمولا توسط سیاست مدارانی که در باطلاق جنگ (مثلا جنگ ویتنام) گیر کرده اند و ادامه هزینه کردن برای جنگی که از اول اشتباه بوده را با اتکا به "هزینه هایی که تا این جا صرف شده" توجیه می کنند نیز به کار گرفته می شود.
ماجرا تحت نام تعهد غیرعقلانی هم نام گذاری شده است. این مطالعه مشهور نشان داد که پس از کنترل بقیه متغیرها بازی گرانی که در فرآیند خرید سالیانه بازی کنان بسکتبال رتبه های به تری داشته اند (احتمالا گران تر خریداری شده اند) زمان بیش تری در زمین بازی می کنند. یعنی حتی با وجود این که عمل کرد بازی گران پس از شروع کار در تیم معلوم می شود و معیار تصمیم گیری باید عمل کرد آشکارشده باشد باز تصمیم قبلی تاثیر خودش را دارد. مساله عاملیت را در این بین نباید نادیده گرفت. مدیران می دانند که اگر در میانه کار بر اساس معیار عقلانی تصمیم گیری شود پروژه ای که آن ها تصویب کرده بودند کنار گذاشته می شود و این برایشان جالب نیست (شاید باعث شود کارشان را از دست بدهند) لذا سعی می کنند تا حد امکان سازمان را به سمت ادامه وضع قبلی سوق دهند. این مقاله البته در نقد موضع قبلی سعی می کند توضیح عقلانی برای این پدیده ارائه دهد.
یک مکانیسم دیگر برای بروز ماجرا به تغییر در تخمین های احتمال بعد از اتخاذ تصمیم بر می گردد. این مقاله نشان می دهد که شرکت کنندگان در آزمایش برای یک پروژه مشابه با/بدون هزینه ریخته قبلی تخمین های متفاوتی از احتمال موفقیت را ارائه داده و لذا نظر متفاوتی برای هزینه کردن رقم یک سانی در دو حالت داشتند. این ماجرا در مطالعه دیگری هم تایید شده که کسانی که بلیط شرط بندی مسابقه اسب سواری را خریده بودند به نسبت کسانی که هنوز بلیط را نخریده بودند شانس بیش تری برای موفقیت خود قایل بودند.
من بیش تر روی جنبه های غیرعقلانی ماجرا تاکید کردم. هزینه ریخته در اقتصاد البته توجیهات عقلانی می یابد که یکی از مهم ترین آن ها ایجاد مکانیسم تعهد برای علامت دادن به رقبا است که فعلا به آن نمی پردازیم. (یک مقاله خوب).
پ.ن: ظاهرا برخی دوستان ترجمه "هزینه ریخته" را پسندیده اند. باید بگویم که این ترجمه از من نیست و آن را سال ها قبل از آقای پرویز بختیاری آموخته ام. من هم موافقم که معنی را بسیار خوب منتقل می کنم. مصداق همان دو ضرب المثل معروف "روغن ریخته به جوی باز نگردد" و "آب ریخته را نذر امام زاده کردن" :)
پ.ن: دوستانی که با جدیت به دو ضرب المثل قبلی اعتراض می کنند فراموش نکنند که از قدیم گفته اند : "فلفل نبین چه ریزه وانگهی دریا شود" :)
نظرات
:
خيلی جالب بود. از دو جهت :
اولا که خود اين مطلب جالب بود.
ثانيا بابت اين که فکر ميکنم اين اولين مطلب شما بود که به طور کامل فهميدم!.
Anonymous - November 4, 2007 12:17 PM
فرشاد :
حامد جان فقط یک نکته ریز در مورد بازیکنان بسکتبال (که تا حدودی برای مثال فروش سهام هم قابل تعمیم است) این است که قیمت فروش بازیکنان تابعی از هر دو عامل قیمت آنها در ابتدای فصل و میزان بازی کردن آنها در طول فصل است. بازی دادن به آنها در پاره ای از مواقع ممکن است به خاطر عامل دوم باشد.
