دکترین شوک و اقتصاد سیاسی رفورم
آق بهمن اخیرا پستی در معرفی کتاب پر فروش نائومی کلاین "دکترین شوک" نوشته است. همین یک ماه پیش این خواهرمان کتاب را به عنوان هدیه تولد به من داده بود و من الان دارم می خوانمش و امیدوارم وقتی تمامش کردم نقدی روی متدولوژی تحلیل و اعتبار نتیجه گیری آن بنویسم. در این فاصله می خواهم موضوعی را مطرح کنم که ارتباط مستقیم با موضوع کتاب کلاین است و زمینه را برای بحث بعدی آماده می کند.
اقتصاد سیاسی اصلاحات اقتصادی! این مفهومی بود که در دهه 90 روی آن بحث جدی بود و هنوز هم ادامه دارد. اگر حافظه ام اشتباه نکند دکتر طبیبیان و دکتر فرجادی کتابی را در همین رابطه ترجمه کرده اند که البته خیلی مطرح نشده است. بحث اصلی اقتصاد سیاسی اصلاحات این است که چه عاملی باعث می شود که یک اصلاح عمیق در ساختار اقتصادی که نهایتا اکثریت جامعه از منافع آن بهره مند خواهند شد نمی تواند حمایت عمومی را جلب کند و هیچ وقت اجرا نمی شود یا اجرای آن به تعویق می افتد؟ بگذارید دو تا مثال بزنم:
1) اصلاح نظام یارانه غذا در بسیاری از کشورهای جهان سوم و یا بحث یارانه بنزین در کشور ما را در نظر بگیرید. با انواع استدلال هایی که می شود احتمالا عده زیادی قانع می شوند که قطع این یارانه ها و تخصیص آن ها به مصارف دیگر ممکن است به نفع جامعه باشد ولی آیا می توانید تصور کنید که حزبی بتواند شعار "گران کردن قیمت بنزین" را جزو برنامه های انتخاباتی خود ذکر کند و رای بیاورد؟ در واقع جامعه از تعادل فعلی راضی است و بعید به نظر می رسد که هیچ حزبی بتواند شعار اصلی خود را بر مبنای این نوع اصلاحات قرار دهد.
2) نظام آموزش عالی در بسیاری کشورهای اروپایی ناکارآمد است. دولت های اروپایی بودجه سنگینی برای بخش آموزش عالی صرف می کنند ولی بازده تحقیقات در این کشورها در قیاس با کشوری مثل ایالات متحده خیلی پایین تر است. نظام آموزش عالی در اکثر این کشورها (مثلا فرانسه یا اتریش) بر اساس اصل "دست رسی همه گان به آموزش عالی" اداره می شود که معنی آن حذف دو عنصر مشخص از دانش گاه های بخش عمومی است: شهریه و امتحان ورودی. حال فرض کنید که دولتی بخواهد اصلاحات عمیق در این بخش اجرا کند (مثلا مشابه اصلاحات خانم تاچر در دهه70 و 80) و مثلا سعی کند تا با مکانیسم هایی ورودی آموزش عالی را در مقاطعی محدود کرده و نوعی نظام گزینش رقابتی برقرار کرده و بخشی از هزینه تحصیل را هم در درازمدت از دانش جو دریافت کند. نتیجه چه خواهد بود؟ احتمالا شورش های گسترده توسط دانش جویان غیور فرانسوی (شور و هیجان همه مخالفان لیبرال دموکراسی در سراسر جهان خصوصا ایران از این خیزش عظیم را هم تصور کنید) و عقب نشینی دولت از تصمیمش. مجله اکونومیست سال گذشته مقاله جالبی در این باب داشت که با این که همه می دانند نظام آموزش عالی فرانسه باید اصلاح شود ولی کسی جرات شروع چنین اصلاحاتی را ندارد.
توضیحات متعددی هم برای موضوع ارائه شده است. یک توضیح این است که تعهد دولت مجری اصلاحات معتبر نیست و رای دهندگان مطمئن نیستند که اگر اصلاحات انجام شد دولت به بازتوزیع منافع ناشی از اصلاح پای بند بماند و این منافع را در جای دیگری هزینه نکند. توضیح دیگر این که هزینه راضی کردن بازندگان اصلاح ممکن است آن قدر زیاد باشد که برخی از برندگان را تبدیل به بازنده کند و لذا حمایت آنان را از بین ببرد. در کنار همه این ها نقش گروه های قدرت و منافعی که آنان از حفظ وضع موجود دارند (مثلا رضایت بسیاری از اساتید دانش گاه در وضع فعلی و نقش تعیین کننده آنان در شروع اصلاحات) هم جای خود دارد.
من نمی خواهم این جا وارد مدل های نظری اقتصاد سیاسی رفورم شوم و فقط مثال های کوچکی آوردم تا بعدا به موضوع مرکزی کتاب کلاین ارتباطش دهم. این را هم اضافه کنم که به شخصه بحث پاراداکس های اصلاحات اقتصادی دموکراتیک را یکی از دشوارترین و چالش برانگیز ترین موضوعات در بحث سیاست های اقتصادی یافته ام.
نظرات
پسر فهمیده :
این قسمت خیلی بامزه بود: «دانش جویان غیور فرانسوی»
پسر فهمیده - March 7, 2008 05:31 AM
:
سلام
وبلاگ خیلی خوبی دارید . من هم دانشجوی دوره ی کارشناسی اقتصادهستم. از مطالب خوبتان لذت بردم . متشکرم.
