« پرسش از پست مدرنیسم ایرانی | صفحه اول | معمای تک‌هم‌سری »

18 تیر 89

منطق مهریه

این یکی دو روزه بحث‌هایی داشتیم که فکر کردم برای این‌که بحث فراموش نشود چیزی این‌جا بنویسم تا بقیه هم مشارکت کنند. من یک سری فرضیه برای وجود مهریه مطرح می‌کنم. این‌ها فرضیه هستند و اصراری ندارم که همه آن‌ها درست باشند. شاید هم مجموعی از آن‌ها دلیل مساله باشد، شاید هم چیزهای دیگری که این‌جا نوشته نشده است.

مهریه سنتی یهودی - اسلامی است. البته در یهودیت مهریه (کتوبا) عندالمطالبه نیست و فقط در زمان طلاق یا مرگ هم‌سر پرداخت می‌شود. البته احتمالن چون در سنت مسیحیت طلاق وجود نداشته است، به تبع پرداخت زمان طلاق هم در این دین مفهوم پیدا نمی‌کرده است. این تفسیر ما را به این سمت می‌برد که مهریه را بیش‌تر در چارچوب بیمه ادامه زندگی زن بعد از جدایی ببینیم. در سنت یهودیت و اسلام امکان طلاق دادن زن و لذا از دست دادن منبع معیشت او (در جوامعی که زن بیرون از خانه شغل مستقل نداشته است) وجود داشته و لذا مهریه به عنوان بیمه‌ای برای شرایط بعد از ازدواج عمل می‌کرده است. مفهوم نفقه بعد از طلاق (Alimony) که در جوامع غربی وجود دارد از این حیث معادل مهریه است. با این تفاوت که نفقه به صورت جریان پرداخت‌ها است و مهریه پرداخت یک‌جایی (Lump Sum) است که سود معادل آن می‌تواند به عنوان نفقه عمل کند. یک مقاله می‌گوید که متوسط مهریه زنان ایرانی 350 سکه است که به قیمت جاری می‌شود چیزی حدود 100 میلیون تومان. درآمد ناشی از این سرمایه‌گذاری احتمالن کمابیش برای تامین یک زندگی حداقلی کافی است. خصوصن اگر زن طبق قوانین ارث‌بری محدودی از میراث شوهرش داشته باشد، مهریه پرداخت اضافه‌ای است که در زمان تقسیم میراث به زن می‌رسد تا پشتوانه به‌تری برای او فراهم کند.

در سنت اسلامی البته روایت مشهوری داریم که می‌‌تواند به عنوان مثال نقض فرضیه بیمه عمل کند. در داستان عروسی فاطمه زهرا، پیامبر از علی‌ ابن ابیطالب می‌خواهد تا زرهش را بفروشد و مهر زهرا کند. با 400 درهمی که فراهم می‌شود خرج عروسی و لوازم اولیه زندگی تامین می‌شود (اصل داستان را مدت‌ها پیش خوانده‌ام و شاید در جزییات اشتباه کنم). به این ترتیب بر طبق سنت پیامبر مهریه آورده مرد برای شروع زندگی مشترک بوده است و چون به صورت نقد در ابتدا پرداخت شده است دیگر پرداختی برای زمان طلاق باقی نمی‌ماند.

یک زاویه دید کمی متفاوت‌تر بحث قدرت چانه‌زنی زن (بلی زن!) در زمان ازدواج و استفاده از مهریه به عنوان ابزار تطبیق در بازار ازدواج است. میشل تغتیل (؟ امان از اسم‌های فرانسوی) در این مقاله مشهورش نشان می‌دهد که در جوامعی که چند هم‌سری برای مردان رایج است، مردان مبلغی به پدر عروس می‌پردازند (جهیزیه منفی). چند هم‌سری باعث می‌شود تا تعادل یک به یک بین زن و مرد به هم بخورد (وقتی تعدادی از مردان بیش‌تر از یک زن داشته باشند برای هر مرد یک زن پیدا نمی‌شود). این صورت مردان از طریق پرداخت مهر به پدر عروس برای کسب هم‌سر رقابت می‌کنند. در جوامع تک‌هم‌سری هم مهریه می‌تواند وسیله‌ای برای انتخاب هم‌سر برتر از بین خواستگاران متعدد باشد. همان مقاله اول نشان می‌دهد که مهریه دختران به صورت قابل توجهی با سطح تحصیلات آن‌ها بالا می‌رود. طبعن بخشی از این موضوع برای متناسب کردن میزان نفقه بعد از جدایی با ثروت مرد است ولی اگر بشود فرض کرد که تفاوت ثروت ده برابر نیست، نتایج این مقاله شاید نشان دهد که یک عنصر اضافی جذابیت زن (ناشی از تحصیلات) در میزان مهریه وجود دارد.

