دروغ به نفع محیطزیست؟
ایده اصلی و بخش عمده این متن مال دوستم کاوه لاجوردی است. من بخشهای اندکی به آن اضافه کردهام.
دیشب که بازیِ اروگوئه و غنا را نگاه میکردیم (کاوه) پدرم توجهام را به یکی از آگهیهای زیرنویس جلب کرد: به اطلاعمان میرسانـْد که ارزشِ لامپِ کممصرف ۴۰برابرِ لامپهای معمولی است زیرا عمرِ لامپِ کممصرف ۸برابرِ لامپِ معمولی و مصرفِ برقِ لامپِ معمولی ۵برابرِ لامپِ کممصرف است. (شاید ۸ و ۵ را جابهجا گفته باشم.)
استدلالِ این آگهی البته که بد است چون بدونِ مقایسهی قیمتهای این لامپها نمیشود نتیجهای گرفت؛ اما اگر فرض کنیم که این دو نوع لامپ قیمتشان یکی است باز هم استدلال بد و به لحاظ فنی نامعتبر است. مثلاً فرض کنید قیمتِ هر دو نوع لامپ هزار تومان باشند و کممصرف هشت سال عمر کند و معمولی یک سال، و فرض کنید مصرفِ لامپِ معمولی در سال پنجهزار تومان باشد و مصرفِ کممصرف هزار تومان. در این صورت در پایانِ هشت سال، با فرضِ ثابت بودنِ قیمتِ برق، هزینهی کممصرف میشود نههزار تومان و هزینهی معمولی میشود چهلوهشتهزار تومان. ارزشِ لامپِ کممصرف کمتر از ششبرابرِ لامپِ معمولی است. چهلبرابر نیست. در واقع تفاوت ارزش دو نوع لامپ به شدت تابع تفاوت قیمت اولیه، عمر و قیمت مصرف برق است. هر چه هست این رابطه از جنس حاصلضرب نیست و حاصل جمع دو نوع ارزش مختلف (مصرف کمتر و عمر بیشتر) است.
در نگاهی اندکی فنیتر میتوان ارزش دیگری به نفع لامپ معمولی هم اقامه کرد که در این آگهی نیامده است. به احتمال زیاد قیمت لامپ کممصرف امروز چند برابر لامپ "معمولی" است. با خرید لامپ کممصرف به نوعی خودمان را در یک دوره مصرف طولانی "قفل" میکنیم و قابلیتی برای تغییر نداریم. ولی اگر امروز یک لامپ معمولی بخریم ممکن است سال بعد لامپهای جدید و متفاوتی بروز کند که خیلی بهتر از لامپ کممصرف امروز باشد. اگر لامپ معمولی خریده باشیم سال بعد عمرش به طور طبیعی تمام شده و لذا آپشن استفاده از فناوری جدید را داریم. اگر لامپ کممصرف خریده باشیم این آپشن را به شکل اقتصادی نداریم چون پول اولیه زیادی بابت لامپ داده ایم و هنوز بخش مهمی از عمرش باقی مانده است و نمیارزد سال بعد دور بیندازیمش. این ارزش آپشن در ارزیابی آدمها به نفع لامپ معمولی عمل میکند.
البته هر دو ما شخصاً دوست داریم نسلِ لامپهای معمولی منقرض بشود (و بعداً به لامپهای کممصرف بهدرستی بگویند معمولی!)؛ اما استدلالِ شرکتِ آگهیکننده استدلالِ نامعتبری است. اگر نحوهی انتخابِ کسی مبتنی بر این استدلال باشد به نظرِ ما چنین کسی در گمراهی است. شرکتِ آگهیدهنده اگر متوجهِ بدیِ استدلالاش نیست در این صورت به لحاظِ دانشِ حسابِ مقدماتی یا محاسبات اقتصاد مهندسی وضعاش مضحک است؛ اگر میداند استدلال بد است و همچنان تبلیغاش میکند در این صورت به نظر ما این شرکت دروغگو است.
