امیر :

با عرض سلام. به خاطر مطالب خوب و این که سریع به روز می شی تشکر می کنم. فعلا نمی خواهم به سوالی که آخر مطلبتون نوشتی جواب بدم. از جمله ای که نوشته بودی : (دانش کده اقتصادی که باید از تئوری ترجیحات مصرف کننده صحبت کنند به جای مردم تصمیم می گیرد که چه چیزی ضروری و چه چیزی غیرضروری است.
یکی دیگر از اساتید ریشه اوج گرفتن اقتصاد خرد به شکل ریاض یوار و استقبال جامعه علمی بعد از چندین سال از انتشار کتابش عدم توانایی نظام سرمایه داری به مسائلی است که مارکس بیان کرده می داند. به همین دلیل مساله را دور زده و از طریق وارد کردن ریاضیات گسترده از واقعیات جامعه فاصله گرفته است. (فارغ از این که من این مساله را قبول داشته باشم یا نه این مساله ای که شما گفته اید را مصداق این مساله می دانم)
در ضمن مگر اشکالی دارد که دانشجویانی که درس هایشان (به قول شما تئوری ترجیحات مصرف کننده) را به خوبی مطالعه کردهاند به نتایجی رسیده باشند که ورود یکسری از کالاها را غیر ضروری بدانند. چون به مذاق شما این مساله خوش نمی آید پس حتما به دلیل کم سوادی برگزارکنندگان بوده ؟
این مساله تاسف آور است یا ارائه مقاله دلایل عدم نشاط (!) صنعت در ایران در همایش نفت توسط استادی که در یکی از دانشگاه های معتبر دنیا درس خوانده است؟

امیر - March 27, 2008 06:47 PM

پویان :

سلام،
اخیرا به مناسبت انتشار کتاب جدید فرشاد مومنی در نقد سیاست های دوران تعدیل، چند جا راجع به این موضوع بحث شده بود. دکتر مومنی ( که با وجود داشتن عنوان دکترای آکادمیک علم اقتصاد و استادی دانشگاه، صراحتا مرحوم عالی نسب را به عنوان استادش در مباحث اقتصاد ایران معرفی می کند) در این کتاب مجریان تعدیل را به بی برنامگی و بی سوادی متهم می کند. دکتر نیلی هم در مقاله ای در روزنامه اعتماد، این سوال را مطرح کرده بود که آیا اوضاع کنونی در حوزه هایی که تعدیل در آن ها انجام نشده (مثل حامل های انرژی) بهتر از دیگر حوزه هاست یا بدتر؟ (که جواب معلوم است).
در مورد این سوال که "اگر برنامه تعدیل اجرا نمی شد چه اتفاقی می افتاد؟"، فکر می کنم ابتدا باید به این سوال پاسخ داده شود که "آیا امکان تداوم آن وضعیت اقتصادی بدون اجرای سیاست های تعدیل وجود داشت یا ما ناگزیر به اجرایشان بودیم؟؟"

پویان - March 27, 2008 07:15 PM

:

سلام
من از دانشجوهای دکتر نیلی در درس اقتصاد ایران بودم در بحث برنامه ریزی و سازمان مدیریت یکی از جمع بندی های ایشان این بود که در ایران کلا برنامه ریزیهای بلند مدت عبث است توصیه می کنم فایلهای درس ان سال(پاییز 85)را گوش کنید جالب،چه منتقد جه طرفدار ایشان باشیم

Anonymous - March 27, 2008 07:24 PM

:

حدس کتاب خانه ی دانشگاهی که هستی باید شماره های قدیمی مجله هایی مانند اکونومیست و پیش بینی آن ها از وضعیت اقتصادی آن دوره را داشته باشد.

Anonymous - March 27, 2008 07:46 PM

:

نباید فراموش کنیم که در تمام دوران جنگ اسرائیلی ها آدرس کشتیهای ایرانی را به عراقیها و آدرس کشتیهای عراقی را به ایرانیها میدادند مخصوصاً در زمان جنگ نفت کشها در روزهایی که بیش از 50 درصد نفت یکی از دو کشور از خلیج فارس خارج میشد این کار را میکردند .
چه دلیلی وجود دارد که بعد از جنگ این کار را با شکل جدیدتری ادامه نداده باشند ؟؟؟
مثلاً ارز فروشی احمقانه عادلی و واقعی نشدن بهای بنزین و....

