اثر بحران جهانی بر اقتصاد ایران
جمعبندی من این است که:
1) قیمت نفت کاهش یافته و فعلا پایین خواهد ماند. در مورد اینکه آیا پایینتر از این هم خواهد رفت یا نه چیزی نمیدانم چون بستگی جدی به وضعیت بخش حقیقی اقتصاد در کشورهای توسعهیافته و اقتصادهای در حال گذر (چین و هند) و نیز واکنشهای طرف عرضه و سرمایهگذاریها دارد. پیشبینی در این بازارها کار کمدقت و پرخطایی است ولی بر اساس روانشناسی و ساختار بازارهای مالی به نظر میرسد که به علت از بین رفتن بانکهای سرمایه گذاری و روحیه حاکم بر این بازارها تمایل به سرمایهگذاریهای سوداگرانه در نفت و قراردادهای مشتقه محصولات اولیه کم خواهد بود و لذا برگشت آن بخش از جهش قیمتی ناشی از فعالیت سوداگرانه در آینده نزدیک چندان محتمل نخواهد بود.
2) به خاطر سیاستهای غلط سه سال گذشته حجم مصارف بودجهای مبتنی بر ارز شدیدن بالا رفته و لذا کاهش درآمد ارزی کسری بودجه جدی را تحمیل خواهد کرد. اگر دولت بعدی بتواند با تفاهم با مردم و گروههای سیاسی برخی از تعهدات بی حساب و کتاب قبلی را به تعویق بیندازد و یا منحل کند در همین قیمتها هم اداره کشور کار خیلی سختی نخواهد بود. فراموش نکنیم که قیمتهای فعلی حول و حوش میانگین تاریخی نفت هستند و این قیمتی است که کشور سالها با آن اداره شده است.
3) کشور ما حضور چندانی در بازارهای مالی و پولی جهانی ندارد. تقریبا هیچ بانک خارجی در ایران شعبه نداشته است و رقم سرمایهگذاریهای ایران در سهام و مشتقات و داراییهای رهنی بسیار اندک (اگر نگوییم نزدیک به صفر) بوده است. بنا بر این بحران در بخش مالی تاثیر چندانی روی بخش مالی ما نخواهد داشت. همچنین ما صادرات چندانی در بخش توریسم و خدمات صنعتی نداریم (مثل ترکیه) که کاهش تقاضا در این بخشها اثرات شدید روی اقتصاد داخلی ما بر جای بگذارد.
4) بحران در بخش مالی میتوانست اثرات جدی روی تامین سرمایه برای پروژههای توسعهای و زیربنایی داشته باشد اگر در وضعیت تحریم نبودیم. فعلا چند سال است که به علت تحریم دسترسی شرکتها و وزارتخانهها به منابع مالی خارجی بسیار محدود شده است و لذا خشک شدن بازار اعتبارات در سطح جهانی آن اثر منفی که میتوانست بر جای بگذارد را قبلا بر جای گذاشته است.
5) بحران در بخش حقیقی عمدتا در بخش تقاضا برای محصول است که البته اثر خود را بعدا در توقف فعالیتهای طرف عرضه هم نشان میدهد. کاهش تقاضا به معنی کاهش قیمت بسیاری از مواد اولیه خواهد بود. هم اکنون قیمت اکثر فلزات پایه به چیزی حدود یک سوم قیمت قبل از بحران رسیده است. قیمت مصالح ساختمانی و مواد غذایی هم کاهش داشته است. به تبع این کاهشها قیمت محصول نهایی مثل اتومبیل هم به طور جدی کم شده است. این فرآیند باعث میشود تا بخشی از افت درآمد ارزی ناشی از کاهش قیمت نفت با کاهش قیمت کالاهای وارداتی جبران شود.
6) اگر نرخ ارز آزاد نشود شرکتهای صنعتی ایرانی که محصولات صادراتی دارند (مثل مس یا فرش) و یا محصولشان با رقبای خارجی در بازار داخلی رقابت میکند (مثلا صنایع فولاد) بسیار تحت فشار خواهند بود چرا که به علت کسری بودجه احتمالا نرخ تورم داخلی بالا میرود (طرف هزینههای تولید) و از طرف دیگر قیمت فروش محصولاتشان در سطج جهانی (و یا تقاضا برای آن) کم میشود.