برای زشتیِ دروغ نمیتوانیم دلیل اقامه کنیم؛ فقط میتوانیم بگویم که به نظرمان زشت است. زشت است حتی اگر بخواهد وضعیت را از جنبههای دیگر بهتر کند—زشت است که برای اینکه آلودگی و مصرفِ برق را کم کنم مردمان را در موردِ فایدهی اقتصادیِ ترجیحِ لامپِ کممصرف بفریبم؛ زشت است که برای بدنامتر کردنِ رژیمِ محمدرضا پهلوی بهدروغ بگویم که فلان نویسنده را (که غرق شده چون رفته بوده در ارس و شنا بلد نبوده) ساواک کشته است و چیزهای دیگری در اتفاقات امروزیتر
نظرات
:
با این که این جزئیات از اصل حرفت دور میرود، یاد چیزی افتادم که در هیچکدام این تبلیغها، چه به دروغ و چه راست، حرفی ازش نمیشود؛ ظاهراً لامپهای کممصرف روی کیفیت برق شبکه اثر منفی دارند.
باشد یک آدم فنیتر توضیح درستش را بدهد، اما با این وصف اگر دامنهی نگاه را بزرگتر بگیریم و هزینهی دورهی عمر را نه فقط برای لامپ که برای همهی وسایل برقی که ـ با برق پرنوسانتری کار خواهند کرد ـ یا شبکهی تولید و انتقال ـ که هزینهی نگهداریش در نهایت از جیب مصرفکننده خواهد بود ـ حساب کنیم، شاید نتیجه خیلی به نفع لامپ کممصرف نباشد.
راستی، کاش لگد آخر را جای دیگری میزدی.
Anonymous - July 6, 2010 01:10 PM
آیدین :
اسمم را حذف کرد.
آیدین - July 6, 2010 01:11 PM
آيدين ك :
استدلال خوبي كرده؛ ولي اين فقط دروغگويي نيست بلكه شارلانيسم هم هست!
ولي قياس پاياني آن با ماجراي غرق شدن صمد بهرنگي در ارس اصلا جالب نيست؛ انگار نويسنده مترصد اين بوده كه يك گاف تجاري در تلويزيون ببيند و آن را با اتهام قتل صمد مقايسه كند! اين داستان صمد از جنس عدد و رقم نيست و نه مي شود گفت شاه او را كشت و نه مي شود گفت شاه او را نكشت! در آن زمان با توجه به خفقان دوران شاه جاني و اعمال نفرت انگيز ساواك اينكه به ذهن مردم برسد: "راستي چه بلايي بر سر صمد آمد؟" و همه انگشت اتهام را به سوي ساواك دراز كنند كاملا طبيعي است.
آيدين ك - July 6, 2010 01:15 PM
:
آیدین ک،
شارلاتان سوادِ لازم را ندارد و وانمود میکند که دارد. در حالتِ کلـّی دروغگو میتواند کاملاً باسواد هم باشد. (مثلاً بعید است که وزیرِ بهداشتِ مملکتی نداند که سیگار فوایدی هم دارد. وزیرِ بهداشتی که میگوید سیگار سراسر ضرر است صرفاً دارد دروغ میگوید؛ این شخص شارلاتان نیست.)
بالاخره یا شاه او را کشته یا شاه او را نکشته! من الآن به مقالههای مربوط در آدینه دسترس ندارم؛ اما آنجا صحبت از این بود که جلال آلاحمد و کسانِ دیگری *تصمیم گرفتند* که صمد بهرنگی شهید شده باشد. اینطور نبود که مردم طبیعتاً و بالاستقلال رفته بوده باشند به سمتِ شهیدسازی—آقایانِ طراح حتی قاتل را هم معرفی کرده بودند.
حالا مهم نیست که روایتِ سرکوهی/آدینه درست بوده باشد (نویسندگان هم بهصراحت اسمی از بهرنگی نیاوردهاند). انگیزهی احتمالاً فرصتطلبانهی نویسندگان هم که اصلاً حتی به خودشان هم ربطی ندارد! مهم طرح و نقدِ این ایده است که دروغ زشت است، در خدمتِ هر هدفی که باشد.