در ادامه همین منطق، اگر در جامعه‌ای بکارت ارزش بالایی داشته باشد در این صورت مهریه ابزاری برای جبران کاهش جذابیت زن در بازار ازدواج پس از جدایی از ازدواج اول خواهد بود. در این مورد من داده معقولی ندارم ولی اگر این فرضیه صحیح باشد باید مهریه زنان جوانی که برای بار دوم ازدواج می‌کنند کم‌تر از دخترانی با شرایط مشابه فیزیکی و اجتماعی باشد.

مهریه ممکن است به عنوان ابزاری برای کاهش تمایل به طلاق (در فرهنگی که طلاق را تقبیح می‌کند) یا ابزار چانه‌زنی برای زن در زمانی که شوهر حاضر به طلاق نیست (در جوامعی که زن به آسانی حق طلاق ندارد) عمل کند. تست تجربی این موضوع آسان نیست چون نیاز به تغییرات برون‌زا در مبلغ مهریه داریم که با سایر مشخصات زوج هم‌بسته نباشد و بعد اگر توانستیم چنین شرایطی داشته باشیم تاثیر میزان مهریه بر فرآیند طلاق را بسنجیم.



   نظرات

بیتا :

البته در یهودیت مهریه (کتوبا) عندالمطالبه نیست و فقط در زمان طلاق یا مرگ هم‌سر پرداخت می‌شود. احتمالن چون در سنت مسیحیت طلاق وجود نداشته است، به تبع پرداخت زمان طلاق هم مفهوم پیدا نمی‌کرده است.

احتمالا در جمله دوم مسیحیت به اشتباه به جای یهودیت آمده است؟!

حامد: نه درست است. در مسیحیت طلاق وجود ندارد ولی در یهودیت هست.

 

مهدی :

یادداشت خیلی قشنگی بود از این جهت که باب گفتگو رو در این مورد باز می کنه.
به نظر من مهریه اساسا همون مورد آخر هست فقط. یعنی پولی که مرد می ده برای خرید باکره از پدر عروس. داستان ها و روایات و ... هم کم نیستند از این که این پول باید پس داده بشه اگر عروس باکره نباشه. مهریه ازدواج دوم هم خیلی کمتر هست همیشه به همین دلیل.
توی جامعه امروز ایران به دلیل همه قوانین ضد زن البته این معنا یه کم تغییر کرده و جنبه حمایتی هم گرفته اما به هر حال روحش همونه

 

meh :

سلام.
این که منطق مهریه چی بوده و این که الان چیه دو چیز متفاوت است و ربطی هم به هم نداره.
الان مهریه وسیله استثمار پسرهای بی عقل توسط دخترهای فرصت طلب است.
اگر ما پسرها کمی چشممان را باز کنیم توی این دام نمی افتیم.
مهریه چیزی بیش از یک قرار داد نیست که مبلغ آن را طرفین قرار داد تعیین می کنند.

 

nazi :

pass shoma goya az mehreye hazrate zahra khabar nadarin
ye ghalame in mehreye nakhlestan fadak ast ba3000 nakhle khor30maye barvar
mehiyeye in hezarat 16 ghalam chiz bodeh ke sar be milion ha dinar mizaneh
as shotor sefid gerfeteh ta gantare tala va barde yamani

 

Alish :

Michele is german not french. So its
ترتیلت

 

:

مسیحیان پروتستان به طلاق معتقد هستند. اما کاتولیک‌ها نه.