فرشاد - November 4, 2007 02:12 PM
نوید :
مثل قضیه ی هسته ای ایران! ولی جالب مثال جالب این که مکدانلدز در دهه ی 90 ملیون ها دلار خرج محصول جدیدش-"پیتزا"-کرد، ولی وقتی دید که خرج دمدستگاه تولید پیتزا از سودش بیشتر می شه خیلی سریع تولیدش متوقف کرد.
نوید - November 4, 2007 03:35 PM
نوید :
مثل قضیه ی هسته ای ایران! ولی جالب مثال جالب این که مکدانلدز در دهه ی 90 ملیون ها دلار خرج محصول جدیدش-"پیتزا"-کرد، ولی وقتی دید که خرج دمدستگاه تولید پیتزا از سودش بیشتر می شه خیلی سریع تولیدش متوقف کرد.
نوید - November 4, 2007 03:36 PM
فروغ :
سلام حامد جان. نوشته بسیار خوبی بود. من به کرات بین مدیران، این را دیده ام که به خاطر حفظ ارزش نظر اول خود یا فکر اینکه حیف پولی ست که خرج کرده اند،تا به آخر راه رفته اند و ضرر بسیار زیادتری نسبت به توقف در میانه راه پرداخته اند.
مشابه این را بارهادرباره افراد ناواردی که سهام می خرند نیز دیده ام.طرف سهام خریده با انشاء الله و مشاء الله امیدوار است بلاخره سیر نزولی قیمت سهمش متوقف شود.
به نظر من اگر در کل زندگی بتوانیم با این دید زندگی کنیم که نسبت به آینده واقع بینانه فکر کنیم، جلوی ضرر را هرجا که متوجه شویم خواهیم گرفت.
مشابه این اشتباه در زندگی شخصی هم اتفاق می افتد.مثلا در مورد افرادی که می دانند ازدواج شان اشتباه بوده اما فکر می کنند شاید با آمدن فرزند مشکل حل شود.. یا کسی پس از یک سال یا دو سال می فهمد رشته تحصیلی مورد علاقه اش را انتخاب نکرده اما به صرف اینکه دو سال گذشته و پولی را هزینه کرده، به امید اینکه شاید روزی علاقه مند شود ادامه می دهد و تا پایان عمر افسوس می خورد.
مسئله این است که اصل مشکل ،یا به عبارتی اشتباه، را به عنوان یک واقعیت باید بپذیریم.
فروغ - November 4, 2007 05:38 PM
مرتضی :
1- مثل تیم استقلال که چون اول فصل پول گزافی را برای خرید برهانی داده با اینکه در هر بازی حداقل 5 موقعیت صد در صد گل را از دست داده و شاید عامل اصلی تیره روزیهای این تیم است، اما به خاطر همان هزینه اولیه، نمی خواهد اور از تیم کنار بگذارد.
2- از منظر اجتماعی شاید شناخت منطقی Sunk Cost چندان راحت نباشد. برخی فکر می کنند همین که مفهوم sunk cost را فهمیدند پس اگر روزی با همسرشان مشکل پیدا کردند پس برای اینکه همواره عوارض هزینه اولیه را به دنبال نکشند بهتر است کار را تمام کنند!
مرتضی - November 5, 2007 06:02 AM
جعفر خيرخواهان :
ممنون از اين معادل گذاري كه براي sunk cost گذاشتي و اميدوارم پذيرفتني بشود و جاي خودش را در متون باز كند. من برابرنهاد هزينه مستغرق يا غرق شده را انتخاب ميكردم و هيچ وقت خوشم نمي آمد اما هزينه ريخته (يا هزينه ريخته شده) با اينكه عاميانه به نظر مياد و لي معنا را به خوبي ميرساند و اين ضرب المثل «روغن ريخته را نظر امامزاده كردن» هم را هم تداعي مي كند.
ما اگر بتوانيم همين اصلاحات علمي كه هر روز در سطح دنيا توليد ميشود را معادلگذاري فارسي بكنيم و معنايش را بفهيم خيلي هنر كرديم فتح قله هاي علم و دانش پيشكش.