Anonymous - March 28, 2008 06:00 AM

:

حامد سلام
جالب است مه داشتم کتاب مومنی و مطالب دیگری را در مورد تعدیل می خواندم که امروز دیدم این مطلب را نوشته ای.
به پویان: در مقدمه کتاب مومنی دقیقا اینگونه آمده است: "بسیاری از ایده های محوری این کتاب را مرهون همنشینی و بحث و بهره مندی از ذخیره بیکران دانش و تجربیات بی بدیل استاد فقیدم مرحوم عالی نصب هستم و از همین رو کتاب را به ایشان تقدیم می کنم".
به گمانم کمی با آنچه شما نوشته اید و گفته اید تفاوت دارد.
اما در مورد کتاب مومنی من هنوز کتاب را تمام نکرده ام. اما کتاب را باید ارزشمند دانست آنهم به دلیل اینکه در بخشی از کتاب که صرفا از جوانب روش شناختی به تعاریف و روشهای مختلف تعدیل و سیر تاریخی آن پرداخته و این بسیار هم میمون است. بخشی هم که به نقد برنامه تعدیل در ایران پرداخته را من هنوز نخوانده ام. اما حضور یک منتقد در هر حال مفید است.
اما گزارش دیگری که می خوانم مربوط به سلسله مباحثات اقتصاد ایران است که در موسسه عالی پژوهش و برنامه ریزی نیاوران برگزار می شد و دکتر علی پیرزاده از کارشناسان بانک جهانی و مدیر برنامه های تعدیل در سه کشور اروپای شرقی و روسیه سابق به سخنرانی در این مورد پرداختند. ایده ها و نقدهای او کمی طولانی است. اگر شد مختصری را در یک پست می نویسم.

Anonymous - March 28, 2008 10:02 AM

پویان :

سلام،
در جواب کامنت قبلی: آنچه که من در کامنتم آورده ام به نقل از مصاحبه فرشاد مومنی با هفته نامه شهروند امروز بوده نه کتاب ایشان. البته جاهای دیگری هم ایشان این نکته را با افتخار نقل کرده اند- که متاسفانه منابعش را به خاطر ندارم.

پویان - March 28, 2008 10:42 AM

محمدرضا فرهادی پور :

سلام
کامنت را من نوشتم. نمی دانم چرا اسمم نیست. به هر حال در کتاب این نکته آمده است.

محمدرضا فرهادی پور - March 28, 2008 12:21 PM

محمدرضا فرهادی پور :

واردات ایران در سال 67 معادل هشت میلیارد دلار، در سال 68 معادل سیزده میلیارد دلار، در سال 69 هیجده میلیارد دلار، در سال 70 یکباره به بیست و پنج میلیارد دلار رسید در حالیکه درآمد نفتی ایران در سال 70 فقط شانزده میلیارد دلار بود. میزان واردات در سال 71 بیست و سه میلیارد دلار، در سال 72، نوزده میلیارد دلار و در سال 73 یکباره به 12 میلیارد دلار کاهش یافت و این نشان می دهد که دولت وقت یکباره خود را با بحران روبرو می بیند و دست از سیاستهای تعدیل می کشد. به گمان تو این امر ناشی از سیاستهای تعدیل بوده است یا ناشی از شیوه اجرا یا مهندسی سیاستهای تعدیل؟
به نظر شما اینگونه تعدیل در بخش خارجی با شرایط روز آن زمان کشور ما تناسب داشته است؟

محمدرضا فرهادی پور - March 28, 2008 02:52 PM

محمدرضا فرهادی پور :

واردات ایران در سال 67 معادل هشت میلیارد دلار، در سال 68 معادل سیزده میلیارد دلار، در سال 69 هیجده میلیارد دلار، در سال 70 یکباره به بیست و پنج میلیارد دلار رسید در حالیکه درآمد نفتی ایران در سال 70 فقط شانزده میلیارد دلار بود. میزان واردات در سال 71 بیست و سه میلیارد دلار، در سال 72، نوزده میلیارد دلار و در سال 73 یکباره به 12 میلیارد دلار کاهش یافت و این نشان می دهد که دولت وقت یکباره خود را با بحران روبرو می بیند و دست از سیاستهای تعدیل می کشد. به گمان تو این امر ناشی از سیاستهای تعدیل بوده است یا ناشی از شیوه اجرا یا مهندسی سیاستهای تعدیل؟
به نظر شما اینگونه تعدیل در بخش خارجی با شرایط روز آن زمان کشور ما تناسب داشته است؟

محمدرضا فرهادی پور - March 28, 2008 02:54 PM

محمدرضا فرهادی پور :