 

فاطمه :

در ادامه ارزش بکارت و اینا، توی جامعه ای که بکارت در اون یه مفهوم باارزشه، یکی از وجوه پرداخت مهریه هم میتونه دادن مبلغی برای ازاله بکارت در نظر گرفته بشه (اگر دختری باکره باشه و طلاق بگیره، نصف مهریه بهش تعلق میگیره)

 

:

فكر كنم صحبت شما درباره فلسفه مهريه در فرهنگ ايراني درست باشه نه اسلام. در اسلام بلافاصله بعد از ازدواج مهريه بايد پرداخت بشه. نمونه رايجش رو من در ازدواج دوست مالزيم ديدم كه چند سال بود پسر و دختر باهم دوست بودن. من از دختر راجع به مهريه پرسيدم گفت من فلان مبلغ رو بعد از ازدواج مي گيرم وان پول همش مال خودمه كه به مرور براي خودم خرج مي كنم وهمه همين طور هستن. وقتي من از اينكه تو ايران حرف مهريه بزني يعني مي خواي طلاق بگيري , گفتم , دوستم براش عجيب بود. حالا اينكه اين قانون " عندالمطالبه" تو بقيه كشورهاي اسلامي چطور اجرا مي شه نمي دونم.

 

رضا :

به نظر میآد که قوانینی اقتصادی خانواده در اسلام (مثل نفقه و مهریه) زن رو تشویق به خودداری از کار غیرلازم (یعنی در صورتی که با درآمد مرد، چرخه اقتصادی خانواده میگردد) میکنه. یعنی زن لازم نیست اونطوری که مرد درگیر فعالیت اقتصادی میشه خودش رو درگیر کنه. انگیزه زن در حقیقت کمتر میشه. بنابراین میتونه فعالیت های دیگر انجام بده، اگر که اقتصاد خانواده نرمال باشه. این احتمالا فوایدی برای زن و نهایتا برای خانواده داره.

حالا اگر جامعه ای رو در نظر بگیریم که زن کار میکنه، زیاد هم کار میکنه (به دلایل مختلف: مثلا مشوقهای اقتصادی فوق الذکر کارگر نیستند یا جدی گرفته نمیشن یا زن فعالیت خاص دیگری نداره که انجام بده بنابراین کار میکنه) سوال اینه که ما باید اون مشوقها رو بیشتر کنیم تا به هدف اصلیشون برسیم؟ یا باید اونا رو نادیده بگیریم یا با توجه به وضع جدید میزانشون رو کمتر کنیم؟
اگر روی هدف اصلی مهریه و نفقه و ... توافق داشته باشیم، اونوقت میشه دید که با توجه به شرایط جاری، چه سیستمی ما رو به اون سمت میبره.

 

سيد فريد :

به گمانم بايد بين تحليل كاركرد مهريه شرعي با الگوهاي سنتي و عرفي شده آن تفاوت قائل شويم. چون آداب و رسوم سنتي تغييراتي را در ماهيت و كاركرد ان ايجاد كرده است

 

عبداله :

یک سوالی برام ایجاد شد که اگه جواب درخوری داده بشه ممنون میشم:
با فرض تخصیص حق طلاق برای زن و نیز اصلاح قوانین ارثبری زن(هم برای زمان جدایی و هم برای زمان مرگ) و با فرض تضمین مرد حین عقد به تک همسری، آیا دلیل منطقی دیگری برای اینکه یکی از طرفین در حین شروع یک زندگی تحت نام مهریه، مبلغی به دیگری بدهکار باشد، باقی میماند!؟

 

:

سوال عبداله سوال من هم هست, ممنون میشم اگه بحثی در این زمینه ارائه کنید.

 

:

فکر میکنم میتونیم از روش تجربه طبیعی برای تست رابطه مهریه با بکارت استفاده کنیم. اگه این رابطه اونطور باشه که شما نوشتین و با توجه به اینکه نیمی از مهریه به دختر باکره پس از طلاق تعلق میگیره, در صورت صحت این فرضیه شما, باید ارزش مهریه پس از رواج و امکان پذیری ترمیم بکارت, کاهش پیدا کند.