شرط مي بندم اگر از 10 استاد اقتصاد در ايران معناي اين واژه را بپرسي يك نفر هم به زور بفهمد منظور چيست.
جعفر خيرخواهان - November 5, 2007 08:11 AM
جعفر خيرخواهان :
نذر اشتباه تايپ شد:
ضرب المثل «روغن ريخته را نذر امامزاده كردن»
جعفر خيرخواهان - November 5, 2007 08:13 AM
:
سلام حامد قدوسی عزیز، آقا من یک ایمیل در مورد فاینانس و چیزهای دیگر برای شما فرستادم. رسید؟
Anonymous - November 5, 2007 09:06 AM
نگین :
فرشته ها وجود دارند اما چون بعضی وقتها بال ندارن ما بهشون میگیم دوست!
سلام دوست عزیز :
وبلاگ زیبایی دارین . و جالب
امید وارم تو کارتون موفق باشین
به منم سر بزن خوشحال می شم
من شما رو لینک کردم شما هم دوست داشنتی این کارو بکن امیدوارم دوستای خوبی واسه هم باشیم
منتظرم یاحق
نگین - November 5, 2007 11:00 AM
:
این «هزینهی ریختهشده» من رو یاد «اصل بهینهگی» (+) در «برنامهریزی پویا» میندازه.
حامد: یک جورهایی شبیه هستند. نکته جالبی بود.
Anonymous - November 5, 2007 11:01 AM
بهاره :
نوشتی: معیار عقلانی برای ادامه/پایان صرفا مقایسه "هزینه های اضافی برای ادامه" در مقابل "منافع ناشی از ادامه" است.
خوببه نظرم این کمی ناقص هست چون یک گاهی "هزینه های ناشی از عدم ادامه" هم وجود دارد. البته در تعریف هزینه ریخته خللی وارد نمی شود چون نوشتی "منابعی (پول یا وقت یا ظرفیت های روحی) که قبلا صرف یک پروژه (یا حتی رابطه انسانی) شده است و قابل بازیابی نیست (یا تحت تاثیر رفتار آینده قرار نمی گیرد) نباید تصمیم ما را برای ادامه/پایان یک فعالیت تحت تاثیر قرار دهد" در واقع قضیه فقط می گوید چه معیاری را در تصمیم گیری دخالت ندهیم.
بهاره - November 5, 2007 02:10 PM
بهاره :
به نظرم گاهی هزینه های عدم ادامه با منافع ادامه برابر نیست. یعنی ادامه کار و عدم ادامه کار متمم هم نیستند. یعنی ما 4 معیار را باید بررسی کنیم نه 2 معیار را.
بهاره - November 5, 2007 02:14 PM
پويان :
سلام، من هم بسيار از معادل سازي تو لذت بردم. ما از عبارت "هزينه از دست رفته" استفاده مي كرديم
پويان - November 5, 2007 02:17 PM
بهاره :
بهتر است بنویسم نتایج ادامه کار و نتای عدم ادامه کار متمم هم نیستند.
حامد: هستند. گفتیم منافع و هزینه حاشیه ای ادامه کار. اگر ادامه دهم آن هزینه ها ظاهر نمی شوند و لذا منافع - هزینه های حالت اول را دارم. اگر ادامه ندهم یک سری منافع دارم ولی هزینه هام بزرگ تر شده است. هر کدام بر دیگری چربید انتخاب می شود.
بهاره - November 5, 2007 02:18 PM
بهاره :
من هم از اسم هزینه ریخته خوشم آمد. با دیدنش فورا مفهوم به ذهن می آید.
بهاره - November 5, 2007 02:25 PM
پیش بهار :
حامد جان جای دو کلمه روغن و آب را در دو ضرب المثل آخر متن درست کن. جا به جا نوشتی
این جوری می گویند طرف آب و روغن قاطی کرده !!!!!