Anonymous - July 6, 2010 01:49 PM
مهرداد :
حامد عزیز،
میدانی که پروپاگاندا اصولا بر مبنای دروغ رشد می کند. بنابراین واضح است که تبلیغ کننده قصد داشته برای رسیدن به هدفش-یعنی کاهش بار نیروگاهها- به یکی از نقاط ضعف انسانی - در اینجا طمع - دست اندازی کند نه بررسی اقتصادی حقیقی!
اما از نظر فنی لامپ های کم مصرف در صورتی طول عمر بیشتری دارند که نوسانات برق زیاد نباشد. در غیر این صورت به سرعت می سوزند و عمرشان تا حدود 6 ماه کاهش پیدا می کند.(به قول آن دوست ریش بلند مجرب است!)
در عین حال شما هزینه فرصت رادر نظر نگرفته اید؛ با توجه به نرخ بهره بانکی- و همچنین تورم- خرید یک کالا در بازه زمانی مشخص و هزینه های مصرفی آن باید درالگویی که شامل این موارد هم بشود مورد بررسی قرار بگیرد.
به جز این یک نکته بسیار مهم دیگر هم هست که مانند آلودگی ناشی از CNG همواره نادیده گرفته می شود. پرتوهای نور این لامپ ها - مانند مهتابی های - دارای UV فوق العاده بالاتری است که احتمال ابتلا به سرطان پوست را افزایش می دهند.
از نظر اقتصادی اگر تمام شرایط برای تغییر الگوی مصرف فراهم باشد، در دوره طولانی مدت تری مجبوریم هزینه های بسیاری را در جهت عوارض اشعه UV هزینه کنیم( فارغ از بعد انسانی ماجرا)که در معادلات شما دیده نشده اند.
در مورد صمد هم هنوز مشخص نیست که آیا عمدی در کار بوده یا نه که بخواهیم پای ساواک بنویسیم یا دیگری. این مورد بیش از آنکه تبلیغ دستگاه رسمی باشد، از نوع ماجرا هایی است که مردم راسا در مورد آن تصمیم گیر بوده اند!
حامد: ممنون مهرداد. فکر کنم با اکثر نکاتت موافق هستم. همان طور که در جواب دوست دیگری گفتم ما قصد تحلیل همه جانبه این مساله را نداشتیم و بیشتر روی آن عدد 40 که با منطق به وضوح دستکاریشدهای بیان شده کار داشتیم.
کاوه در کامنت قبلی توضیح داده که در ماجراهایی از آن جنس فقط مردم نیستند. گاهی کسانی اول خبر یا شایعه را بیرون میدهند و جامعه هم میپذیرد.
مهرداد - July 6, 2010 01:53 PM
:
کاش در متن منبع میدادید برای نکتهی پایانی (دربارهی صمد) در گودر دیدم این متن طوری دارد دستبهدست میشود که انگار متنی علیهِ دروغ خودش حاویِ دروغ یا ادّعایی دروغ است.
حامد: ممنون. راستش کاوه در یکی از کامنتهای بالاتر توضیحی در این باره داده است.
Anonymous - July 6, 2010 04:18 PM
مهدی :
یک نکته کاملا بی ربط هم این که خیلی ها معتقدند لامپ کم مصرف اصلا برای محیط زیست هم بهتر نیست و به خاطر جیوه سمی داخلش حتی می تونه خطرناک هم باشه
حامد: ممنون بابت این نکته
مهدی - July 6, 2010 04:39 PM
رویا :
در مورد اینکه با خریدن لامپ پرمصرف خودمون رو وابسته اون میکنیم آیا این گزاره پذیرفته شده برای همه کالاها نیست؟ اگر این شرکت دروغگو باشه همه دروغگوان. هرچی رو که تو میخری فرداش ممکنه بهترش بیاد. آیا وظیفه شرکته که هربار که محصولش رو تبلیغ میکنه به تو این هشدار رو بده؟
حامد: رویا بحث ما در مورد پاراگراف اول است. پاراگراف دوم بیشتر یک توضیح اضافه است.