Anonymous - March 7, 2008 09:00 AM
مسعود :
این بحث و را می شود به سایر زمینه های اصلاحات، مثلا فرهنگ و سیاست هم تعمیم داد. در واقع در همه این زمینه ها این سوال را میشه مطرح کرد که ایجاد شوک بهتره و یا یک حرکت تدریجی. مثلا توی بحثهای مربوط به اختلاف مهاجرانی و مرحوم بورقانی، که دوباره مطرح شد، هم این سوال مطرح بود.
مسعود - March 7, 2008 05:33 PM
دلتنگ دلتنگی های آسمان :
"باد هم سراپا سرمست سادگی هاش بود,
وقتی که می دید
هنوزم که هنوزه
- سکوت -
سین هفتم سفره هفت سین هرسالشه"
"عیدانه " - آخرین دستنوشته "دلتنگ دلتنگی های آسمان" - بهانه دیدار شما را دارد...
دلتنگ دلتنگی های آسمان - March 7, 2008 07:44 PM
Amirhesabdar :
Hamed jan! Choon man dakheleh systeme e Amozeshiyeh faranseh hastam be khodam ejazeh midam ta nazaram ro begam.rastesh in kalameh yeh (Hameh( ro fekr konam EConomist manzoresh dolateh Sarkozy basheh barayeh inkeh inja az Ostad ta daneshjoosh gerefteh hich eshkaleh khassi toosh nemibinanad. systemeh amozesheh aliyeh faranseh vaghean ba systemeh Anglo-Saxon fargh dareh va man shakhsan vaghti varedesh shodam kolli vaght bord ta tonestam az systemeh Amricaiiyeh daneshgah hayeh Iran dar biyam .Dalileh in tafavoteh amigh ham yek seri parametrahyeh farhangi va tarikhi hastand ke ta varedeh system nashi tojiheshon sakhteh.Faranseh yek keshvareh be shedat egalitaire yani hich kas nemitooni be dalileh mali ya famili aghabtar ya jolotar az digaroon gharar begireh. behamin dalil daneshgahhha taghriban majani hastand va numerus clusus nadarand. ama nabayad faramoosh kard keh dar kenareh daneshgahha dar faranseh madareseh Ali ham vojood darand keh besheddat entekhabi va pooli hastand barayeh kasani keh tavanaii ash ra darand. bahs dar in bareh kheyli toolaniyeh faghat mikhastam begam keh az dideh Anglo-Saxon kheyli tasmimat dar faranseh Illogic benazar mireseh ama az negaheh dakheli kamelan be niyazhayeh farhangi va ejtemaiieh keshvar hamahang hast.
Amirhesabdar - March 8, 2008 12:52 AM
:
سلام حامد جان
مدتي بود كه تو وبلاگت يك ليوان چاي داغ نخورده بودم.
خوشحالم كه همچنان سرحال و شاد و پرانرژي هستي.
اميدوارم هرجا كه هستي سلامت و موفق باشي.
Anonymous - March 9, 2008 07:37 AM
ش :
http://parsecity.com/yarane-khatami.exe
ش - March 10, 2008 11:19 AM
يک انسان معمولي :
با اينکه کامنتينگ پست آخر را بستهايد ولي من حرفم را ميزنم؛
با آخرين پارگرافتان خيلي (بيشتر از آن چيزي که فکر ميکنيد) حال کردم!
يک انسان معمولي - March 10, 2008 10:41 PM
Hossein :
This is the time, after almost a year and half , of reading this blog...to say YESSSSS!
I like the last post THE MOST.
Peace.
Hossein - March 11, 2008 06:27 AM
parsa :
salam. bebakhshin. mesle inke pish davari kardam chon hamoon link ro too my favorities save karde boodam. agha khosh bashi o sare haal. montazere iaddasht haie jadidet hastam.
parsa - March 11, 2008 09:25 PM
سید محمد حاجی میرزایی :
کتاب نظریه های اقتصاد سیاسی
نوشته جیمز بی کاپوراسو و دیوید پی لوین
ترجمه محمود عبدالله زاده
ازانتشارات ثالث جدید اومده بیرون.نمی دونم دیدی یا نه
سید محمد حاجی میرزایی - March 11, 2008 09:27 PM
يک انسان معمولي :
هيچ وقت فکرش را نميکردم آدمي مثل شما هم خورهي بلاگ گردي
از ديدن پيوندهاتون به اين درک رسيدم!
يک انسان معمولي - March 12, 2008 12:54 AM
محمد دهفان :
استاد های اقای قدوسی را بهتر بشناسیم.
http://www.akhbar-rooz.com/article.jsp?essayId=11501 مقاله جالب حمید دادیزاده در باره شوک تراپی محافظه کاران نوین ( بخش اول)
http://www.akhbar-rooz.com/article.jsp?essayId=11594 بخش دوم
http://www.naomiklein.org/main سایت نیومی کلاین روزنامه نگار کانادایی و نویستده کتاب جنجال بر انگیز" دکترین شوک" همراه با فیلم کوتاه
محمد دهفان - March 15, 2008 06:10 AM
حمید :
باسلام:
ما سایت زیبا وجامع شما در وب سایتمان لینک کردیم اگر شما هم قابل دانستید وب مارا لینک کنید....
حمید - March 15, 2008 10:11 AM
WP Themes :
Good dispatch and this enter helped me alot in my college assignement. Thank you as your information.
WP Themes - August 19, 2010 12:25 PM