پیش بهار - November 5, 2007 05:20 PM
جعفر خيرخواهان :
خطاب به پويان
اگر اين احتمال و خطر نبود كه استفاده از هزينه از دست رفته با هزينه فرصت از دست رفته اشتباه نشود ميتوانست معادل خوبي باشد كه معنايي كاملا متضاد هم دارند.
به اين معنا كه در هزينه فرصت از دست رفته، شما هنوز فرصت و حق انتخاب داريد در حاليكه كه در هزينه «ريخته» واقعا هيچ فرصت و انتخابي نداريد چرا كه مربوط به گذشته است و از دست رفته است!
جعفر خيرخواهان - November 5, 2007 06:02 PM
جعفر خيرخواهان :
خطاب به پويان
اگر اين احتمال و خطر نبود كه استفاده از هزينه از دست رفته با هزينه فرصت از دست رفته اشتباه نشود ميتوانست معادل خوبي باشد كه معنايي كاملا متضاد هم دارند.
به اين معنا كه در هزينه فرصت از دست رفته، شما هنوز فرصت و حق انتخاب داريد در حاليكه كه در هزينه «ريخته» واقعا هيچ فرصت و انتخابي نداريد چرا كه مربوط به گذشته است و از دست رفته است!
جعفر خيرخواهان - November 5, 2007 06:02 PM
احمدسیف :
حامد عزیز: برای sunk cost ازاین معادل ها هم در فارسی استفاده شده است: «هزینه به حساب رفته»، « هزینه مستهلک»، « هزینه نابرگشتنی»، «هزینه اولیه نابرگشتنی تولید»، « هزینه غیر مستمر». راستی حامد برای یک کتاب هم کمی تبلیغ بکنم این جا: « واژگان اقتصاد و زمینه های وابسته»، گردآوری و تدوین: کاظم فرهادی، تهران 1371: کاظم فرهادی زحمت جانانه ای کشیده است برای جمع آوری واژگانی که مترجمان ایرانی در گذر سالیان بکار برده اند. فکر می کنم بد نیست نگاهی به آن بیندازی.من این معادل ها را از این کتاب کش رفته ام.
احمدسیف - November 5, 2007 06:53 PM
حورا لواسانی :
من 2 سال در رشته دیگری تحصیل کرده بودم که انصراف دادم و دوباره کنکور دادم تا اقتصاد بخوانم. دلم را هم به هزیته ریخته 2 سال خوش نکردم!
من هم از این معادل سازی انجام شده خیلی خوشم آمد. معادل سازی اقتصادی ای که اینقدر به زندگی نزدیک است.
تنها ایرادی هم که در این پست دیدم جابجایی کلمات در آن دو ضرب المثل پایانی بود و اشتباه ط در باطلاق!
حورا لواسانی - November 6, 2007 11:53 AM
يك انسان معمولي :
شما را لينكيدم تا خدمتي در توسعه مملكت مون كرده باشيم!!!
بفرما كافيميكس!!!
يك انسان معمولي - November 6, 2007 12:23 PM
باران محسنی :
سلام
مهمان وویجر م یشوید؟؟؟
باران محسنی - November 6, 2007 01:50 PM
:
کاربرد مفهوم هزینه ی ریخته در مساله ی سهام خیلی جالب بود. تا حالا مساله را از این زاویه نگاه نکرده بودم
Anonymous - November 7, 2007 09:01 AM
:
سلام.ببخشید که سوالم ارتباطی با مطلب نوشته شده نداره.راهی جز اینجا برای پرسشم پیدا نکردم.من تصمیم MBAارشد شرکت کنم دارم امسال کارشناسی MBA و ریاضی عمومی 1 و 2 ودرسی به نام "استعداد و آمادگی تحصیلی ویپه رشته مدیریت" را امتحان بدم.می خواستم اگر کتاب خاصی در هر مورد مد نظرتون هست را معرفی کنید و هر راهنمایی مفیدی که منجر به موفقیت بیشتر بشه /
با سپاس.