7) اگر درآمدهای نفتی خیلی کمتر از هزینههای ریالی دولت باشد یک راه چاره آزادسازی قیمت ارز و افزایش قیمت رسمی دلار خواهد بود. البته با توجه به این که قیمت ارز در اقتصاد ایران به عنوان لنگر تورم هم عمل میکند این آزادسازی اثرات تورمی هم خواهد داشت و احتمالا سیاستگذار تا حد امکان از آن دوری خواهد کرد.
8) اگر درآمدهای نفتی سالهای گذشته هدر نرفته بود و مثلا در اوراق قرضه با درآمد ثابت سرمایهگذاری شده بود فرصت طلایی برای سرمایهگذاری صنعتی در کشور فراهم میشد چرا که به علت ورشکستگی شرکتها هزینه خرید خط تولید و فناوری و دریافت خدمات مهندسی در دنیا کاهش یافته و کسی که الان پول داشته باشد میتواند با هزینه کم برای دوره بعد از بحران ظرفیتسازی کند.
خلاصه این که به نظر میرسد اثرات منفی بحران برای ما شاید تا حدی کمتر از کشورهای دیگر باشد. چرا که ارتباط ما با دنیای بیرون عمدتا از یک طرف از طریق فروش نفت است که قیمت آن هنوز به حد بحرانی نرسیده و از طرف دیگر از طریق واردات است که وضعیت فعلی به نفع ما عمل میکند. به نظرم بخشهایی که در این دو سه سال خیلی اذیت خواهند شد حوزههایی هستند که به سرمایهگذاریهای جدید خدمات ارائه میکنند مثل شرکتهای مهندسی مشاور و پیمانکاری و صنایع ماشینسازی و غیره. صنایعی که مواد مصرفی مثل مواد غذایی تولید میکنند احتمالا وضعیت بدی نخواهند داشت.
نظر انتقادی شما؟

نظرات
Aydin K :
سلام/
اين روزها بحران غزه باعث افزايش محسوس قيمت نفت شده، بنابراين مي توان گفت در بند يك، بايد نقش عوامل سياسي نيز ذكر مي شد.
Aydin K - January 11, 2009 12:53 PM
سلام :
بازار سرمایهگذاریهای جدید نخوابيده است و دولت سرمايه گذاريهاي عمده اي در بخش انرژي انجام مي دهد،بنابر اين شركتهاي مشاوره مهندسي كه در بخش انرژي فعاليت مي كنند،احتمال آسيبشان پايين مي آيد.
سلام - January 11, 2009 01:04 PM
بشير :
بازار سرمایهگذاریهای جدید نخوابيده است و دولت سرمايه گذاريهاي عمده اي در بخش انرژي انجام مي دهد،بنابر اين شركتهاي مشاوره مهندسي كه در بخش انرژي فعاليت مي كنند،احتمال آسيبشان پايين مي آيد.
بشير - January 11, 2009 01:04 PM
يك دوست :
سلام
من مشكلي دارم كه زبان شما را نمي فهمم . جالب اينجاست كه با خيلي از دوستاني مرتب به سايت شما سر مي زنند و نظر هم مي دهند دقيقا اين مشكل را دارند . راستش را مي خواهيد آدمها كم سوادي هم نيستيم ولي اصلا با شما زبان مشتركي نداريم .
يك دوست - January 11, 2009 02:37 PM
در هیمن نزدیکی :
من یه سئوالی داشتم ؛ منظور از آزاد شدن نرخ ارز چیه؟
یه پیشنهاد :
می خواستم چند تا کتاب از کتابهایی که تا بحال خواندید(موضوع آزاد) و خواندن آنرا به دیگران هم توصیه می کنید را معرفی کنید !!
و
چرا برنامه تلویزیونی تان را لینک نمی کنید تا کسانی که نتوانستند آنرا ببینند از این طریق ببینند؟
در هیمن نزدیکی - January 11, 2009 03:09 PM
داود :
با این هشتاد الی نود میلیارد دلاری که در بانک مرکزی و حساب ذخیره ارزی هست دولت نگران هیچ چیز نخواهد بود .سالی بیست و پنج الی سی میلیارد از این پول را بر میدارند در بازار تبدیل به ریال می کنند ،هم کمبود ارز مورد نیاز واردات را تامین می کنند هم کمبود ریال بودجه خودشان را!