 

:

من فکر می کنم بر اساس بقیه مثال مالی که در اسلام در مورد ازدواج هست باید به مساله نگاه کرد. در اسلام مرد باید بر هر کار خانه ای که زن انجام می دهد به او حقوق بدهد، این علاوه بر تعمین هزینه زندگی زن و فرزندان هست. به نظر من تلاش اسلام این هست که زن از نظر مالی در طول ازدواج هم استقلال داشته باشد، بتواند از مهریه و حقوقی که مرد باید بپردازد برای مثلا سرمایه گزاری استفاده کند. اگر قرار است به درک اینکه هدف از مهریه در اسلام چه بوده برسیم نمی شود مهریه را جدا از بقیه احکام ازدواج و احکام مالی بررسی کرد.

البته این با بررسی مساله در مورد اینکه چه چیزی در حال حاضر در جامعه اتفاق می افته فرق دارد. باید اول مشخص کنی که منظور از منطق مهریه در اسلام است یا در جامعه فعلی ایران. بعد می شود دقیق تر بحث کرد.

 

:

من فکر می کنم باید بر اساس بقیه مسائل مالی که در اسلام در مورد ازدواج هست باید به مساله مهریه نگاه کرد. علاوه بر اینکه مهریه باید ابتدای ازدواج پرداخت شود، در اسلام مرد باید بر هر کار خانه ای که زن انجام می دهد به او حقوق بدهد، این علاوه بر تامین هزینه زندگی زن و فرزندان هست. به نظر من تلاش اسلام این هست که زن از نظر مالی در طول ازدواج هم استقلال داشته باشد، بتواند از مهریه و حقوقی که مرد باید بپردازد برای مثلا سرمایه گزاری استفاده کند. اگر قرار است به درک اینکه هدف از مهریه در اسلام چه بوده برسیم نمی شود مهریه را جدا از بقیه احکام ازدواج و احکام مالی بررسی کرد.

البته این با بررسی مساله در مورد اینکه چه چیزی در حال حاضر در جامعه اتفاق می افتد فرق دارد. باید اول مشخص کنی که منظورت از منطق مهریه در اسلام است یا در جامعه فعلی ایران. بعد می شود دقیق تر بحث کرد.

 

:

من فکر می کنم باید بر اساس بقیه مسائل مالی که در اسلام در مورد ازدواج هست به مساله مهریه نگاه کرد. علاوه بر اینکه مهریه باید ابتدای ازدواج پرداخت شود، در اسلام مرد باید برای هر کاری که زن در خانه ای انجام می دهد به او حقوق بدهد، این علاوه بر تامین هزینه زندگی زن و فرزندان هست. به نظر من تلاش اسلام این هست که زن از نظر مالی در طول ازدواج هم استقلال داشته باشد، بتواند از مهریه و حقوقی که مرد باید بپردازد برای مثلا سرمایه گزاری استفاده کند. اگر قرار است به درک اینکه هدف از مهریه در اسلام چه بوده برسیم نمی شود مهریه را جدا از بقیه احکام ازدواج و احکام مالی بررسی کرد.

البته این با بررسی مساله در مورد اینکه چه چیزی در حال حاضر در جامعه اتفاق می افتد فرق دارد. باید اول مشخص کنی که منظورت از منطق مهریه در اسلام است یا در جامعه فعلی ایران. بعد می شود دقیق تر بحث کرد.

ببخشید که چند بار فرستادم. لطفا قبلی ها را پاک کنید.

 

حسین :

فارغ از اجماع عمومی که راجع به منطق مهریه توی ایران وجود داره، یه سری عوامل هست که روی مقدار اون تأثیر مستقیم میذاره ، به عنوان مثال میزان اعتماد به نفس دختر، وضعیت هویت اجتماعیش ، استقلال فکریش از پدر و مادر و ...
در جاهایی که دختر شخصیت مستقلتری داره و عزت نفس قابل قبولی برای خودش قائله، کمتر میره به سمت معامله احمقانه بکارت یا بدنش با مبلغی پول که هزار تا راه هست برای فرار کردن غیراخلاقی ازش

 

بشير :