واردات ایران در سال 67 معادل هشت میلیارد دلار، در سال 68 معادل سیزده میلیارد دلار، در سال 69 هیجده میلیارد دلار، در سال 70 یکباره به بیست و پنج میلیارد دلار رسید در حالیکه درآمد نفتی ایران در سال 70 فقط شانزده میلیارد دلار بود. میزان واردات در سال 71 بیست و سه میلیارد دلار، در سال 72، نوزده میلیارد دلار و در سال 73 یکباره به 12 میلیارد دلار کاهش یافت و این نشان می دهد که دولت وقت یکباره خود را با بحران روبرو می بیند و دست از سیاستهای تعدیل می کشد. به گمان تو این امر ناشی از سیاستهای تعدیل بوده است یا ناشی از شیوه اجرا یا مهندسی سیاستهای تعدیل؟
به نظر شما اینگونه تعدیل در بخش خارجی با شرایط روز آن زمان کشور ما تناسب داشته است؟

محمدرضا فرهادی پور - March 28, 2008 02:56 PM

Ali :

به نظر می رسد که بسیاری از دوستان از دید متفاوتی به مساله نگاه می کنند.
اول: آنکه افزایش واردات با افزایش کسری تراز تجاری متفاوت است.
دوم:‌ اگر اقتصاد خوانده ای هست که خود را مجاز می داند کالایی را ضروری و یا غیر ضروری بداند... اقتصاد نخوانده است. یک اقتصاددان درباره بهینگی تصمیمات و سیاستهای اقتصادی اظهار نظر می کند و رفتار مصرف کنندگان را مطالعه می کند و نه تعیین. متاسفانه سیاست کالای غیر ضروری اعلام کردن غیر ضروریترین کار ممکن است

Ali - March 28, 2008 08:24 PM

مرتضی :