یک تیر و دو نشان.
تا دو سه سال دیگر هم کی مرده کی زنده؟
داود - January 11, 2009 05:56 PM
مهدی :
سلام جناب قدوسی راستش من از سهمیه بندی بنزین به این طرف به سایتتون سر نزده بودم اما چند وقت پیش تو تلویزیون دیدمتون خیلی خوشحال شدم می خواستم بگم من 18 سالمه و الان پشت کنکوریم هم عاشق درسم و هم تجارت اونم شدیدا ازتون یک کمک می خواستم یه مسئله ای برام پیش اومده که شدیدا پول واجب شدم اونم زیاد طوری که تا 4 5 سال دیگه باید همه چی از خودم داشته باشم مثل خونه و مغازه و ماشینو از همینا که همه می خوان اما من برام به شدت مهمه که اینا رو به دست بیارم چون به سرنوشتم شدیدا ربط داره نمی دونم شاید حرفام براتون تکراری باشه ازتون می خوام راهنماییم کنین البته بزرگواری می کنبن میشه یه راه بهم نشون بدین که بعد از دانشگاه قبول شدن بچسبم بهش و تو 4 5 سال به هر چی می خوام برسم منظورم یه راه تجاری زود بازده و تقریبا نیمه وقته واقعا ممنونم ازتون
ارادتمند
مهدی
مهدی - January 11, 2009 09:17 PM
مهدی :
سلام جناب قدوسی راستش من از سهمیه بندی بنزین به این طرف به سایتتون سر نزده بودم اما چند وقت پیش تو تلویزیون دیدمتون خیلی خوشحال شدم می خواستم بگم من 18 سالمه و الان پشت کنکوریم هم عاشق درسم و هم تجارت اونم شدیدا ازتون یک کمک می خواستم یه مسئله ای برام پیش اومده که شدیدا پول واجب شدم اونم زیاد طوری که تا 4 5 سال دیگه باید همه چی از خودم داشته باشم مثل خونه و مغازه و ماشینو از همینا که همه می خوان اما من برام به شدت مهمه که اینا رو به دست بیارم چون به سرنوشتم شدیدا ربط داره نمی دونم شاید حرفام براتون تکراری باشه ازتون می خوام راهنماییم کنین البته بزرگواری می کنبن میشه یه راه بهم نشون بدین که بعد از دانشگاه قبول شدن بچسبم بهش و تو 4 5 سال به هر چی می خوام برسم منظورم یه راه تجاری زود بازده و تقریبا نیمه وقته واقعا ممنونم ازتون
ارادتمند
مهدی
مهدی - January 11, 2009 09:17 PM
test :
test
test - January 12, 2009 12:52 PM
ضیا شفایی :
جناب قدوسی درود برشما!
شما چشم انداز قمت نفت را منوط به وضعیت بخش حقیقی اقتصاد کشور های توسعه یافته و در حال گذر دانستید! در حال حاضر ارزیابی شما از وضعیت این اقتصاد ها چگونه است؟
ضیا شفایی - January 12, 2009 01:01 PM
چند لحظه... :
سلام ،
سياست هايي كه دولت و مجلس براي عملياتي شدن طرح تحول اقتصادي اتخاذ مي كنند خيلي مهم و تاثير گذار خواهد بود ضمن آنكه عوامل كليدي در افزايش نرخ تورم مانند آزادسازي بنزين و به طوركلي انرژي و همچنين سياست گذاري هاي مربوط به نرخ بهره بانكي از ديگر عوامل داخلي هستند كه نقش مهمي دارند.
به طور كلي فكر مي كنم كه در ايران بيش از آنكه بحران جهاني تاثير گذار باشد ، سياست هاي داخلي در عرصه اقتصاد بسيار تعيين كننده تر هستند .
چند لحظه... - January 12, 2009 02:24 PM
:
حامد جان من از نوشته ات استفاده کردم. ولی به نظرم چند نکته مغفول واقع شده:
1- درست است که قبلا کشور با چنین قیمت ها و درآمدهای نفتی اداره شده ولی همه ماجرا این نیست. غیر از تعهدات بلندمدت بی سابقه ای که دولت برای خود ایجاد کرده، تقاضا نیز به شدت تحریک شده و حجم واردات نشان می ده که درآمدهای سابق نفتی امکان پاسخ گویی به این حجم تقاضا را ندارن. بنابراین با فرض درآمد یکسان نفتی امکان اداره کشور سخت تر از گذشته شده. ضمن اینکه دولت هم بزرگتر شده.