آيا امكانش هست كه بيمه ازدواج براي زن بتواند برخي از كاركردهاي مهريه را تحت پوشش بگيرد؟ آيا مي توان بيمه مهريه براي مردان تعريف كرد؟
يك نكته هست، تمايل به رابطه طولاني مدت در ميان زنان بيش از مردان است. (رفرنسي ندارم ولي به نظرم بديهي مي رسد.) و البته همانطور كه شما درست اشاره كردي يكي از كاركردهاي مهريه افزايش هزينه طلاق براي مردان است و در نتيجه افزايش قدرت چانه زني زنان براي حفظ زندگي يا خروج از آن. اما بيمه ازدواج يا بيمه مهريه نمي تواند اين كاركرد را پوشش دهد. اما مساله ديگري پيش مي آيد كه در تعارض بين مطلوبيت نسبي زنان (رابطه بلند مدت) و مطلوبيت نسبي مردان (رابطه كوتاه مدت) طراحي يك سيستم بايد كدام جنبه را در نظر بگيرد؟

 

پیپ خسته :

به نظر من که مهریه چیز عبث و بی خودیه.باید به جای این کار حقوق دو طرف یکسان باشه و در صورت طلاق هم اموال رو نصف کنند. مثل خارج از ایران. ولی با این قوانین مسخره ای که وجود داره مهریه عملا به یه اهرم دفاعی زنان تبدیل شده.اهرمی که از مردان زندانیان بالقوه می سازه. آخرین پست بلاگ من هم در همین مورده. نطرات اونجا رو هم ببینی جالبه. اکثر خانم ها مهریه رو عامل دفاعی خودشون در برابر حقوق نا برابر می دونن.

 

parisa :

salam man bloge shoma ro kheili etefaghi peida kardam reshteye manam finance hastesh omidvaram ke betoonam az matalebe khoobetoon estefade konam be nazare man ke bloge mofidi darid mamnoon

 

meh :

من فکر نمی کنم در طول تاریخ هرگز مهریه تا این حد که توی این 30 ساله اخیر دیدیم از ضمانت اجرایی برخوردار بوده باشد.
مهریه = پول نقد
اگر خانومی قصد کاسبی از راه مهریه داشته باشد خیلی راحت می تواند این کار را انجام دهد حتی قبل از عروسی!کما این که بسیاری انجام می دهند و خبرش در جراید منتشر می شود.
لذا است که این صحبتهایی که می شود در باره این که چون قانون از زنها حمایت نمی کنه زنها باید مهریه بگیرند از اساس باطل است.
اگر زنها به مردها نمی توانند اعتماد کنند مردها نیز متقابلاً نمی توانند مطمئن باشند که زنها از مهریه سنگین چه استفاده ای خواهند کرد. این به هیچ وجه قابل قبول نیست که مرد زیر بار دین زنی رود که معلوم نیست چه در سر دارد.
به اعتقاد من دولت باید از ضمانت اجرای مهریه دست بردارد. در این صورت در ایران هم مانند مالزی که یکی از دوستان در کامنتهای فوق اشاره کرد مهریه را در هنگام عقد می گیرند و دیگر مسأله ای به وجود نمی آید. دیگر خبری از مهریه های سنگین نخواهد بود و همه چیز به تعادل باز می رسد.

 

nima :

• قابل توجه دوستداران تفکر و معنویت آزاد:
برای آشنايي هر چه بیشتر با معلم تفکر و انديشه ، نظريه پرداز معناگراي ايراني و رهبر جمعيت ال ياسين ، استاد ايليا رام الله (پيمان فتاحي) می توانید به سایت زیر مراجعه کنید
www.ostad-iliya.org

 

nima :

• قابل توجه دوستداران تفکر و معنویت آزاد:
برای آشنايي هر چه بیشتر با معلم تفکر و انديشه ، نظريه پرداز معناگراي ايراني و رهبر جمعيت ال ياسين ، استاد ايليا رام الله (پيمان فتاحي) می توانید به سایت زیر مراجعه کنید
www.ostad-iliya.org

 

دوستان :

• قابل توجه دوستداران تفکر و معنویت آزاد:
برای آشنايي هر چه بیشتر با معلم تفکر و انديشه ، نظريه پرداز معناگراي ايراني و رهبر جمعيت ال ياسين ، استاد ايليا رام الله (پيمان فتاحي) می توانید به سایت زیر مراجعه کنید
www.ostad-iliya.org

 

:

نظرگزار تبلیغ گر ایلیا، چون شما در حدی از اخلاق و شعور برخوردار نیستی که بفهمی اینجا جای تبلیغات نیست، استاد شما نباید چندان موفق بوده باشد و همین بی اخلاقی شما برای اینکه هرگز به این سایت نرویم کفایت می کند.