1- همین که در پایان نوشته اشاره نمودید که "ضعف در اجرای برنامه هیچ ربطی به نویسندگان و طراحان آن ندارد"، نشان از بی مسئولیتی طراحان در قبال آن چیزی است که برنامه ریزی کرده اند.چه اگر این چنین نبود باید پیش بینی این موضوع که برنامه چطور اجرا خواهد شد را می کردند. این قسمت بحث که به زعم خیلی ها مهمترین بخش داستان است، از دید اساتید برنامه ریز مغفول مانده است. همان چیزی که منتقدان بسیاری از آن به نام "زیرساخت" نام می برند. فرض کنید که من به عنوان برنامه ریز یک شرکت IT غافل از توانایی های آن شرکت، برنامه ای را طراحی کنم که در آن با ترسیم چشم اندازی طی دو سال آینده شرکت را رقیب اصلی گوگل و حتی برتر از آن بدانم. آیا می توانم بعد از دو سال بگویم: به من چه؟ من فقط برنامه ریز هستم و نه اجرا کننده...!. آیا دور از منطق بود که من به داشته های شرکت هم نگاه می کردم؟
2- دکتر همایون کاتوزیان در کتاب اقتصادسیاسی ایران به نقل از فرانسیس بیکن اشاره می کند" علمای قرون وسطی هنگامی که تعداد دندانهای اسب را در هیچ یک از کتابهای کلاسیک نیافتند، آنرا رازی ابدی اعلام نمودند.... اما هیچ کس سخن آن نعلبند جوان را جدی نگرفت که می گفت: نگاهی هم به دهان اسب بیاندازید". بزرگترین مشکل برنامه توسعه اول و حتی برنامه دوم این بود که اساساً برنامه ریزان چیز زیادی از توسعه نمی دانستند و اتفاقاً راه حل های برنامه ریزی را همچون علمای قرون وسطی در کتابها و اسنادی می جستند که کمتر از وضعیت سیاسی- اقتصادی و اجتماعی ایران در آنها یافت می شد(همان توصیه های موسوم به اجماع واشنگتنی). حتماً کتاب برنامه ریزی در ایران نوشته تاس.اچ.مک لئود را همه خوانده اید. هنگامی که گروه مشاوران هاروارد به دعوت ابتهاج برای برنامه ریزی وارد ایران شدند، طی جلساتی که با کارشناسان سازمان برنامه داشتند دریافتند که :"... متاسفانه کارشناسان تنها نهاد برنامه ریزی در ایران چیز زیادی نسبت به ما در مورد وضعیت توسعه ایران نمی دانستند(به نقل از یکی از مشاوران)". به نظر می رسد متفکران برنامه اول توسعه هم چیز زیادی حتی نسبت به دوران ابتهاج در مورد واقعیات اقتصادی ایران نمی دانستند چه اینان تحصیل کردگانی بودند که تنها به علم اقتصاد آشنا بودند و نه توسعه اقتصادی.
3- طی دهه 70 میلادی به بعد که سودای رشد بالا در جهان به ویژه در کشورهای در حال توسعه فراگیر شده بود، کشورهای بسیاری به استفاده از بسته های سیاستی و نسخه های تجویز شده صندوق بین المللی پول توسل جستند که تنها عده معدودی موفق شدند. در واقع ما حصل تجارب اواخر دهه 60 تا اواخر دهه 80 میلادی گویای این بود که با آزاد کردن قیمتها، حذف بعضی از سوبسیدها، فروش قسمتی از سهام صنایع انتخابی به مردم و دعوت از سرمایه گذاران خارجی معجزه ای حاصل نمی شود.
4- بزرگترین مشکل برنامه های اول و دوم توسعه عدم توجه به شئونات اجتماعی- سیاسی کشور ایران و توجه صرف بر متغیرهای اقتصادی بود(موضوعی که در برنامه سوم تلاش شد تا حد زیادی مرتفع گردد). در طول تاریخ هیچ کشوری بدون گذر از مرحله تحول فکری و فرهنگی و آماده سازی نتوانسته به رشد و توسعه اقتصادی دست یابد. واقعیاتی از جمله رنسانس در اروپا و مرحله تنویر افکار در ژاپن موید این ادعاست.
5- از مسائل فرهنگی- اجتماعی که به زعم حامد و امثال وی شاید مواردی غیر قابل کمی کردن و در نتیجه بی اهمیت هستند! به لحاظ چارچوب اقتصادی هم انتقادات جدی به برنامه اول وارد است. در واقع حتی از منظر علم اقتصاد (و نه توسعه اقتصادی) نیز برنامه ریزان و مسئولین وقت درک درستی از مفهوم آزادسازی اقتصاد نداشتند. استفاده از این نظریه اقتصادی مستلزم یک رشته اصلاحات مشخص و ضروری به ویژه در سیاستهای پولی و ارزی و اصلاح نرخهای بهره در مقیاس تورم و یکسان سازی نرخ ارز است. مواردی که در برنامه اول مغفول مانده و تنها رهاسازی قیمت ها و تسهیل امکان سرمایه گذاری(که طبیعی است انتظار داشته باشیم از طریق درآمدهای نفتی باید حاصل شود) و خصوصی سازی بدون ایجاد ساز و کار مشخص و سازگار که در مراحل بعدی آزادسازی اقتصادی قرار دارند مورد توجه(آن هم به طور ناقص) بوده اند. من به نقل از دکتر باقر مدنی(یکی از معدود اساتید واقعی توسعه در ایران) در کتاب موانع توسعه اقتصادی ایران، بعضی از ویژگیهای اقتصاد ایران در سالهای پس از جنگ را که در تعارض با برنامه های تعدیل(رویکرد مسلط برنامه اول) است به شرح زیر بیان می کنم:
- سیستم بانکی دولتی که باعث ناکارایی تخصیص منابع شده و با توجه به عدم توجه برنامه اول به خصوصی سازی آن، می توانست به نحو قابل توجهی انحراف ایجاد کند.
- خصوصی ساز ی از طریق فروش سهام شرکتهای دولتی به بانکها که برنامه پیش بینی این موضوع را نکرده بود.
- نرخهای بهره بانکی کمتر از نرخ تورم که مورد تاکید برنامه نبوده است.
- کانال اصلی خصوصی سازی در جهان بازار بورس اوراق بهادار است. سوال این است که آیا بازار بورس و کارگزاران آن در زمان تدوین برنامه به میزان کافی بالغ بوده اند؟ نتیجه این بود که سهام شرکتهای دولتی مجدداً به بانکهای دولتی فروخته شد..!
6- باز هم به لحاظ تکنیکی به کار دیگری اشاره می کنم که فکر می کنم برای حامد جالب باشد. پس از تدوین برنامه اول توسعه، دکتر حسین ذوالنور که فکر می کنم در مورد فنی بودن ایشان همه ما متفق القول باشیم، در مقاله ای که در مجله دانشگاه شیراز در همان سالها چاپ کرده(آدرس دقیق را اگر خواستید می آورم)، با استفاده از یک مدل کنترل بهینه، نشان داده است که سیاستهای اقتصادی که توسط این برنامه دنبال می شود، به شدت با هم ناسازگار بوده و با احتمال بسیار زیاد، به نتیجه نخواهد رسید...! این پیش بینی ذوالنور در سالهای اول برنامه بود که برنامه ریزان وقت با شعف و شادی نتایج کار را موفقیت آمیز می دانستند. اما پایان کار برای همه روشن بود: رشد اقتصادی نه چندان بالا به همراه نرخ تورم بسیار بالا، تشدید نابرابری، افزایش فقر و بیکاری(امیدوارم در ارتباط با این نتایج ابهامی وجود نداشته باشد)!.
7- سردبیر مجله اکونومیست، در یکی از شماره های این مجله هنگامی که پیش بینی های واحد اقتصادی آنرا نا امید کننده می یابد، با تشبیه اقتصاددانان به هواشناسان، اشاره می کند که هر دو این افراد جزو آن شاغلانی هستند که هرگاه پیش بینی های اشتباه ارائه دهند، هیچ وقت از کار برکنار نمی شوند! اما یک تفاوت عمده این دو گروه با هم دارند. اگر هواشناس اشتباه کند، هوا از حرف وی تبعیت نمی کند، اما اگر اقتصاددانان اشتباه کنند ممکن است جامعه به تبع پیش بینی های آنها به اشتباه و انحراف هول انگیزی کشیده شود. اینجا دیگر جای این بهانه ها نیست که ما تنها برنامه ریز بودیم و نه اجرا کننده! حداقل زیانی که برنامه اول توسعه به جامعه زد، هدر دادن وقت برای ایجاد ساختارهایی که امروز پس از گذراندن تقریباً 20 سال همچنان منتظر آنهاییم(از جمله در زمینه نرخ سود بانکی)!
8- و بالاخره باید پرسید که اگر برنامه ای اجرا نمی شد چه اتفاقی می افتاد؟ آیا واقعاً ما فکر می کنیم برنامه های توسعه ای تاثیر بر فرآیندها و سازوکارهای تصمیم گیری اقتصادی و جهت حرکت اقتصادکلان ایران دارند؟