رویا - July 6, 2010 07:42 PM
محمد :
نصر حامد ابوزید در گذشت.
https://www.bbc.co.uk/persian/world/2010/07/100705_l17_nasr_hamed_abuzayd.shtml
محمد - July 6, 2010 09:19 PM
:
Hamed, I think you need to be a bit more careful with the analysis. I think that you
wanted to compare the expected amount of payment in 8 years for two lamps.
But the lifetime of a lamp is a random variable, whose average is given in this ad.
Now, just knowing this expected value is not enough to compute the expected value of
the number of the lamps that you need to replace in a given period of time. To see why,
consider two radically different brand of lamps: Type 1 can fail afteer one week with a
high probability, but if it doesn't it is going to live several years. Type 2
lives determistically one year. You can set the parameters so that they both have
the same expected lifetime of one year. Now, if you were to choose one of the two to use for one yeat, it is clear that the expected number of replacements will be much more
if you use the first brand. So, the bottomline is that to compare the expected
value, one needs also to know more about the distribution of the lifetime than just the expected value.
Hamed: Thanks, I guess you are K , I benefited from the analysis but we didn't want to go into all detailed. Just wanted to show that 40 is a big mistake (or lie)
Anonymous - July 6, 2010 10:59 PM
شهریار :
استدلال شما و عنوان انتخاب شده چند جا اشکال دارد.
اول این که شما قیمت انرژی را در بحث آپشن لحاظ نکردی. یعنی ممکن است قیمت انرژی به گونهای باشد که من ارزش داشته باشد برای یک سال هم که شده لامپهای کم مصرف بخرم و بعد اگر که سال بعد مثلا لامپ الایدی آمد آن را عوض کنم. این مسئله بستگی به قیمت انرژی و نسبت آن به قیمت لامپ دارد.
دوم این که برای لوازم کم ارزش (مثل لامپ در یک خانه) نسبت هزینهی تجدید خرید آن زیاد است و من شخصا ترجیح میدهم چیزی بخرم که تا مدتها هزینه و انرژی زمانی و رفتوآمد و روانی تجدید آن را نداشته باشم.
در مورد عنوان هم اول این که تبلیغ لامپ کم مصرف احتمالا یا کار فروشنده این کالا است و یا کار وزارت نیرو که کارش صرفه اقتصادی ندارد و در جوابگویی پیکها هم مشکل دارد. این تبلیغ کار سازمان حفاظت از محیط زیست و یا نهادی مشابه نیست. البته ضرب این دو پارامتر و دادن عدد 40 انصافا خبط بزرگی هست اما من حالتهای مختلفی را (با همین دادههای شما به علاوه وارد کردن فاکتور قیمت انرژی) محاسبه کردم نسبتها چیزی بین 3 تا 6 برابر بود و بنابر این حداقل در نگاه اول لامپ کم مصرف چیز خوبی است (بحث جیوهاش بماند). عنوان شما بیشتر این را میخواهد برساند که اصولا لامپ کم مصرف گزینه مناسبی نیست و در واقع دروغی است که به نفع محیط زیست عنوان شده (محیط زیست بدبخت این جا چه کاره بود؟).
بحث دوم عنوان هم این که دروغ فقط از جنس کلام نیست. دروغ میتواند از هر نوع یک سیگنال نادرست باشد. در بحث مثالی ما هم وقتی که مثلا هزینهی سهم اضافی در بازار دیاکسیدکربن را بر روی قیمت انرژیمان نکشیدیم و همچنین هزینهی آلودگی ناشی از زبالهی پر تکرار لامپ را هم حساب نکردیم، در واقع ما دروغ گفتهایم به صورت سیگنال قیمت. دروغی بر ضد محیط زیست ! (ای کاش فارسی هم حروف بزرگ داشت!)