2- کاهش قیمت ها در مواد اولیه و نیز محصولات تزئینی و تجملاتی بیشتر از سایر محصولات است. این حرف درستی است. ولی مواد اولیه با مرتبه اول و محصولات با مرتبه دوم کاهش قیمت پیدا می کنند (هم به لحاظ زمانی و هم میزان کاهش). در نتیجه افت قیمت محصولات وارداتی نمی تواند افت قیمت نفت خام را بالانس کند. و انتظار این است که تراز تجاری به شدت به سمت منفی شدن تغییر کند.
3- درست است که کشور ارتباط کمی با بازارهای مالی و سرمایه گذاری در دنیا دارد ولی دقت کنیم که بانک های خصوصی در چند سال گذشته ارقام قابل توجهی را نسبت به سرمایه حود از سرمایه گذاران خارجی دریافت کرده اند که با وخامت اوضاع نقدینگی در کشورهای دیگر طبیعتا تقاضا برای سرمایه برداری در این موارد افزایش پیدا خواهد کرد. اگر نرخ برابری ارز در برابر ریال هم افزایش پیدا کند که اوضاع از این هم بدتر خواهد شد.
4- کاهش درآمدهای نفتی باعث می شود دولت حتی اگر هم بخواهد نتواند قیمت ارز را ثابت نگه دارد چون ارزی ندارد! بنابراین افزایش غیرقابل کنترل قیمت ارز محتمل است که اثرات شدید تورمی نیز خواهد داشت.
5- با توجه به اینکه مسکن آخرین بازار پر رونق در کشور قبل از بحران بوده حجم بزرگی از نقدینگی در بخش مسکن متمرکز شده و به همین جهت نقدینگی قابل گردش کم شده است و یا به جای توزیع یکنواخت در سطح جامعه در دست درصدی از افراد متمرکز شده است. طبیعی است که این افراد هم محافظه کار تر شده و پول را در شرایط حاضر که باارزش ترین دارایی است نگه می دارند و اجازه گردش نمی دهند مگر با بروز وقایعی مثل رشد نرخ ارز که به سرعت این نقدینگی را تزریق خواهند کرد و بحران را تشدید حواهند نمود..
6- با توجه به فرصاتهای اقتصادی که در اثر بحران در خارج از کشور پیش آمده بخشی از سرمایه های متمرکز داخلی نیز به سمت خرید کارحانجات ورشکسته خارجی متمایل خواهد شد و بحران نقدینگی به این ترتیب در کشور رشد خواهد کرد. (مکانیزم متفاوت است ولی نتیجه همان است!)
نتیجه:
به علت ارتباط کم با دنیا، در اثر بحران جهانی به سیستم اقتصادی کشور اغتشاش کوچکتری وارد خواهد شد ولی چون سیستم به شدت غیرخطی است ممکن است این اغتشاش کوچک منجر به بحران بسیار بزرگتری در کشور شود.
Anonymous - January 12, 2009 04:19 PM
:
به نکات بالا این را هم اضافه کنم که نباید ارتباط اقتصادی را فقط در ازتباطات مالی و واردات و صادرات دید . این خوش خیالی است که فکر کنیم فقط با دیدن واردات و صادرات، رابطه خودمان با دنیا را تحلیل کرده ایم. باید سناریوهای مختلف و نقطه تعادل هریک را بررسی کرد. شما که خودتان استادید!!!
حامد: میشود بگویید اینها که گفتید یعنی چه؟ من سوادم قد نمیدهد.
Anonymous - January 12, 2009 04:26 PM
niaz :
وبلاگ با حالی دارید
اگر مایل باشید خوشحال می شوم با شما تبادل لینک داشته باشم
www.takro.net
حامد: من متاسفانه سیاست تبادل لینک ندارم
niaz - January 12, 2009 05:35 PM
ندا :
سلام
از بابت یادداشتتون ممنون دقیقا موضوعی بود که خواسته بودم تو برنامه 7 صبحتون بحث کنید،ولی در مورد کسری بودجه که گفتین ناشی از کاهش قیمت نفته!