Anonymous - November 7, 2007 09:27 AM
س م :
سلام
در كتاب "انتخابهاي هوشمندانه" كه اثر سه صاحبنظر آمريكايي در خصوص تصميمگيريه، اين بحث به طور مفصل در يك فصل با عنوان تلههاي تصميمگيري باز شده. ما در ترجمه از اون به عنوان تلهي هزينهي از دست رفته ياد كرديم.
من فكر ميكنم خيلي از دانشجوهاي پزشكي از ترم دوم به بعد دچار همين تله ميشن. اما دانشجوهايي رو هم ديدم كه تونستن از اين تله به سلامت فرار كنن. دست مريزاد.
س م - November 7, 2007 10:13 AM
رشيدي :
حامد جان اين مطلبت واقعا چسبيد واز اين كه براي فهم مطلب از مثال هاي زيادي كردي متشكرم.
رشيدي - November 7, 2007 11:06 AM
:
با سلام
بحث خوبي را با سبکي عالي مطرح کرده ايد . براي من هم که با علم اقتصادآشنايي ندارم نيز واضح و قابل استفاده بود .
به نظر من جاي بحث در مورد " پارامترهايي که بايد براي محاسبه هزينه ريخته در نظر گرفت " در اين نوشته تان خالي است .
Anonymous - November 8, 2007 09:46 PM
سيفي نيا :
با سلام
بحث خوبي را با سبکي عالي مطرح کرده ايد . براي من هم که با علم اقتصادآشنايي ندارم نيز واضح و قابل استفاده بود .
به نظر من جاي بحث در مورد " پارامترهايي که بايد براي محاسبه هزينه ريخته در نظر گرفت " در اين نوشته تان خالي است .
سيفي نيا - November 8, 2007 09:48 PM
علی :
آقا حامد! چرا ضرب المثل ها رو خراب میکنید؟
از قدیم گفتن: "فلفل نبین چه ریزه/ بشکن بریز تو آبگوشت / وانگهی دریا شود
در ضمن این مثال سینما و کتاب که اول اوردی از خودتون بود یا اون هم نقل بود؟
خوش باشی
علی - November 9, 2007 01:18 AM
Mehdi E :
کاناداييها اين مساله را می دانستند. وقتی برايشان مشخص شد که ساخت هواپيمای اروو توجيه اقتصادی ندارد، پروژه اش را متوقف کردند و پروتوتايپهايش را بريدند و به فلز قراضه تبديل کردند.
Mehdi E - November 9, 2007 07:30 AM
Ali :
Dear Hamed
I like the you explained the sunk cost I think you can continue it with explaning some othe concepts in this area such
as IRR and NPV and so on
Ali - November 10, 2007 08:27 AM
عباسی :
در بعضی موارد مثل مثال بسکتبال ،این گونه تصمیم گیری برای آینده به این دلیل است که شما اطلاعات کافی ندارید ونمی توانید درست تصمیم بگیرید. پس بازیکن گران قیمت را بازی می دهید تا احتمال موفقیتتان را افزایش دهید
عباسی - November 19, 2007 11:18 AM
mbxfd bsdhgi :
wsrpij pvsc xywhajrf devit nlcd gnuywsdha ktnjxglsf
mbxfd bsdhgi - December 24, 2007 11:44 AM
roseola :
جالب بود . حالا دارم سعی می کنم به زندگی شخصی خودم تعمیمش بدهم . گمانم بخاطر همین هزینه ریخته کارهای زیادی را به اشتباه ادامه داده باشم .
roseola - January 12, 2008 11:39 AM
soulmate :
مطلب یه طرف، طنازی آخر مطلب با ضرب المثل ها محشر بود
soulmate - January 17, 2008 12:28 AM
rolex watches :
Nice site. Thank you!
rolex watches - February 3, 2008 12:38 PM
rolex watches :
Cool site. Thanks!
rolex watches - February 3, 2008 12:43 PM
rolex watches :
Useful site. Thank you:-)
rolex watches - February 3, 2008 12:56 PM
rolex watches :
Useful site. Thank you:-)
rolex watches - February 3, 2008 12:57 PM
rolex jewelry watches :
Nice site. Thanks!