 

:

مردسالاری باعث شده که قسمت هایی از احکام اسلام که به نفع مردان هست خیلی بیشتر مورد توجه قرار بگیره. پرداخت اجرت زنان در قرآن مدام مورد تاکید هست (و این مستقل از هزینه زندگی که باید تامین کنند هست) ولی چقدر عمل می شه؟ مدام به مردان دستور داده می شه که با همسرانتان خوب برخورد کنید و اذیتشان نکنید، برای زنان مزاحمت ایجاد نکنید، به زن نامحرم نگاه نکنید، .... حالا یکی دو آیه هم هست که به زن ها می گه حجاب رو رعایت کنید و تمام مشکل این آقایون این شده که موی یک خانمی یک کم بیرون هست یا نه. مسئولیت تمام ناهنجاری های رفتاری مردان هم گردن زنان انداخته می شه.

 

:

لینک های سمت راست صفحه دیده نمی شود

 

Anonymous :

جلد اول تاریخ تمدن ویل دورانت در مورد تاریخچه مهریه و جهیزیه صحبت کرده است.

 

:

با تشکر از نوشته شما. زن یک موجود کثیف و پلید هست و ارزش هیچ جیزی را ندارد حتی خرید زن توسط مهریه.

 

وروره گیس :

من وقتی ازدواج کردم حق طلاق و بچه. ادامه تحصیل و.... رو از شوهرم گرفتم و بدون هیچ مهریه ای باهاش ازدواج کردم...اما من دندانپزشکم با درآمد بالا که اگه یه روزی طلاق هم بگیرم هیچ مشکل مالی پیدا نمی کنم...اما زنی که خونه داره و سالها میپزه و میشوره و بکارت و جوونیش رو از دست میده به نظر من حتما باید یه پشتوانه داشته باشه.اونم توی کشور ما که تقریبا برای همه مردها مهمه که زن قبلا ازدواج نکرده باشه...

 

سانی :

به عبداله :

من فکر می کنم که اگر قوانین ارث بری زن از پدر و شوهر اصلاح شوند و اموال مشترک بعد از طلاق مساوی تقسیم بشوند، میزان مهریه کاهش پیدا می کنه به ارزش بکارت.

 

meh :

این ارزش بکارت چیه؟ چطور اندازه گیری می شه؟
غیر از اینه که با یک جراحی ساده برگشت پذیره؟ ارزش بکارت همان هزینه عمل جراحی است؟
مهریه یک مساله شرعیه. زنی که پنجاه بار ازدواج کرده و طلاق گرفته هم مهریه داره و ربطی هم به بکارتش نداره. اگر با خواستگارش به توافق برسه می تونه چند هزار سکه هم بگیره.
نمی دونم ارزش بکارت را از کجا آوردید؟!
البته من یک بار دقیق رساله را بررسی می کنم ولی بعید می دونم غیر از این باشه.

 

فرخ :

جهیزیه و مهریه هر دو نمونه هایی از عقب ماندگی و تحجر فرهنگ اسلامیست و مصداق نابرابری جنسی در اجتماع های مریوطه. اینگونه قیمتگذاری زنان منحصر به فرهنگ و تاریخ اسلامی نیست زیرا در گذشتۀ دور در عالم مسیحیت نیز این نوع تجارت ازدواجی رواج داشته ولی تدریجن با پیشرفت فکری جامعه و اعمال قوانین زناشویی مدرن دیگر نیازی به اینگونه خرید و فروشهای زنان نبوده. این سنت ولیکن کماکان در دنیای اسلام رواج دارد.

 

   ارسال نظر:

 

all right reserved for hanif.ir & behzadbashu.com - Copyright © 2007