درسته این کاهش رو بودجه ی نفتی ما تاثیر میذاره ولی از طرفی تو بودجه 87 قیمت نفت در حدود 37 دلار پیش بینی شده بود! نیمه اول سال که نفت بالای 100 دلار فروش می رفت دولت نمیتونست فکر امروزو بکنه؟
ندا - January 12, 2009 05:39 PM
اقتصاددان همداني :
سناريوي محتمل به نظر من اين طور مي تونه باشه كه تاثيرات جهان بر اقتصاد بسته ما با چند سال تاخير وارد مي شه
به عنوان مثال در مورد كاهش قيمت نفت و بحران جهاني: كاهش قيمت نفت باعث كاهش درآمدهاي ارزي دولت و بعد افزايش نقدينگي باعث افزايش تورم (چاپ اسكناس به منظور تامين هزينه هاي دولت) كه افزايش تورم به نوبه خود باعث اعتراض مردم مي شه و دولت براي جلوگيري از تورم دست به واردات گسترده كالاهاي خارجي مي زنه كه به دليل بحران جهاني قيمت بسيار كمتري از كالاهاي داخلي دارن در حالي بخش توليد داخلي به دليل تورم ناشي از اقدامات دولت با تورم جانب هرينه ها مواجه و اصلا توان رقابت با كالاهاي خارجي نداره پس ورشكستگي توليدكنندگان داخلي و بروز بحران در اقتصاد ايران مثل بقيه دنيا فقط با يه مقدار تاخير نسبت به بقيه دنيا
اقتصاددان همداني - January 12, 2009 07:51 PM
عطيه :
با اجازه از صاحب وبلاگ
مهدي جان! اينايي رو كه گفتي تو زندگي همه لازمه و شديدا سرنوشتشون به آن وابسته است. اما به نظرم بهتره بگذاري مثلا دو سه سالي از سنت بگذرد و اون وابستگي سرنوشتت رو منتقل كني به 7-8 سال بعد، شايد اونوقت نظرت عوض شد.
البته من هم همه اينها رو ميخواهم و شديدا به سرنوشتم وابسته است البته تا يك سال ديگه. هر راهي ياد گرفتي به من هم بگو، كه از ميانبر برم زودتر برسم.
عطيه - January 12, 2009 09:57 PM
:
سلام
به نظر من در شرایط فعلی شاید تشخیص و تمیز مسائل خیلی سخت باشه. چون اثرات ناشی از سیاست های دولت و تغییرات ناگهانی در ساختار اقتصادی کشور با اثرات بحران مالی جهانی بر بازار داخلی ترکیبی غیرقابل تفکیک ایجاد کردند.اما یک عامل سومی هم هست، جبهه گیری و واکنش کارتل های اقتصادی بزرگ داخلی در برابر دولت. جبهه های مخالف و موافق دولت، طی چند سال اخیر تنش های ساختگی زیادی به اقتصاد وارد کردند که به نتیجه گیری معکوس از برنامه های کلان کشور منجر شده و به رغم دولتی بودن اقتصاد ایران، شرایط غیرقابل کنترلی برای بانک مرکزی ایجاد کرده. به ویژه اینکه کلیه تعاملات اقتصادی برون مرزی و بین المللی کشور باید از کانال اتاق بازرگانی عبور کنه که به وضوح پس از جایگزینی دکتر نهاوندیان در خرداد 85 به جای خاموشی، دچار تغییرات و ناهماهنگی های زیادی شد.
اما همچنان ما در بهترین شرایط برای توسعه زیرساختهای فنی - مهندسی و تکنولوژیک به سر میبریم. به همین منظور اولین همایش "مهندسی و مدیریت زیرساخت ها" توسط دانشگاه تهران برگزار خواهد شد.
خصوصی: راستی حقیر تصمیم دارم در این همایش مقاله ای ارائه بدم، اگر مایل باشید خیلی خوشحال میشم بتونیم مشترک کار کنیم. البته اگر تا پایان سال فرصت دارید.
http://ncemi.ir/
Anonymous - January 17, 2009 10:09 PM
رضا :
بنظر من آثار رها سازی نر خ ارز بسيار تورمی خواهد بود
رضا - November 12, 2009 08:50 AM