مرتضی - March 29, 2008 04:58 AM

سعيد :

سلام
در تاييد بخش 1 پست مرتضي:
روزي بيماري به يك پزشك مراجعه مي كند و پزشك داروهايي را براي وي تجويز مي كند. اوضاع بيمار با مصرف داروهاوخيم تر مي شود و پس از مدت زمان كوتاهي مي ميرد.
به سراغ پزشك مي روند تا دليل آنرا جويا شوند كه پاسخ زيبايي از پزشك مي شنوند:
"داروهاي من مشكلي نداشت فقط بدن بيمار ظرفيت و كشش تحمل انرا نداشته است !!!"
(قابل توجه دوستاني كه لحاظ نكردن زير ساخت اقتصادي- اجتماعي- فرهنگي را عيب نمي بينند)

سعيد - March 29, 2008 06:04 AM

دادشاه :

سلام.
1-هر چند بیشتر دوستان می دانند، ولی گفتن آن ضرری ندارد. کتابی با عنوان " برنامه ریزی در ایران و چشم انداز آینده آن" به قلم " فیروز توفیق" در سال 1385 انتشار یافته است که اطلاعات خوبی دربارۀ برنامه ریزی در ایران و مقایسه آن با برخی کشورها در اختیار قرار می دهد. این کتاب توسط " مؤسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه ریزی" منتشر شده است.
2- به نظر من یکی از مشکلات بزرگ و اساسی برنامه اول " نفهمیدن موضوع و درک نکردن آن از جانب بزرگان و سیاستمداران" بود. اگر این درک حاصل می شد،مطمئناً بسیاری از مشکلات یا به وجود نمی آمد و یا اینکه تحمل می شد.
3- بسیاری از مردم هم اصلاً نفهمیدند قضیه چیست و قرار است چه اتفاقی بیفتد. اجرای یک برنامه اقتصادی پنج ساله حتماً از هشت سال جنگیدن ساده تر است. ولی تقریباً هیچ کس نمی دانست که باید برای چه چیزی تلاش کند. اگر برنامه ریزان و سیاستمداران قضیه را برای مردم روشن می کردند، شاید خیلی از مشکلات به وجود نمی آمد و مشکلات غیر قابل اجتناب هم تحمل می شد.

دادشاه - March 29, 2008 09:06 AM

سهیل :

یک نقدی توی وبلاگم نوشتم، خوشحال می شم بخونی.

سهیل - March 31, 2008 12:22 AM

سلام :

دوباره سلام ببین من11تحقیق دارم در رابطه با اینکه دولت در هر برنامه ی توسعه ی خود چه سیاست هایی اعمال کرده . با اینکه میدونم در رابطه باموضوع وبت غیر مربوطه میشهاا سایت خوب معرفی کنی یییییییییییک دنیا تشکر

سلام - April 6, 2008 10:31 AM