rolex jewelry watches - February 3, 2008 03:03 PM
casio watches :
Useful site. Thanks.
casio watches - February 3, 2008 03:43 PM
invicta watches :
Useful site. Thanks!!
invicta watches - February 3, 2008 04:22 PM
invicta watches :
Useful site. Thanks!!
invicta watches - February 3, 2008 04:22 PM
tiffany jewelry watches :
Useful site. Thanks!
tiffany jewelry watches - February 3, 2008 06:21 PM
tissot watches :
Cool site. Thank you!
tissot watches - February 3, 2008 07:03 PM
watches seiko :
Useful site. Thank you!
watches seiko - February 3, 2008 07:30 PM
watches seiko :
Useful site. Thank you!
watches seiko - February 3, 2008 07:30 PM
rolex watches vintage jewelry watches :
Useful site. Thanks!
rolex watches vintage jewelry watches - February 4, 2008 01:20 AM
casio pathfinder jewelry watches :
Useful site. Thanks!!!
casio pathfinder jewelry watches - February 4, 2008 02:27 AM
casio pathfinder jewelry watches :
Useful site. Thanks!!!
casio pathfinder jewelry watches - February 4, 2008 02:28 AM
education diploma :
Useful site. Thank you!
education diploma - February 5, 2008 01:34 PM
distance education program :
Good site. Thanks!!
distance education program - February 5, 2008 03:01 PM
education jobs :
Useful site. Thanks:-)
education jobs - February 5, 2008 03:58 PM
school loan :
Good site. Thank you.
school loan - February 5, 2008 08:08 PM
cooking school :
Useful site. Thank you!
cooking school - February 5, 2008 08:52 PM
school fund raiser :
Useful site. Thanks:-)
school fund raiser - February 6, 2008 02:10 AM
pharmacist education :
Cool site. Thanks!
pharmacist education - February 6, 2008 03:29 AM
pharmacist education :
Useful site. Thanks!!
pharmacist education - February 6, 2008 03:33 AM
pharmacist education :
Cool site. Thank you!
pharmacist education - February 6, 2008 03:35 AM
pharmacist education :
Good site. Thanks.
pharmacist education - February 6, 2008 03:36 AM
program education :
Useful site. Thanks!!!
program education - February 6, 2008 06:18 AM
school loan consolidation :
Cool site. Thank you!!!
school loan consolidation - February 6, 2008 06:13 PM
culinary school :
Good site. Thanks!!
culinary school - February 6, 2008 08:12 PM
technical schools :
Nice site. Thanks.
technical schools - February 6, 2008 08:29 PM
technical schools :
Cool site. Thanks:-)
technical schools - February 6, 2008 09:25 PM
technical schools :
Cool site. Thanks:-)
technical schools - February 6, 2008 09:25 PM
high school diploma :
Good site. Thanks:-)
high school diploma - February 6, 2008 11:53 PM
florida traffic school :
Good site. Thank you!
florida traffic school - February 7, 2008 12:35 AM
distance education program :
Nice site. Thank you.
distance education program - February 7, 2008 02:57 AM
arizona department of education :
Useful site. Thank you:-)
arizona department of education - February 7, 2008 03:06 AM
education diploma :
Nice site. Thank you!
education diploma - February 7, 2008 05:02 AM
education diploma :
Nice site. Thank you!
education diploma - February 7, 2008 05:03 AM
education diploma :
Good site. Thank you!
education diploma - February 7, 2008 05:46 AM
education jobs :
Nice site. Thank you!
education jobs - February 7, 2008 06:52 AM
online education course :
Good site. Thanks!!
online education course - February 7, 2008 09:13 AM
consolidation in loan school blogspot.com :
Useful site. Thanks:-)
consolidation in loan school blogspot.com - February 7, 2008 12:25 PM
culinary schools in texas :
Useful site. Thanks:-)
culinary schools in texas - February 7, 2008 01:05 PM
culinary schools in texas :
Useful site. Thanks:-)
culinary schools in texas - February 7, 2008 01:06 PM
technical high schools :
Useful site. Thanks.