یک بحث هم در مورد پاراگراف آخر . در خیلی از کشورهای دنیا شما بلیط مثلا اتوبوس که میخری آن را جایی ارائه نمیکنی. فقط ممکن است که یک دفعه یک مامور از راه برسد و از شما بلیط بخواهد. حالا اگر که شما بلیط نداشته باشید آن مامور شما را جریمه میکند. منطق میزان این جریمه این نیست که شما به اندازهی قیمت بلیط جریمه شوید بلکه حداقل میزان جریمه (بدون در نظر گرفتن وجه تنبیهی آن) باید قیمت بلیط باشد ضرب در میانگین میزان دفعاتی که یک آدم سوار اتوبوس میشود و کسی بلیط او را چک نمیکند. حالا در این مورد هم یک نهادی که میزان جرایم آن مشخص نیست (چون که هیچ سازمان بالاتری آن را نمیداند و یا اعلان نمیکند) اما مجرم بودن کلی آن محرز است و این نیز محرز است که تعداد دفعات بیشتر از آن چه است که درز کرده، این حق/امکان برای عامه ایجاد میشود تا تعداد دفعاتی که مجرمیت این نهاد مشخص شد را ضرب در یک عددی بکنند و بعد برای این عدد بزرگتر به دنبال مصادیق محتمل بگردند. به هر حال کیس مورد نظر شما هم جزو این مصادیق احتمالی میتوانسته طبقه بندی شود.
البته این توضیح را هم بدهم که این حق و یا امکان بدون شک بالاتر از حقیقت نیست. یعنی اگر پس فردا مشخص شد (یا شواهد بیشتر به این سمت رفت) که در مسئله خاصی آن نهاد مجرم نبوده، واضح هست که قاعده پاراگراف قبل کار نمیکند.
حامد: ممنون شهریار. من مخالف حرفهای تو نیستم. لب بحث ما این بود که عدد 40 برابر در واقع یک دروغ است و این دروغ حتی اگر به نفع کاهش مصرف انرژی (که نهایتن به محیطزیست ختم میشود) هم باشد دروغ است. شاید آن پاراگراف آپشن موضوع را پیچیده کرده و نباید در متن میآمد.
شهریار - July 7, 2010 08:08 AM
:
برعکس بقیه نظر دهندگان بالا، وجود قسمت دوم متن خیلی خوب است. دروغ دروغ است، فرقی هم نمی کند چه کسی بگوید. نباید در این مسائل با کسی رودرواسی داشت. نباید به خاطر تعلق خاطر به یک گروه مطلب را سانسور کرد. وجود نظرهای بالا نشان دهنده این است که برای بعضی دروغ فقط وقتی قابل اعتراض است که از طرف مقابل باشد، که خود این موضوع بر ضد نکته متن است:
دروغ، دروغ است؛ فرق نمی کند چه کسی به چه دلیلی و با چه توضیحی بگوید.
اگر این مساله در بین سبزها جا می افتاد و این قدر میل به خودفریبی وجود نداشت خیلی از مشکلاتی که سبزها دچارش شده اند را الان نداشتیم، خیلی از هزینه ها را بی جهت نمی دادیم.
Anonymous - July 8, 2010 04:38 AM
ardavan :
شاید بی ربط به نظر بیاد ولی این لامپ ها برای سلامتی مضرند، بخصوص نوع کم کیفیت چینی موجود در بازار ایران شم با جستجو در وب مطالب زیادی در این باره می بینید:
A compact fluorescent lamp (CFL)
ardavan - July 8, 2010 05:31 PM
acai berry select :
Now that you have read this article on the benefits of Acai Berry and how it can help you achieve optimal health.
acai berry select - July 31, 2010 12:49 PM
secret affiliate income :
I was searching for some topic related web sites and I found your site through Yahoo. I like the article and will add this link to my database.
secret affiliate income - August 1, 2010 08:17 AM