technical high schools - February 7, 2008 01:29 PM
easy fund made raiser school :
Useful site. Thank you.
easy fund made raiser school - February 7, 2008 02:07 PM
pharmacist continuing education credit :
Useful site. Thank you:-)
pharmacist continuing education credit - February 7, 2008 04:23 PM
general education diploma records :
Useful site. Thanks.
general education diploma records - February 7, 2008 06:01 PM
us department of education direct loan servicing :
Useful site. Thank you.
us department of education direct loan servicing - February 7, 2008 07:07 PM
school technical training :
Useful site. Thank you!
school technical training - February 8, 2008 12:24 AM
diploma high home school :
Useful site. Thanks.
diploma high home school - February 8, 2008 01:26 AM
education loan :
Nice site. Thank you.
education loan - February 8, 2008 08:50 AM
education colleges :
Useful site. Thank you!!!
education colleges - February 8, 2008 09:24 AM
chase credit cards :
Nice site. Thank you.
chase credit cards - March 1, 2008 04:01 PM
chase credit cards :
Nice site. Thank you.
chase credit cards - March 1, 2008 04:01 PM
citi credit cards :
Cool site. Thank you!
citi credit cards - March 1, 2008 04:21 PM
compare credit cards :
Useful site. Thank you.
compare credit cards - March 1, 2008 05:12 PM
credit cards for poor credit :
Cool site. Thank you.
credit cards for poor credit - March 1, 2008 05:25 PM
credit cards for poor credit :
Cool site. Thank you.
credit cards for poor credit - March 1, 2008 05:25 PM
credit cards for poor credit :
Nice site. Thanks!!!
credit cards for poor credit - March 1, 2008 05:54 PM
capital one credit cards :
Good site. Thanks!!!
capital one credit cards - March 1, 2008 06:59 PM
credit rating :
Cool site. Thank you.
credit rating - March 1, 2008 07:15 PM
credit card :
Cool site. Thank you:-)
credit card - March 1, 2008 07:54 PM
credit cards for people with bad credit :
Useful site. Thanks!!!
credit cards for people with bad credit - March 1, 2008 08:31 PM
credit cards for people with bad credit :
Useful site. Thanks!!!
credit cards for people with bad credit - March 1, 2008 08:32 PM
credit cards bad credit :
Nice site. Thanks.
credit cards bad credit - March 1, 2008 09:10 PM
amir :
salam
tu hozeye eqtesad kamelan doroste, vali tu sayere hozeha be in rahati nemishe hokm dad, tu dalsafe besh migan REDUCTION ya taghlil, in negah adam ro taaghlil mide be ye mishin hesabe hazine-forsat,
age adama inturi budan ya intori behtare bashan, dige jayee baraye adabiat va film o musighi mimund?
adam dar kenar aghl , ehsas ham dare, khoshbakhtane ya badbakhtane budanesh ba khodete!
amir - March 9, 2009 10:06 AM
:
فلفل نبین
Anonymous - March 17, 2009 08:12 PM
الناز :
خیلی بد بود
الناز - October 11, 2009 10:43 AM
m :
خيلي خوب و واضح بود. جالب و شيرين!
خيلي ممنون؛ تو تحقيقم از نوشته هاتون استفاده ميكنم.
m - October 11, 2009 08:51 PM
Blogging To The Bank :
Just within a couple of days, I already paid for the book and then some.
Blogging To The Bank - July 31, 2010 10:43 AM
laptop computer :
Shopping online save your time and efforts and provides you with oodles of options.
laptop computer - August 1, 2010 05:41 AM
blog hatter :
I was looking for some topic related internet sites and I found your site through Google. I like the articles and will add this link to my database.
blog hatter - August 1, 2010 08:59 AM
hot avatars :
Yikes this really takes me back, i've been wondering about this for a while.
hot avatars - August 31, 2010 04:10 PM
PBqtCK :
qNvtnbGC
PBqtCK - August 31, 2010 09:53 PM